سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

تجارب بهسازی و بازسازی بافت‌ های قديم شهری در كشورهای مختلف جهان

تجارب بهسازی و بازسازی بافت‌های قديم شهری در كشورهای مختلف جهان

تجارب مرمت و بازسازي بافت‌هاي قديم در فرانسه

بي شك شهر پاريس را مي‌توان به عنوان پيش گام در مرمت شهري شهرهاي اروپايي به شمار آورد. اقدام‌هاي هوسمان در نيمه ي دوم قرن نوزدهم در زمان ناپلئون سوم كه لزوم مداخله در شهر را در مقياس بزرگ عملي كرد از بحث انگيزترين تجربه‌هاي احيا و مرمت شهري است كه گاه به عنوان يك الگو نيز از آن پيروي شده است (بارور، 1365، ص 585). بارون هوسمان شهردار وقت پاريس پس از جنگ جهاني دوم به خاطر آسيب‌هاي پس از جنگ اقدام به بازسازي و نوسازي و همچنين مرمت بخش‌هاي خسارت ديده كرد. در سال 1950 م . قانون حفاظت از بناهاي قديمي به تصويب رسيد در اين قانون بناهاي فرسوده كه داراي امكانات بهداشتي و تأسيساتي مناسب نبودند، تخريب مي‌شدند، اين قانون نيز به تخريب نواحي كهن دامن مي‌زد در سال 1962 م. با تصويب قانوني جديد اميدي براي حفاظت بناهاي تاريخي و جلوگيري از تخريب آن‌ها پديد آمد[1].

طبق قانون اندره ماله رو بناهاي موجود در بافت تاريخي شهرها به چهار گروه تقسيم شدند :

– بناهايي كه بايد حفاظت شوند و حراست از آن‌ها الزامي است

– بناهايي كه بايد مرمت شوند

– بناهايي كه مي‌توانند با تغييراتي در كاربري و ساختار كالبديشان به زندگي و بقا ادامه دهند.

– بناهايي كه بايد تخريب شوند.

مشخصه بارز اين قانون در نظر گرفتن پيوستگي بين فضاي كالبدي و فضاهاي فرهنگي در بافت تاريخي شهرهاست (كلانتري و پوراحمد، 1384، صص 117-116).

اين قانون با همة نوآوري اش عملاً دستاوردهاي متفاوتي به بار آورد كه نمونه‌هاي آن را مي‌توان در محلات لوماره، له هال – بوبورگ و مونپارناس مشاهده كرد.

– محله لوماره

محله لوماره، محله‌اي است كه بيش از هر محلة ديگري تحت پوشش قانون ماله رو قرار گرفت. اين محله كه جزء شهر قديم پاريس محسوب مي‌شود، داراي بافتي قرون وسطايي بوده، كه به مرور زمان تغييراتي در آن به وجود آمده بود. محله مذكور از ابعاد متفاوتي تحت تاثير قانون ماله رو قرار گرفت. اين تأثيرات را مي‌توان در سه ردة كلي مطرح كرد:

1- مرمت تك بناهاي مسكوني

2- بازسازي يا مرمت مجموعه بناهاي مسكوني

3- تجهيز هر چه بيشتر محله

4- تعويض قشر اجتماعي (گذر از محله فرودستان اجتماعي به محله فرادستان)

طرح هنارد در زمينه ي حفاظت محيط‌هاي تاريخي اين بود كه بايد بنا از جهت ارزش و مكاني كه در آن قرار گرفته است مورد توجه قرار گيرد زيرا احتمال دارد كه يك بناي تاريخي تحت تاثير ارتفاع و حجم بناهايي كه با فاصله ي نزديك به آن ساخته مي‌شوند صدمه ببيند.

طرح لوكور بوزيه در سال 1952 ميلادي براي نوسازي و توسعه ي قسمتي از شهر پاريس ارائه گرديد. اين طرح، تخريب ابنيه ي تاريخي بي ارزش يا كم ارزش جهت ايجاد
برج‌هايي براي استفاده فضاهاي عمومي را پيشنهاد مي‌نمايد.

– محله له هال ـ  بوبورگ

محله له هال ـ بوبورگ از بناهاي مسكوني و زيباي قرون وسطايي برخوردار بود كه در زمان هوسمان مورد تخريب و نوسازي واقع شده بود و با اجراي قانون ماله رو مجدداً با تخريب بيش از نيمي از بناهاي خود مواجه شد (بخصوص در قسمت بازار ميوه له هال).

 

– محله مونپارناس

اقدامات صورت پذيرفته در محله مونپارناس پس از اجراي قانون ماله رو، سبب ايجاد شكل نويي از شهرسازي تحت عنوان «شهرسازي تعريضي» در پاريس و شهرهاي فرانسوي شد. نكات اساسي اقدامات و طرح‌هاي مرمتي پاريس در اين قرن شامل موارد زير مي‌باشد :

1-هدف اصلي از انجام اقدامات مرمتي در شهر پاريس تعريف مجدد شهر با توجه به مطالبات نيروهاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي جديد، دفاع از مجموعه‌ها و بافت‌هاي تاريخي در شهر در مقابل قدرت تصميم گيري حاكم و ايجاد پيوستگي ميان فضاهاي كالبدي و فرهنگي است.

2- شيوة اقدام : بهسازي، نوسازي و بازسازي

3- اهداف اقتصادي

الف: ايجاد تسهيلات مالي و كمك‌هاي بلاعوض از سوي دولت براي جلوگيري از تخريب زودرس بناها، مجموعه‌ها و بافت‌هاي تاريخي شهر

ب:ارتقاي وضعيت اقتصادي از طريق صنعت گردشگري و جهانگردي

4-اهداف اجتماعي

الف: كاربست قوانين تشويقي، هدايتي و اجرايي

ب: بالا بردن ميزان مشاركت مردم

ج: تعويض قشر اجتماعي محله

5-اهداف فرهنگي

الف-تجديد حيات فضاهاي با ارزش

ب-باز زنده سازي و تجديد ارزش نوسازي و مرمت كالبدي – فضايي (حبيبي و مقصودي، 1381، ص 78).

 

تجارب مرمت و بازسازي بافت‌هاي قديم در انگلستان

 

بخش عمده‌اي از تاريخ و تمدن شهرنشيني نوين اروپا در بريتانيا متمركز شده است. انگلستان از جمله كشورهاي محوري اروپاست كه تجارب غني دربارة بهسازي و نوسازي و كلاً ساماندهي بافت‌هاي قديم شهري دارد. شهرهاي لايستر، چي چستر، يورك، باث و چستر از جمله مهمترين شهرهاي قديمي بريتانيا هستند كه سنگ بناي آنها در دوران باستان يعني زمان تسلط روميان بر جزيره انگليس نهاده شده است. اين شهرها در دوران بعدي يعني در قرون وسطي به تدريج داراي بناها و مجموعه‌هايي شده‌اند كه از نظر تاريخي ارزش‌هاي خاصي دارند. شيوه‌هاي به كار گرفته شده براي مداخله در بافت‌هاي كهن شهري و بهسازي و نوسازي شهري در اين كشور كاملا محافظه كارانه و انحصاري است و به كلي متمايز از ساير كشورهاي اروپايي است هدف اصلي از مداخلات انجام شده، در ابتدا ايجاد محيطي بهداشتي و سپس حفاظت به منظور رونق فعاليت‌هاي جهانگردي ـ بازرگاني و جلب گردشگر داخلي و خارجي است. در كليه طرح‌هاي بررسي شده بهسازي و نوسازي  بافت قديم شهرهاي اين كشور، توسعه بهداشت محيط شهري در دستور كار قرار داشته است. ملاحظات اقتصادي بيشتر طرح ها، خودكفايي اقتصادي، مجموعه شهري و پيش بيني‌هاي لازم براي اجراي طرح را در بر مي‌گيرد. همچنين در ملاحظات اجتماعي، به مشاركت مردم و تقويت حيات اجتماعي توجه شده است. در ملاحظات فرهنگي نيز به ارزش‌هاي فرهنگي بافت كه لازمه گسترش صنعت جهانگردي و يكي از راهكارهاي توسعه فرهنگي است به خوبي توجه و تأكيد شده است (شماعي و پوراحمد، 1384، صص 299-298).

به منظور شناخت بيشتر از اقدامات مداخله گرايانه مرمت شهري در كشور انگلستان، مهمترين آنها در زير مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

 

– بث[2]

طرح بازسازي و نوسازي شهر بث، يكي از نمونه‌هاي درخور توجه در زمينه طرح‌هاي مرمت شهري در جهان  است. نكات مورد توجه در مرمت شهري بث به شرح زير است :

1-هدف اصلي از مرمت شهر بث، حفاظت كامل از بافت كهن و اعطاي نقش عمده به گردشگري است.

2-اهداف و ملاحظات اقتصادي اين شهر، با توجه به مسائل اداري و اجرايي از سويي و مسائل اقتصادي مربوط از سوي ديگر تعيين شده و از آن كاربري‌هاي زمين مشخص شده اند.

3-اهداف و ملاحظات اجتماعي : جابه جايي جمعيت

4-اهداف و ملاحظات فرهنگي مرمت شهري با توجه به ارزش‌هاي فرهنگي – بومي بافت كه لازمة گسترش صنعت جهانگردي است، صورت گرفته است (فلامكي، 1384، ص : 42).

– چستر[3]

شهر چستر در سال 60 ميلادي توسط روميان به عنوان يك قلعه نظامي در مصب رودخانه «دي» بنا گرديد. اين شهر پس از پشت سر گذاشتن قرون وسطي و رنسانس، با موج انقلاب صنعتي مواجه گرديد و شهر كهن به سختي توانست خود را با شرايط نو تطبيق دهد بنابراين طرح بازسازي و نوسازي بافت كهن شهر چستر مطرح گرديد (موريس، 1368، ص 126). نكات درخور توجه در طرح مرمتي شهر چستر در زير آمده است :

1-هدف اصلي از مرمت شهر چستر همانند شهر بث، حفاظت از بافت كهن با اعطاي نقش عمده به گردشگري است.

2-مرمت شهري در اين شهر بيشتر بر جنبة بهسازي و نوسازي شهري توجه دارد.

3-اهداف و ملاحظات اقتصادي اين شهر، به منظور تقويت بنيه اقتصادي شهر در تعامل با ديگر شهرهاي منطقه و تفويض اختيار به شهر در تكامل با شهرهاي ديگر به صورت رقابتي مي‌باشد.

4-اهداف و ملاحظات فرهنگي و كالبدي آن مانند شهر بث است. به عبارتي اهداف و ملاحظات فرهنگي چستر در برگيرنده ارزشهاي فرهنگي – بومي بافت كهن است كه لازمه گسترش صنعت جهانگردي است.

 

– يورك

اين شهر در سال 71 ميلادي توسط روميان به عنوان پايگاه قلعه‌اي – نظامي و راهبردي بنا شد. پس از آنكه روميان شهر را ترك نمودند، شهر متروك ماند سپس در سال 560 ميلادي توسط انگليسي‌ها به تصرف درآمد و مورد بازسازي قرار گرفت. با بازسازي شهر، رشد ارگانيك جايگزين شبكه شطرنجي آن شد. نكات مورد توجه در طرح مرمتي شهر يورك شامل موارد زير است :

1-هدف اصلي از مرمت شهر قديم يورك مانند شهرهاي بث و چستر، حفاظت از بافت كهن با اعطاي نقش عمده به گردشگري است.

2-طرح مرمتي شهر يورك، بيشتر بر جنبه‌هاي بهسازي و نوسازي تأكيد دارد تا بازسازي.

3-اهداف و ملاحظات اقتصادي مرمت عمدتاً بر مبناي تقويت بنية اقتصادي شهر در كنار نقش فرهنگي (دانشگاهي) آن مي‌باشد.

4-اهداف و ملاحظات اجتماعي اين شهر، تقويت حيات اجتماعي شهر قديم را در نظر دارد، بدين منظور افزايش تراكم مسكوني به ميزان دو برابر در دستور كار قرار گرفته است.

5-اهداف و ملاحظات فرهنگي اين شهر همچون چستر و بث، تقويت ارزش‌هاي فرهنگي با ترويج صنعت گردشگري است (موريس، 1368، صص : 126-125).

 

– چي چستر[4]

چي چستر از شهرهاي كهن و تاريخي بريتانيا محسوب مي‌شود كه اقدامات مرمتي بسياري در بناها، مجموعه‌ها و بافت‌هاي تاريخي در آن در قالب طرح‌هاي مرمتي چي چستر صورت پذيرفته است. نكات در خور توجه طرح‌هاي مرمتي چي چستر در زير آمده است :

1-هدف اصلي از انجام طرح‌هاي مرمتي در شهر چي چستر، تداوم وجودي فضاي كالبدي شهر با اعطاي نقش عمده به گردشگري است.

2-مرمت شهري در چي چستر، بيشتر بر بهسازي و نوسازي توجه دارد.

3-اهداف و ملاحظات اقتصادي در اين شهر چندان مطرح نيست.

4-هدف اصلي اهداف و ملاحظات اجتماعي، بر اسكان هر چه بيشتر جمعيت در بافت قديم استوار است.

5-اهداف و ملاحظات فرهنگي چي چستر، بر حفظ هويت فرهنگي شهر تكيه دارد.

– لستر[5]

مهمترين مسئله در امر مرمت و توسعه شهري لستر، ايجاد ارتباط منطقي ميان مركز تاريخي شهر (بخش قديم) با مناطق جديد شهري است. براي ايجاد اين ارتباط، مناطق جديد شهري توسط دسترسي‌هاي سريع تا نزديكترين نقطه به شبكه پياده شهر قديم متصل
مي شوند، بنابراين تغييرات وسيع و ناگهاني و يا بريدگي در بافت‌هاي شهر قديم ايجاد نمي شود. همچنين در مجاورت شبكه اصلي پياده مركز شهري كه اتومبيل بدان راهي ندارد، توقفگاههای چند طبقه ايجاد گرديده تا مشكل رفت و آمد شهروندان نيز حل شود اقدامات مرمتي شهر لستر به صورت زير مي‌باشد :

1-جلوگيري از وارد شدن هر گونه صدمه‌اي بر شالوده و سازمان بافت قديم شهر.

2-كنترل رفت و آمد وسايل نقليه خصوصي به داخل بافت قديم.

3-ايجاد دسترسي‌هاي اضطراري و امكان دستيابي به نقاط دور دست.

4-تغيير عملكرد و معاصر كردن فعاليتهاي شهري، مشروط بر ايجاد مكاني براي خدمات عمومي و فرهنگي.

5-شناخت دقيق شهر قديم (حبيبي و مقصودي، 1381، صص : 74-71).

 

 تجارب مرمت و بازسازي بافت‌هاي قديم در ايتاليا

 

در ايتاليا نيز تجارب گوناگوني دربارة برنامه ريزي مرمت بافت تاريخي شهر وجود دارد. در نمونه تجربه‌هاي برنامه ريزي مرمتي شهرهاي ايتاليا تفاوت‌هاي زيادي در شيوة برخورد و روش‌هاي اجرايي وجود دارد به گونه‌اي كه از تجربه بولونيا به عنوان يكي از درخشانترين نمونه‌ها و نيز به عنوان تجربه‌اي ناموفق و شكست خورده ياد مي‌شود. در ايتاليا به سبب غناي تاريخي و فرهنگي و وجود معماري با ارزش بناهاي مسكوني و غير مسكوني در بافت تاريخي، تلاش‌ها معطوف به مرمت بناها گرديده است. مرمت بافت تاريخي و بازگردانيدن حيات شهري به اين بافت هدف اصلي در مرمت شهري بولونيا بوده است. علاوه بر اين هدف، جلوگيري از شهرسازي تعويضي (تخريب كامل و پايه گذاري جديد بناها) در مرمت اين شهر موثر بوده است. بدين ترتيب در برنامه‌ريزي مرمت اين شهر، شهر تاريخي بايد متعلق به ساكنانش باقي بماند. بر خلاف بولونيا كه تجربه‌اي ارزنده و موفق در مرمت شهري دارد در ونيز كه يكي از شهرهاي تاريخي و فرهنگي ايتالياست اين موفقيت به دست نيامده است. در اين شهر ورود صنايع جديد كه به تدريج آلودگي‌هاي زيست محيطي را در ونيز و پيرامون آن به عنوان يكي از تالاب‌هاي شناخته شده افزايش مي‌دهد از مزيت‌هاي توريستي و جهانگردي كه عملكرد برتر اقتصادي اين شهر در وضعيت كنوني است كاسته است. از سوي ديگر با ورود صنايع و جابه جايي بخشي از ساكنان و نيز به جزاير نزديك آن، تغييراتي در ساختار اجتماعي و اقتصادي آن پديد آمده كه بستر مناسب براي مرمت شهري را برهم زده است.

برگامو نيز يكي از نمونه‌هاي موفق مرمت بافت تاريخي در ايتالياست. در مرمت اين شهر براي نخستين بار در ايتاليا مردم به مشاركت فرا خوانده شدند. حفظ روحيه ي اجتماعي ـ  فرهنگي، حفظ بناهاي واقع در مسيرهاي اصلي، جلوگيري از تخريب بناها تا حد امكان جلوگيري از سرمايه‌گذاري و مداخله سرمايه داران بزرگ در بافت تاريخي به منظور تعلق بخشيدن شهر به ساكنان آن و تلاش در راه حفظ سطح فعاليت‌هاي بازرگاني ـ خدماتي و فرهنگي ـ اجتماعي در بافت تاريخي مهم ترين ويژگي‌هاي مرمت شهري در برگامو بوده است. در تجربه‌هاي مرمت بافت تاريخي شهرهاي ايتاليا علي رغم وجود تفاوت در روش‌هاي اجرايي و ميزان موفقيت طرح‌هاي نوسازي، به سبب تأكيد بر حفظ ثروت فرهنگي نواحي پرارزش تاريخي و تلاش در راه مرمت هر چه بيشتر بناهاي تاريخي از طريق عملكرد و كاربري كه كم ترين ميزان تخريب را به دنبال داشته است هم گامي با اصول فكري مكتب فرهنگ گرايان به چشم مي‌خورد ضمن آن كه در نمونه‌هاي ياد شده (به جز ونيز) جلوگيري از خارج شدن ساكنان بافت تاريخي و حفظ روحيه فرهنگي ـ  اجتماعي از طريق مشاركت ساكنان اصلي از مهم ترين اصول به كار گرفته شده در طرح‌هاي ياد شده است.

به طور كلي در ايتاليا تجربه مرمت در دو زمينه ي بناهاي منفرد و مجموعه‌هاي شهري به صورت همزمان صورت گرفته است و توجه به روحيات ساكنان و حفظ روابط و مناسبات متقابل شهروندان با محيط زندگي شهري و زندگي مجدد در بافت تاريخي از مباني اساسي مرمت بوده است. بهترين آثار مرمت در اين كشور در شهرهاي بولونيا، و نيز، برگامو و اوربينو ديده مي‌شود.

بولونيا

الف-مشكلات عمده :

1-مهاجرت ساكنان از بافت تاريخي شهر

2-عدم تأمين نيازهاي خدماتي

3-كمبود امكانات و خدمات زير بنايي

ب-اهداف عمده :

1-حفاظت از بافت تاريخي

2-حراست از فرهنگ بومي

3-ايجاد حس تعلق در شهروندان

4-بالا بردن معيارهاي كمي و كيفي زندگي ساكنان بافت تاريخي

ج-اقدامات مرمتي :

1-ايجاد مركز جديد خدماتي –اداري در كنار شهر قديم

2-توسعه ي تجهيزات و تأسيسات شهري

ونيز

الف-مشكلات عمده

1-فرسودگي آثار تاريخي بر اثر ضايعات ناشي از تأسيس مجتمع‌هاي صنعتي

2-مهاجرت عده‌اي از اهالي اصيل شهر ونيز به شهرك مستره

ب-اهداف عمده :

1-استفاده از موقعيت خاص ونيز به دليل دسترسي به آب و خشكي

2-افزايش اشتغال در بافت تاريخي

3-حفظ ساكنان موجود و ارتقاي سطح زندگي

ج-اقدامات مرمتي :

1-تجهيز و توسعه ي فضاهاي گردشگري در بافت تاريخي

2-ايجاد مجتمع‌هاي صنعتي

3-توسعه سيستم حمل و نقل آبي (فلامكي، 1384، صص : 50-48).

اوربينو

الف-مشكلات عمده :

1-عدم وجود سند مناسب جهت برنامه ريزي در بافت تاريخي

2-عدم پاسخگويي به نيازهاي اصولي مردم

3-مهاجرت شديد از بافت تاريخي

ب-اهداف عمده :

1-ايجاد محيطي سرشار از ارزش‌هاي فرهنگي در بافت‌هاي تاريخي

2-توزيع رفاه به گونه‌اي برابر

3-ايجاد امكانات مناسب در زمينه ي تحرك اجتماعي براي شهروندان

ج-اقدامات مرمتي :

1-كف سازي كوچه‌ها و خيابان ها

2-مرمت سطوح خارجي بناها

3-ايجاد ارتباط زيرزميني بين مراكز اصلي شهر و بهسازي بهداشتي بناها (حناچي، 1378، ص:25).

برگامو

الف-مشكلات عمده :

1-ركود شهر تاريخي يا برگاموي بالا در فعاليت‌هاي اقتصادي و اجتماعي

2-تخريب بافت قديم شهر

ب-اهداف عمده :

1-حفظ روحيه ي اجتماعي – فرهنگي و جلوگيري از تخريب بي جهت بناها و مرمت بناها

2-مرمت هر چه بهتر بناهاي واقع در مسير معابر اصلي

ج-اقدام‌هاي مرمتي :

1-ايجاد فضاهاي خاص فعاليت‌هاي فرهنگي – اجتماعي و اداري با احداث مركز بازرگاني جديد در بخش قديم

2-برنامه ريزي در مقياس شهر و منطقه (مهندسين مشاور طاش، 1378، ص : 81).

 

 تجارب مرمت و بازسازي بافت‌هاي قديم در استكهلم

 

هسته مركزي يا مركز تاريخي شهر استكهلم جزيرة نسبتاً كوچكي بطول 750 متر است اين هسته بعدها دو جزيرة كوچك مجاور را در بر گرفت و در سطوح بدست آمده به احداث بناهاي مسكوني و تجاري اقدام كرد. مسأله فرسودگي بناها در دهه‌هاي آخر قرن گذشته نيز با شدتي كمتر و همراه با نياز به تجديدنظر در وضع شهرسازي هستة قديم كه توانسته بود در فضاهاي مجاورش توسعه يابد مطرح شده و به تدوين طرحي منجر شد كه خواستار تخريب و بازسازي كلية بافت سكونتي و تجاري – خدماتي شهر بود، طرحي كه به موقع با مخالفت شديد روبرو شد و كنار گذاشته شد.

در سالهاي اخير (و بخصوص از سالهاي 1950 به بعد) مجدداً مسأله باززنده سازي بناهاي قديمي هستة مركزي استكهلم مطرح گرديد و اين بار با تدابيري متفاوت روبرو شد. دولت، در رابطه با تعهدات خود در امر حفاظت ثروت‌هاي ملي كشور، پرداخت معادل 50 درصد كليه مخارج مرمتي را به عهده گرفت و مبلغ مربوطه را به شكل بلاعوض در اختيار مالكان بناها قرار داد. عملا مشاركت بخش عمومي در امر باز زنده سازي استكهلم قديمي زماني صورت مي‌گرفت كه قشرهاي خاصي از سكنة قديمي شهر كه در پي سليقه‌هايي نوپرداز محل خود را ترك كرده بودند، به دنبال آرامش بيشتر و محيط شهري مناسبتري كه هستة قديمي عرضه مي‌كرد به تدريج به اين نقطه باز مي‌گشتند. شهر استكهلم، با اجراي طرح باز زنده سازي بناهاي قديمي خود براي اختصاص دادن آنها به سكونت و تجارت و فعاليت‌هاي اجتماعي – فرهنگي، توانسته است يك رهنمون بارز براي موقعيت‌هايي باشد كه دولت‌هاي مركزي صاحب شهرهاي كهن را در مقابل انتخاب بين وزنة اقتصادي و وزنة فرهنگي – اجتماعي قرار مي‌دهند. طرح باز زنده سازي شهر قديمي استكهلم كه در سال‌هاي آخر دهه اول نيمة دوم قرن بيستم تدوين گرديده است مسائل اصلي خود را تا حد مشخصات فني و موضعي در زمينه‌هاي زير پيگيري مي‌كند : بناهايي كه مي‌بايست كلاً حفاظت شوند، بناهايي كه مي‌بايست ارتفاع آنها در رابطه با بناهاي اطراف تغيير يابد، حياطهايي كه در سطح قرار گرفته و مي‌بايست حفاظت شوند، حياط‌هايي كه مي‌توانند در رابطه با بناهاي مجاور مسكوني در ارتفاع بوجود آيند، گاراژهاي عمومي و خصوصي زيرزميني و فضاهايي كه مي‌بايست براي احداث راه‌هاي زيرزميني اختصاص يابند (كلانتري و پوراحمد، 1384، ص : 60).

 

تجارب مرمت و بازسازي بافت‌هاي قديم در چكسلواكي سابق

 

بين كشورهاي اروپاي شرقي به نظر مي‌رسد كشور چكسلواكي بيشتر بتواند عرضه كننده نكات جالبي در زمينه حفاظت و حراست از شهرها و شهرك‌هاي قديمي باشد زيرا داراي تعداد بسيار زيادي از مراكز مسكوني تاريخي است كه در فاصلة متوسط از 10 تا 15 كيلومتر از يكديگر در سرزمين‌هاي كشور قرار گرفته اند. تاريخ شروع اقدامات جديد در زمينه حفاظت و حراست مثبت از مراكز مسكوني كشور چكسلواكي، سال 1945 است. بلافاصله پس از پايان جنگ جهاني دوم و همزمان با تدوين برنامه اقتصادي كشور، مسأله بناي شهرها (و فضاي مسكوني) و نوسازي شهرها آسيب ديده از جنگ، به عنوان يكي از نيازهاي اصلي كشور مطرح شد و در سطح هر يك از استان ها، دوائري ويژه براي اين امر بوجود آمدند. بازشناسي منظم، تدوين طرح‌هاي جامع مجهز به طرح‌هاي تفصيلي و اجراي آنها (كه بعدها به شكلي منظم طرح‌هاي حفاظت و حراست منظرهاي طبيعي ويژه را نيز در برگرفت) به مؤسسة ملي براي بازسازي شهرها و بناهاي تاريخي كه مركزش در پراگ است سپرده مي‌شود. اين مؤسسه از نظر بودجه به دولت مركزي وابسته است. مساله حفاظت و حراست از مراكز مسكوني قديمي در تجارب اين كشور كه قدمتش به هشت قرن مي‌رسد، بعد اجتماعي – اقتصادي خاصي دارد. فضاي مسكوني قديمي اصولاً يك فضاي متروكه يا نيمه متروكه نيست كه يا مي‌بايست به حالش با تأثر و تأسف انديشيد و يا براي آينده اش در جستجوي كاربردهاي تازه‌اي نظير شهرهاي موزه‌اي و يا شهرهاي ييلاقي – قشلاقي در سطح جهاني يا كشوري بود. شهرها داراي بنياد اقتصادي مستحكمي هستند كه به لزوم استفاده از فضاي كالبدي، با قيد احترام به ثروت‌هاي فرهنگي نهفته در آنها، قوياً حكم مي‌كند. بررسي‌هاي انجام شده معين مي‌كند كه بهاي يك خانة مسكوني مرمت شده، با همان شرايط رفاه سكونتي كه در خانه‌هاي نوسازي مي‌توان يافت معمولاً بيشتر از بهاي خانة جديد الاحداث مي‌باشد (از 40 تا 140 هزار كورون در مقابل 70 تا 90 هزار كورون).

آنچه در هر حال مورد تأييد سياست فرهنگي كشور قرار دارد مسائل مالي را در درجة دوم اهميت جاي مي‌دهد البته تدابيري نيز براي كاستن مخارج واقعي كار باززنده سازي بناهاي تاريخي و شهرهاي قديمي اتخاذ شده است و مشاركت دادن دانشجويان معماري و شهرسازي در امر بازشناسي علمي را (در تابستان ها) يكي از اهم اين تدابير مي‌توان بر شمرد. در بررسي تجارب باززنده سازي شهر در چكسلواكي دو اصل را مي‌بايست يادآور شد : اول اينكه بناهاي تاريخي، چه آنگاه كه به تنهايي مطرح هستند و چه آنگاه كه به صورت مجموعه‌هايي پيوسته براي اتخاذ تدابير باززنده سازي عنوان مي‌شوند در چارچوب شهرسازي مورد ارزيابي قرار مي‌گيرند و ارزش يابي چه از نظر كاربردها و چه از نظر ويژگي‌هاي كالبدي خواهد بود. اصل دوم آن است كه به بناي تاريخي و به مركز مسكوني قديمي با بينشي مثبت و سازنده توجه مي‌شود اين امر موجب مي‌گردد كه در بعضي موارد تغيير شكل‌ها و تبديل كاربردها بصورت وسيع مطرح گردند و اين امر پس از اتمام ارزيابي‌هاي لازم در زمينة فرهنگي ـ اجتماعي صورت مي‌گيرد[6].

 

 تجارب كشورهاي جهان سوم (آسيا آفريقا)

 تجارب كشور مصر؛ شهر قاهره

 

قاهره هم اكنون با مشكلات خطيري در تمام زمينه‌هاي گسترش شهري مواجه است. تراكم انفجار آميز جمعيت، كمبود مسكن، نارسائي زير ساخت‌هاي شهري و … از جمله مسائل و مشكلات شهر قاهره مي‌باشد. بافت قديم قاهره در سال 1979 از سوي يونسكو به عنوان ميراث فرهنگي و طبيعي جهان به ثبت رسيد. (فتحي، 1366، ص : 20) امروزه خدمات جديد جاي مراكز خدماتي سنتي را گرفته و ساختمان‌هاي قديمي را از فعاليت و ايفاي نقش در امور شهر باز داشته است و بناهاي تاريخي به دليل فرسايش در حال تخريب هستند. لذا جهت احياء بافت اقداماتي به شرح زير صورت گرفته است :

1-تدابيري شامل تمام منطقه مورد بررسي در كادر برنامه‌هاي كلي و در جهت بهبود وضع اماكن مسكوني، محدود ساختن حجم و تعداد و سرعت خودروهاي مجاز به عبور و مرور در منطقه، نگهداري راهها و نظافت خيابانها انجام گيرد.

2-اجراي يك برنامة فوري پنج ساله در شش بخش واجد اولويت كه هر يك از آنها مجموعه‌اي از بناهاي تاريخي را در بر گرفته است (موسوي، 1382، ص 21).

 

 تجارب كشور سوريه ؛ شهر دمشق

 

مهمترين تجربة كشور سوريه در امر مرمت، مرمت شهر دمشق مي‌باشد. در كالبد شهر دمشق كه متجاوز از 1000 سال قدمت دارد پايه‌هاي فرهنگ يوناني، رومي، ارمني و عربي به چشم مي‌خورد. با آنكه كل شهر گسترش زيادي پيدا كرده است، اما هسته قديمي كه ميان ديوارهاي رومي ـ عربي محصور است خصوصيات خود را به عنوان يك مركز اقتصادي و فعال حفظ كرده است (توسلي، 1369، ص : 54).

در اين شهر كه از سوي اكوشار معمار فرانسوي برنامه ريزي و طراحي آن انجام گرفت آن قسمت از شهر قديم دمشق مورد طراحي و سازماندهي قرار گرفت كه بين ديوارهاي قديمي محصور مانده بود. مهمترين اهداف بازسازي شهر دمشق در سال 1968 به شرح زير است:

1-برقراري ارتباط ميان شهر قديمي و تمام توسعه‌هاي جديد براي اينكه بخش قديمي به عنوان قلب شهر باقي بماند.

2-بازسازي ، حفاظت و نگهداري تمام مونومانهاي عربي از قرن دهم تا قرن بيستم.

3-توسعه سيستم معابر پياده در ارتباط با عناصر تاريخي بصورتي كه امر بازديد گردشگران را آسان كند.

4-سازماندهي مجدد تحريك وسايل نقليه عمومي در ارتباط با 21 كاروانسراي قديمي كه مراكز عمده تجاري و ثروت بخش قديمي شهر محسوب مي‌شوند.

5-سعي در روشن كردن نقشه قديم شهر از طريق تخريب‌هاي موضعي كه رويت ديوارهاي دوگانه مسجد بزرگ و شهر را ميسر مي‌سازد (رسولي، 1372، ص :30).

 

 تجارب كشور لبنان ؛ شهر بيروت

 

بيروت تا دهه 1970 يكي از مهمترين شهرهاي خاورميانه تلقي مي‌شد ليكن وقوع جنگ در سالهاي 1975 تا 1990 موجب تخريب شديد شهر بويژه مركز آن شد. طرح بازسازي بيروت يكي از مهمترين طرح‌هاي احياي شهري بود كه در پايان هزارة دوم مطرح شد.

لبنان به دليل ميراث غني باستاني و غناي محيط طبيعي خود در ساحل شرقي مديترانه، قادر است هر ساله جهانگردان زيادي را از سراسر دنيا به خود جلب كند.

برنامة بازسازي بيروت

طرح جامع بازسازي بيروت پنج كاركرد اصلي را براي مركز شهر طرح كرد كه تركيبي از وظايف سنتي و كاركردهاي جديد بود. يكي از اهدافي كه اين طرح براي مركز شهر دنبال مي‌كرد انتخاب كاركردهايي بود كه به ايجاد سرزندگي منجر مي‌شد كاركردهاي مورد نظر براي مركز شهر بيروت شامل موارد زير مي‌باشد :

1-مكاني براي مؤسسات و ادارات مربوط به حاكميت

ساختمان مجلس، شهرداري و بسياري از ادارات دولتي اجازة بازسازي در مركز شهر را از شوراي توسعه و بازسازي دريافت كردند.

2-مكاني براي فعاليت دفاتر مركزي مؤسسات بزرگ

محدودة مركز شهر بيروت مكان مناسبي براي استقرار دفاتر مركزي سازمان‌هاي منطقه اي، بانك‌ها و تسهيلات اعتباري، دفاتر در رده‌هاي تخصصي، بيمه و ديگر خدمات تخصصي و ويژه كه نيازمند ارتباط تنگاتنگ با يكديگر هستند تشخيص داده شد. بدين ترتيب ساختمان دفاتر مركزي بسياري از بانك‌ها كه پيش از جنگ در خيابان بانك مستقر بودند در مكان خود مورد بازسازي قرار گرفتند.

3-مكاني براي كاركردهاي تجاري و بازرگاني

تقاضا براي كاركردهاي تجاري و بازرگاني در مركز شهر در سه سطح مطرح شد و مورد موافقت قرار گرفت :

اول – واحدهايي كه پيش از جنگ در مركز شهر مستقر بودند و خواستار بازگشت به آن به ويژه به منطقه تاريخي بودند.

دوم- واحدهاي كوچك تجاري كه به ويژه خواستار استقرار در محوطه‌هاي ويژة رفت و آمد پياده بودند و خود امكانات پايه براي توسعه فعاليت‌هاي مختلف تجاري و تفريحي را متناسب با نيازها و امكانات مركز شهر فراهم مي‌كردند.

سوم – واحدهاي ارائه دهنده خدمات شخصي در حدود 000/40 نفر ساكن و 000/100 نفر بهره بردار در روز.

4-مكاني براي كاربردهاي تفريحي، فرهنگي و گردشگري

بسياري از مراكز شهرهاي تاريخي، تركيب مناسبي از ميراث تاريخي را با امكانات گردشگري، فراغت و تأسيسات فرهنگي در شرايط كيفي بسيار عالي و غالباً تحرك پياده ارائه مي‌دهند. امتياز بيروت براي رقابت با شهرهاي منطقه از اين ديدگاه، ميراث غني فرهنگي آن است كه امكان ايجاد تركيب فعاليتي مناسب را با تأكيد بر وجه فرهنگي فضا پديد مي‌آورد و پايه‌اي براي برنامه ريزي ايجاد تأسيسات تفريحي و خريد در پيوند با محوطه‌هاي تاريخي مي‌شود. تخصيص فضا به حركت پياده در محوطه‌هاي تاريخي، گردشگاههاي ساحلي، پارك‌ها و ميدان‌ها در عين ايجاد جذابيت در فضاهاي شهري، امكان بازسازي عرصة عمومي را در مركز شهر پديد مي‌آورد. در مركز شهر جديد با اتكا به امكانات محيطي بدست آمده از نزديكي به دريا و سواحل جذاب آن يك توسعة خطي براي محور گردشگري در نظر گرفته شده كه تركيبي از استخرها، پارك‌هاي ساحلي و رستورانها را در طول اين خط سامان مي‌داد. مناطق باستاني و محوطه‌هاي حفاظت شده تاريخي هم براي بهره برداري فعاليت گردشگري تجهيز شدند.

5-مكاني براي سكونت

در طرحهاي مرمت شهري، بازسازي سكونت در آنها محرك اوليه به شمار مي‌آيد طرح جامع بيروت مناطق مسكوني مركز شهر را براي اقشاري با درآمد ميانه در نظر گرفت در سالهاي پيش از جنگ توسعه سكونت در اين منطقه بر خانه سازي لوكس متمركز بود ليكن طرح جامع بر توليد خانه‌هاي كوچكتر با اجاره بهاي كمتر در اين منطقه تأكيد داشت كه مناسب امكان خانواده‌هاي جواني بود كه در بازسازي مشاركت داشتند (تمدن، 1384، ص : 73).

 

 تجارب كشور ژاپن

 

مداخله و برخورد در بافت‌هاي قديمي و فرسوده ي شهري در كشور ژاپن، تحت عنوان توزيع عادلانه ي زمين اجرا مي‌شود.

قدمت اجراي اين طرح‌ها به صورت يك سامانه ي منسجم، از بعد از جنگ جهاني دوم آغاز گرديد و عمده ي وسعت شهرهاي ژاپن، به وسيله ي اين سامانه، بازسازي و احيا شده است.

اساس و ايده‌هاي اصلي اين طرح‌ها شامل است از :

-جامعيت طرح‌هاي توسعه شهري

-رعايت انصاف با مالكان و ساكنان محل

-مشاركت مالكان و ساكنان در اجراي طرح

-حفظ هويت محل و بافت اجتماعي آن

-اجراي طرح‌ها بر اساس تحليل هزينه، درآمد

-تفكيك مجدد زمين و شكيل كردن پلاك ها

در اين روش، اصل بر تجميع و تفكيك است. مالكان، اراضي خود را به مجري طرح عرضه و قيمت آن مشخص مي‌شود. با تعريض معابر، ايجاد فضاهاي خدماتي عمومي، اصلاح تأسيسات زيربنايي، تخصيص بخشي از زمين به عنوان زمين ذخيره، پروژه اجرا مي‌شود. در اين روش، هزينه‌هاي اجراي طرح از سرماية حاصل از زمين ذخيره كه پس از اجراي طرح فروخته مي‌شود و نيز منابع شهرداري، يارانه‌هاي دولتي و تسهيلات بانكي تأمين مي‌شود. عمدة هزينة اجراي طرح كه همان زمين است، توسط خود مالكان و ساكنان عرضه مي‌شود.

نتايج طرح‌هاي بازسازي در ژاپن مطلوب بوده است ؛ از جمله :

-اصلاح محيط زندگي

-بالا رفتن ارزش زمين

-تثبيت هويت اجتماعي محل

-توسعه ي خدمات عمومي

-كاهش سرمايه گذاري دولتي

-تثبيت بافت اجتماعي

-افزايش درآمد حاصل از ماليات زمين

-اين شيوه و روش، ويژگي‌ها و محاسن بارزي داشته ؛ شامل :

-مردم محل مانند قبل از اجراي پروژه در محل باقي مي‌مانند.

-مالكين و ساكنين محلي هزينه‌هاي توسعه را متقبل مي‌شوند.

-كاربري‌هاي زمين بطور مؤثر اجرا مي‌شود و پلاك‌هاي زمين به صورت متناسب تفكيك مي‌شود.

-خدمات عمومي و تأسيسات شهري و معابر به شكل اصولي اجرا مي‌شود.

-پروژه‌هاي بازسازي براساس تحليل درآمد و هزينه، تهيه و اجرا مي‌شود (نريماني، 1379، صص :126-125).

 

تجربيات بهسازي و نوسازي بافت‌هاي قديم شهري در ايران

 كرمان

 

فرسودگي بافت قديم كرمان و از هم پاشيدگي سازماندهي فضايي سيماي كالبدي آن باعث ايجاد مشكلاتي براي اين شهر گرديده است بهم ريختگي سيماي شهر بر اثر فرسودگي شديد و بيش از حد محلات قديمي آنچنان است كه شهر قديم چون توده‌اي از خرابه جلوه مي‌كند. رها كردن ساختمانها، متروك شدن بسياري از فضاها، از ميان رفتن فرهنگ حفظ و نگهداري و سست بودن زمين به آنجا رسيده است كه نزديك به 70 درصد كالبد فضايي شهر قديم نياز به نوسازي و بازسازي دارد. اقداماتي كه در اين مورد انجام گرديده به شرح زير بوده است :

1-طبقه بندي و دسته بندي بناها منطبق با كيفيت آثار و ابنيه و اجراي معادله احياء، ابقاء، تخريب

2-طبقه بندي دسترسي‌ها بر مبناي سلسله مراتب، منطبق بر الگوي طراحي چه در مقياس سواره و چه در مقياس پياده و طرح‌هاي اجرائي ارائه شده.

3-ساخت و ساز مجموعه‌هاي مركزي منطبق بر الگوي طراحي و طراحي اجرائي ارائه شده.

4-سازمان دادن فضايي محله بر مبناي كاربري زمين طراحي شده، آغاز دگرگوني در عملكرد بافت محله و پيدايش عملكردهاي جديد.

5-حفظ، مرمت، ايجاد شبكه تأسيسات زيربنايي منطبق بر كاربري‌هاي جديد و مبتني بر الگوي طراحي (محمدي، 1375، ص : 26).

 

 شهر شوشتر

 

طرح جامع احياء بافت كهن شوشتر در سال 1371 از طرف دفتر نوسازي و بهسازي شهري وزارت مسكن و شهرسازي به مهندسين مشاور زيستا واگذار گرديد. از مهمترين ويژگي‌هاي اين طرح آنست كه چارچوب مطالعات آن براساس شناخت سازمان فضايي بافت و فرايند شكل گيري آن و شناخت مفاهيم و عناصر معماري شهري استوار مي‌باشد.

1-پيام عمومي اين برنامه عبارت است از دعوت به شروع تحولات در بافت كهن به مثابه ساختاري از نظام اجتماعي در قالب تأكيد بر پاسداري از هويت بافت كهن و حفاظت از اصيل ترين بخشهاي آن

2- استفاده از امكانات غيرمتمركز  بخش خصوصي و عمومي غير مرتبط

3- احياء بافت كهن در چارچوب روند توسعه شهر نه در جهت خلاف آن

نحوه برخوردي كه با بافت قديم شوشتر مي‌شود نه از نوع موزه‌اي است و نه عملكرد گرايي بلكه بر اساس توانمندي و پتانسيل‌هاي بافت كهن (رشد شهر از درون) و در ارتباط با آمايش شهري است[7].

 قزوين

 

در ميان شهرهاي تاريخي ايران، قزوين جايگاهي ويژه دارد ؛ ضمن برخورداري از وضعيت جغرافيايي خاصي كه اجازه رشد به آن مي‌دهد، نتوانسته مشابه اصفهان، كرمان و تبريز گسترش كالبدي داشته باشد در واقع در طول 6 هزار سال پيشينه‌اي كه براي آن در نظر گرفته شده است هيچ گاه از درون حصارش بيرون نرفته مگر تا حدود دهه‌هاي نخستين قرن چهاردهم هجري خورشيدي. شهر قزوين اما، طي چهار، پنج دهة اخير، آرام آرام دگرگون مي‌شود و هجوم يا مداخلة ساختارهاي كالبدي – كاربردي جديد كه به شكلي نسنجيده به درون آورده مي‌شوند و بر پيكره اش اثرگذاري مي‌كنند داراي مسئله‌هايي شده است كه مرمت معماري  شهري اش را به عنوان مهمترين معضل مطرح مي‌كنند. خيابان كشي‌هاي دست كم نيم قرني قزوين، به قصد و به شكل و با اندامي ديگر احداث شدند و با پيكرة مدني – شهري قزوين بيگانه بودند، چنان كه با بافت شهري نيز بي رابطه بودند ؛ خيابان‌هاي قزوين از نظر مفهومي، بيگانه با شهرزاده شدند و از ديدگاه شكلي نيز فاقد هماهنگي و همگني با آنچه نظام شكل گيري فضاي كالبدي شهر بود و اندام كارگزار ارتباطاتي آن به شمار مي‌آمد هستند.

مهمترين پيامد خيابان كشي نو در شهر قزوين خالي شدن تدريجي مركز محله‌ها از محتواي اجتماعي، مدني و فرهنگي شهرنشيني سنتي امري بس مهم در آسيب شناسي شهري به شمار مي‌آيد به ويژه آن گاه كه بديل يا آلترناتيو مقبولي براي آن عرضه نمي شود .

– وضعيت محله‌هاي مسكوني سنتي قزوين

در قرن پاياني زندگي سنتي شهر قزوين، تعداد 17 محله مسكوني در آن وجود داشت كه بوسيله شبكه راهيابي بسيار ظريف كه ريشه در فرهنگ شهري زيستن اهالي دارند به يكديگر پيوسته و وابسته مي‌شدند. مركز محله‌هاي قزوين طي نيم قرن اخير با اين پديده‌ها رو به رو شده‌اند :

كاسته شدن تعداد مراجعه كنندگان، محدودتر شدن گونه كالاهاي مورد نياز مردم، كاسته شدن گرمي جو اجتماعي و دگرگون شدن نوع رابطه‌هايي كه ساكنان قديمي از دكانها و از گرمابه‌ها و از كنج و كنارهاي مركز محله انتظار داشته اند. مهم ترين تدبيرها براي آيندة شهر قزوين و بويژه بافت شهري تاريخي اش، بايد در باب گسترة نفوذ و چگونگي‌هاي ارتباطاتي شهر با ساير استانها صورت گيرد. هر آينه شهر قزوين بخواهد خود را براي يك دوران جديد زندگي شهري برخوردار از رونق اقتصادي آماده كند بايد نه تنها با تهران، بلكه با شهرهاي شمالي و شمال غربي و همچنين با استانهاي مجاوري كه در غرب آن واقع اند رابطه‌هاي كاري برقرار كند. اين نكته به معناي لزوم بازنگري وضعيت بازار كنوني شهر است و شناخت توان واقعي و حقيقي شهر. بنابر آنچه در سطرهاي پيشين گفته شد بهسازي و نوسازي يا مرمت شهري شكلي فراگير مي‌يابد و در درجة اول در پي آن مي‌رود كه هم توانمندي‌هاي شهر را، از درون شهر توسعه دهد و هم امكانات فعاليت‌هايي بيشتر و سازنده تري را براي آيندة شهر به ميان آورد. در اين زمينه اقدامات ذيل  بدون اولويت خاصي  در طرح پيش بيني مي‌شوند :

-بازسازي بخش نوساز بازار شهر و تقويت ساختاري و كاربردي آن

-توسعه و نوسازي شبكه ارتباطاتي شهر به ويژه از سمت غرب آن

-افزايش توان‌هاي سكني پذيري بافت شهري موجود

چنان كه پيداست گسترش دادن و تقويت توان كارآيي هر يك از اين سه، با دو مورد ديگر مرتبط مي‌شود و هر گونه اقدامي كه بخواهد در باب طراحي شهري و مرمت شهري در زمينه سكونت يا توان ارتباطاتي زميني در بخش تاريخي قزوين صورت گيرد نمي تواند بر چگونگي‌هاي تجهيز شهر به فضاهاي تجاري و خدماتي و بر چگونگي سكونت درون شهر تاريخي تأثير گذاري نداشته باشد (فلامكي، 1384، صص : 154-145).

 

 شهركرد

 

شهركرد مركز استان چهار محال و بختياري داراي بافت فرسوده‌اي در حدود 42 هكتار است. با اينكه عناصر تاريخي زيادي كه ارزش تاريخي داشته باشند در اين ناحيه ديده نمي شود ولي به هر حال در چند دهة گذشته تقريباً اقدام مؤثري در اين ناحيه صورت نگرفته و بافت به حالت متروك و فرسوده درآمده است. در حال حاضر بافت فرسوده و كهن شهري متعلق به افراد كم درآمد و متوسط به پايين اين شهر است.

طرح مداخله در بافت فرسوده شهركرد

با توجه به ويژگي‌هاي شهر و تغييرات كالبدي آن در دهه‌هاي گذشته، ناحيه كهن شهركرد با افت كالبدي، اجتماعي و اقتصادي همراه بوده است. اين وضعيت مديران شهري را به دخالت كردن در اين ناحيه مجبور ساخت. اين ناحيه در چند دهه گذشته با از سر گذراندن مراحل اكولوژيكي شهري از پويايي اجتماعي، اقتصادي بازماند و كالبد آن نيز بدين ترتيب فرسوده و متروكه شد. مديران شهري شهركرد، با تشخيص چالش‌هاي فراروي ناحيه، طرح راهبردي‌اي براي بهسازي و نوسازي بافت قديم شهركرد تدوين كرده اند. اهداف و اصول طرح راهبردي كه در قالب آن طرح معماري شكل گرفته عبارتست از ايجاد يك منطقه فعال شهري از نظر اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي، پيوند دو عنصر امامزاده و مسجد جامع به عنوان مهم ترين عناصر فرهنگي، مذهبي – تاريخي شهر، توجه به هويت كالبدي بافت قديم شهر، اهميت دادن به هسته اوليه شهر، اهميت دادن به محورهاي پياده، حفظ و تقويت عملكرد غالب تجاري در محدوده طرح، جايگزيني فضاهاي تجاري سازمان يافته به جاي تجاري‌هاي فرسوده و نابسامان و نظاير اينها. اقدامات صورت گرفته بطور كلي در بافت فرسوده شهركرد كه اكنون در حال انجام است شامل موارد زير است :

1- احداث ميداني شبيه ميدان نقش جهان اصفهان

بطور كلي هدف، پيوستگي و هماهنگي در عملكرد تجاري، فرهنگي و مذهبي و تاريخي محدوده است. اين اقدام به طور محسوس باعث تغيير قيمت زمين در بافت فرسوده شده است، فضاهاي تجاري احداث شده در طرح از يكسو جايگزين واحدهاي تجاري نابسامان موجود در طرح مي‌شوند و از سوي ديگر بدنه‌هاي ميدان را هم تعريف كرده‌اند بنابراين اين ميدان از طريق محور فرهنگي و تاريخي، بافت قديم شهركرد را با مسجد جامع و دروازه فارسان و همچنين با كل شهر مرتبط مي‌سازد. هماهنگي اين فضاها در قالب احياي بازار و مراكز تجاري براي حضور هر چه بيشتر انسان در ناحيه تاريخي معنا پيدا كرده است. همين حضور انسان در ناحية فرسوده، رونق اقتصادي و در ادامة آن رونق اجتماعي را در پي داشته است ثمره نهايي اين مداخلات بازگرداندن زندگي اجتماعي به ناحيه فرسودة شهر است.

2-احداث بازار ميلاد و بازار شهرداري

3-پاركينگ طبقاتي

از آنجا كه با رونق بخش تجاري در بافت فرسوده شهركرد در آينده نزديك حجم ورود ماشين به اين ناحيه شهري زياد خواهد شد احداث پاركينگ در كنار بازار ميلاد و بين خيابان‌هاي 12 محرم و ملت ضروري است.

4-احياي محور فرهنگي در بافت فرسوده و قديمي

بافت قديمي شهركرد در گذشته و حتي تاكنون محور رفت و آمد روستائيان و عشاير شهرستان و استان براي برآورده كردن نيازهاي تجاري، فرهنگي و مذهبي بوده ليكن اين محور اكنون فعاليت خود را با توجه به فرسودگي كالبدي و اقتصادي از دست داده است بر اين اساس با نوسازي اين محور و ارتباط دادن دوباره عناصر تاريخي در آن (بازار، مسجد، حمام، امامزاده و مدرسه علميه) فعاليت گذشته آن مجدداً تقويت شده است.

 

نكات مثبت پروژه :

1-بالا رفتن ارزش اقتصادي زمين در بافت فرسوده

2-جلب اعتماد مردم در جلب مشاركت در سرمايه گذاري براي نوسازي بافت فرسوده و جلب همكاري با سازمان‌هاي مجري در احياي كالبدي و اقتصادي

3-شروع حل مشكل قانوني و حقوقي مالكيت زمين و ساختمان در ناحيه فرسوده شهر

4-ساماندهي به ترافيك سرگردان و نامنظم بافت

5-افزايش فعاليت‌ها در ناحيه قديمي و فرسوده شهر

6-زيبا سازي و تغيير در چشم انداز شهري

7-احداث ميدان و هماهنگي كاركردي در بافت فرسوده و قديمي بين تك عناصر تاريخي و…

 

نكات منفي پروژه :

1-عدم توجه به نياز مسكن ساكنان ناحيه قديمي شهر

2-كمرنگ شدن حضور عشاير و روستائيان با نوسازي و گران شدن فضا در اين ناحيه

3-كمبود كاربري‌هاي عمومي به خصوص كاربري فضاي سبز، آموزشي، فرهنگي

4-افزايش اجاره بها و قيمت تملك واحدهاي تجاري (بوچاني، 1383، صص :74-73).

[1] . زيگفريد گيدئون، فضا، زمان، معماري، ترجمه منوچهر مزيني، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1350.

[2] . Bath

[3] . chester

[4] . chichester

[5] . Leicester

[6] . نسرين، محمدرضا، مرمت و توسعه در پراگ، مجله معماري و شهرسازي، دورة ششم، شماره‌هاي 3 و 4، 1375.

[7] . مهندسين مشاور زيستا، طرح جامع احياء بافت كهن شوشتر، وزارت مسكن و شهرسازي، 1376 .

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها