سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

تشریح مدل تحلیلی SWOT و نحوه پیاده سازی آن

مدل تحلیلی  SWOT

اساساً  SWOT یکی از ابزارهای استراتژیک تطابق نقاط قوت و ضعف درون سازمانی با فرصتها و تهدیدهای برون سازمانی است (Hom-Haacke.L.2001)، که  از ابتدای کلمات Strengh  به معنای قوت، Weakness  به معنای ضعف، Opportunity به معنای فرصت و Threat  به معنای تهدید گرفته شده است. آنالیز SWOT  تحلیلی سیستماتیک برای شناسایی این عوامل و تدوین استراتژیی که بهترین تطابق بین آنها را ایجاد  می نماید، ارائه می دهد.از دیدگاه این مدل، یک استراتژی مناسب، قوتها و فرصتها را به حداکثر و ضعفها و تهدیدها را به حداقل ممکن می رساند (داوری، سانه ساززاده، 1380: 103). با توجه به مدل شهري هاروارد،‌ SWOT، راهكارهاي‌ را براي يافتن‌ اشكال استراتژي‌ از دو جنبه زير جستجو مي‌كند‌، از يك ارزيابي‌ بيروني ( از تهديد‌ها‌ و فرصتهاي يك محيط خاص)‌ و از يك ارزيابي‌ دروني‌ ( از توانائيها و ضعفها‌ي يك سازمان‌). SWOT  در پي تهيه ليستي‌ از توانائيها‌، ضعفها‌، فرصتها‌ و تهديد‌هاست‌ و سازمانها بااستفاده از اين يافته‌ها‌ به دنبال يافتن استراتژیي‌ متناسب‌ باموقعيتشان‌هستند (‌Naciye Doratli : 2004).

درخصوص برنامه ریزی فضایی، این روش نکات زیر را در بر می گیرد:

  1. تحلیل خارجی (سازمان، بخش یا منطقه) که تهدیدات عمده و فرصتهای ارئه شده از محیط بیرونی را مشخص می سازد.
  2. تحلیل داخلی (سازمان، بخش یا منطقه) که درواقع حسابرسی از منابع و یا تهیه فهرستی از نقاط قوت و نقاط ضعف در ارتباط با هریک از موضوعات استراتژیک می باشد (مرادی مسیحی، 1381، 40).

بنابراین این روش، همانطور که گفته شد، جهت انجام تحلیل وضعیت موجود و بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدها بمنظور شناسایی مسائل استراتژیک و ارائه استراتژی های مناسب در بلند مدت برای یک ناحیه می باشد. این روش در متون مختلف برنامه ریزی بصورت های مختلف بکار برده شده و هرکدام مراحل متفاوتی را برای این روش بیان نموده اند. در این تحقیق با توجه به شکل 1 ، یک فرایند برنامه ریزی چند مرحله ای برای این روش در نظر گرفته شده، که در این قسمت بطور اجمال به تشریح این مراحل می پردازیم:

 

شکل : فرایند برنامه ریزی بوسیله مدلSWOT

Source: Horn-Haake.L, 2001

 

این مراحل برنامه ریزی استراتژیک بوسیله مدل SWOT  را می توان بصورت زیر بیان کرد:

  • تحدید حدود و مشخص نمودن موضوعات تحقیق

اولین گام در SWOT (همانند دیگر روشهای برنامه ریزی)، همانا تعریف و تحلیل موضوع مورد بررسی و تعیین محدوده و قلمرو برنامه ریزی است.

  • بیانیه ماموریت (ماموریت، اهداف و مقاصد)

پس از تعیین موضوع و قلمرو برنامه ریزی و در نظر داشتن آنچه که در آینده در حالت  کلی شبیه آن خواهد بود، قدم بعدی، روشن نمودن مسیر منتهی به وضعیت آینده مطلوب است. لازمه این فرایند، بیانیه ای روشن از مقصد و هدفهای ناحیه است که ممکن است به شکلهای متفاوت بیان شود اما اینک معمول ترین شکل آن، بیانیه ماموریت است که به وسیله هدفها یا آرمانها در سطوح متوالی جزء نگری بیان می شود. بیانیه ماموریت به صورت کلی، مقصد شاخص های اساسی ماندگار یک ناحیه و نقش آنرا در جامعه تعریف می کند. این بیانیه باید به قدر کافی کلی باشد که امکان تغییر در مجموعه محصول یا خدمات تا زمانی که فعالیت اصلی ثابت باقی مانده است وجود داشته باشد، اما به اندازه کافی هم باید مشخص باشد که ناحیه در بین دیگر ناحیه های هم نوع خود متمایز گردد. درحالی که بیانیه ماموریت باید به شکل منظم مورد بازبینی قرار گیرد، می بایست دارای عمر سه تا پنج سال به منظور ایجاد ثبات مقصد باشد.

  • تحلیل SWOT (تحلیل محیط داخلی و محیط خارجی ناحیه)

در این مرحله با تجزیه و تحلیل و سنجش محیط داخلی ناحیه، نقاط ضعف و قوت درونی، (یعنی جنبه هایی که در راستای دست یابی به اهداف برنامه ریزی و اجرای تکلیف های آن مساعد یا بازدارنده هستند) شناسایی شده و همچنین با کندوکاو عوامل تاثیر گذار محیط خارجی، فرصتها  و تهدیدهایی که این نواحی در ارتباط با موضوع مورد مطالعه، ناحیه مطالعاتی را تحت تاثیر قرار می دهند بررسی شده و در نهایت، همانطور که در شکل زیر  نشان داده شده، یک فهرست کوتاهی از این موارد را فراهم می سازیم.

 

شکل  :  ماتریس SWOT

منبع: افتخاری و مهدوی: 1384

 

  • ماتریس تحلیلی SWOT

در مرحله بعد، در فرایند تدوین سیاست ها و استراتژی های توسعه با لحاظ نمودن جهات قبلی و با توجه به نوع واکنش در مقابل و نحوه تعامل هر عامل داخلی و خارجی می توان ماتریسی را ترسیم نمود  که دارای چهار منطقه با چهار نوع استراتژی متفاوت است.

 

شکل : ماتریس تحلیلی swot  و نحوه تعیین استراتژی های مختلف

منبع: افتخاری و مهدوی: 1384

بنابراین ماتریس، ناحیه ( یا هر موجودیت دیگر) باید بتواند قوتها و فرصتهای موجود را حفظ نموده و نقاط ضعف و تهدیدات را حذف و تبدیل به نقاط قوت و فرصت نماید و یا حداقل اینکه برای کاهش تاثیرات منفی و مخرب آنها بر سازمان، دامنه این عوامل را کاهش دهد.

4-1- تعیین استراتژی ها

  • استراتژی های S – O

این استراتژی ها، برتری های رقابتی منطقه مورد مطالعه را نشان می دهد و تحت عنوان استراتژی های تهاجمی نامگذاری می شوند. در این سیاستها، راهکارهای پیشنهادی در جهت استفاده مطلوب از نقاط قوت در جهت بهره برداری از فرصتهای پیش رو مورد نظر قرار می گیرد.

  • استراتژی های W – O

استراتژی های W–O  به عنوان استراتژی های بازنگری شناخته می شوند. در این منطقه پیشنهادات و راهکارهای اجرایی در جهت رفع نقاط ضعف از طریق بهره برداری بهینه از فرصتها ، بویژه از طریق تخصیص مجدد منابع مورد توجه است.

  • استراتژی های S – T

استراتژی های S-T   بعنوان استراتژی های تنوع مورد شناسایی قرار گرفته اند. این استراتژی بر آن است تا با شناسایی مهمترین نقاط قوت درون سازمانی به مقابله با تهدیدهای برون سازمانی بپردازند. لذا تامین نیازهای لازم در جهت مقابله با تهدیدات فرا روی منطقه مورد مطالعه، مهمترین بخش پیشنهادات را به خود اختصاص می دهد.

  • استراتژی های W – T 

استراتژی  W-T به عنوان استراتژی های تدافعی، بر آن است تا با ارائه راهکارهای اجرایی ضمن به حداقل رساندن نقاط ضعف فرا روی شهر بانه ، از تهدیدهای برون منطقه ای نیز اجتناب نماید.

در این فرایند و در هر مرحله، دو عامل با یکدیگر مقایسه می گردند لیکن هدف، مشخص نمودن بهترین استراتژیها نیست بلکه هدف تعیین استراتژیهای قابل اجرا می باشد. بنابراین همه استراتژیهایی که در تهدیدها، فرصتها، نقاط قوت و ضعف ارایه می گردند، انتخاب و اجرا نخواهند شد.

بدین ترتیب ماتریس تطبیقیSWOT با عنایت به توضیحات فوق به صورت زیر قابل ترسیم است:

جدول2-3 : ماتریس آنالیز SWOT

عوامل بیرونی
عوامل درونی
نقاط قوت:

S1 ـ …….

S2– ……

S3 ـ ……

نقاط ضعف:

W1 ـ …….

W2– ……

W3 ـ ……

فرصت‌ها:

O1 ـ …….

O2– ……

O3 ـ ……

استراتژی‌هایی که براساس استفاده از نقاط قوت، برای بهره‌برداری از فرصت‌ها پایه‌گذاری شده‌اند. استراتژی‌هایی که براساس از بین‌بردن نقاط ضعف، برای بهره‌برداری از فرصت‌ها پایه‌گذاری شده‌اند.
تهدیدات:

T1 ـ …….

T2– ……

استراتژی‌هایی که براساس استفاده از نقاط قوت، به منظور مبارزه با تهدیدات پایه‌گذاری شده‌اند. استراتژی‌هایی که براساس از بین‌بردن نقاط ضعف، به منظور مبارزه با تهدیدات پایه‌گذاری شده‌اند.

منبع: حمیدی زاده، 1380

لازم به ذکر است که در این تحقیق تبیین وضع موجود شهر بانه با توجه به فهرست نقاط قوت و ضعف درون ناحیه ای و فرصتها و تهدیدهای برون ناحیه ای از طریق طیف بندی نقاط در یک محور مختصات به صورت شکل زیر نشان داده می شود:

منطقه هاشور خورده در محور مختصات مبین برابر بودن نقاط قوت و ضعف درون ناحیه ای و فرصتها و تهدیدهای خارجی است. بدیهی است که تمایل به سمت محور SO  مبین برتری های رقابتی شهر بانه و تمایل به سمت محور WT  نشان دهنده آسیب پذیری بیشتر منطقه مورد مطالعه در وضع موجود خواهد بود.

 

  • برنامه ریزی کاربردی (عملیاتی)

در نهایت با توجه به نتایج تحلیل SWOT  و استراتژی های مشخص شده ، جهت رسیدن به اهداف طرح توسعه منطقه مورد مطالعه، می باید اهم فعالیتها و اقدامات کلیدی قابل اجرا، را خلاصه کرده و از اول تا آخر با هم مقایسه شوند و سپس جهت مشخص شدن روند کار و چگونگی پیشرفت برنامه، اولویت های برنامه های فعال و اجرایی، که قبلاً مشخص شده اند ، در یک برنامه زمانبندی شده آورده شوند (برنامه اجرایی).

 

  کاربرد مدل تحلیلی SWOT در تجزیه و تحلیل و انتخاب استراتژیک

همانطور که گفته شد، ماتریس SWOT یک چارچوب مفهومی است که برای شناسایی و تحلیل تهدیدها و فرصتها در محیط خارجی یک سیستم و بررسی قوتها و ضعفهای درونی آن به کار گرفته می شود. تکنیک تحلیل وضعیت SWOT که در آغاز توسط برنامه ریزان شرکتهای خصوصی و محافل رشته مدیریت بازرگانی برای پاسخگویی به چالشهای فراروی موسسات خصوصی تدوین شده است، درحال حاضر توسط موسسات بخش همگانی نیز برای تدوین سیاستهای دولتی و طرحهای شهری مورد استفاده قرار می گیرد (گلکار، صفه، شماره 41). بنابراین یک تجزیه تحلیل SWOT به تیم برنامه ریزی و افراد کلیدی ذی نفع این امکان را می دهد تا هر نابسامانی را در ارزیابی وضع موجود سازمان(ناحیه یا هر موجودیت دیگر) جمع و جور کرده و هر موضوع نا گشوده ای را که قبلاً به راه حلی نرسیده است پاسخگو باشند.این گام یکی از مهمترین گامها در طی ارزیابی های برنامه ریزی است (جی هینز، 1383: 290).

این تکنیک از نظر مفهومی بسیار ساده است، استفاده از آن به سهولت و با سرعت امکان پذیر بوده و بسیار سودمند است بویژه در بخش تحلیل SWOT  و مرحله تدوین استراتژی بسیار مفید است. در تحلیل SWOT ، این تکنیک چهار بار و با تاکید بر پرسشهایی به این شرح مورد استفاده قرار می گیرد:

  • چه فرصتهای عمده ای برای ما وجود دارد؟
  • با چه تهدیدهای عمده خارجی مواجه هستیم؟
  • نقاط قوت عمده داخلی ما چه مواردی هستند؟
  • ضعفهای عمده داخلی ما چه مواردی هستند؟

به این ترتیب، تیم برنامه ریزی استراتژیک، چهار فرصت برای بحث، مقایسه، و مقابله در پیش رو خواهد داشت که می تواند بر این اساس هم اقدامهایی را که باید به سرعت به آنها مبادرت ورزد، تعیین کند و هم آمادگی لازم برای تعیین مسائل استراتژیک رادر مرحله بعد کسب نماید. همچنین، تحلیل SWOT به تیم برنامه ریزی کمک خواهد کرد تا استراتژی های کارسازی در پاسخ به مسایل بحث انگیز آماده سازد (برایسون، 1383: 164).

امروزه تکنیک تحلیلی SWOT در طیف گسترده ای از پژوهشها و فرایندهای تصمیم سازی رشته های گوناگون به کار گرفته می شود. این طیف از یک سو کاربرد تکنیک را در برنامه ریزی بخش خصوصی و تدوین سیاستها و برنامه های دولتی دربرمی گیرد و از سوی دیگر کاربرد در حوزه های تخصصی متنوعی نظیر اقتصاد، سیاست، بازرگانی، جامعه شناسی، پزشکی، برنامه ریزی درسی، برنامه ریزی شهری و منطقه ای، طراحی شهری و معماری را شامل می شود. اما امروزه در عصر جهانی شدن که شهرها برای جذب سرمایه، توجه و استعدادهای درخشان، با یکدیگر به رقابت برخاسته اند، برنامه ریزی شهری مطلوب، بر توان رقابتی شهرها می افزاید و به آنها برای یافتن جایگاهی شایسته در نظام منطقه ای، ملی و بین المللی کمک می کند. در همین راستا از تکنیک SWOT ، که همانطور که ذکر آن رفت در اصل برای تدوین راهبرد موسسات خصوصی برای بقاء و رشد در محیط رقابتی تدوین شده است – چنانچه با تمهیدات لازم برای کاربرد در برنامه ریزی شهری مناسب سازی شود – می توان به عنوان ابزاری برای ارتقای توان رقابتی شهرها استفاده کرد. این تکنیک را می توان سیستمی برای شناسایی ویژگی های برجسته شهرها دانست؛ ویژگی هایی که مدیران شهری را در تدوین راهبرد رقابتی شهر یاری می رساند. در همین راستا شاهدیم که بسیاری از شهرداریها در کشورهای توسعه یافته از این شیوه سنجش وضعیت به عنوان بخشی از فرایند برنامه ریزی محلی و تعیین اولویت سرمایه گذاری استفاده کرده اند (گلکار، صفه، شماره 41). همچنین Swot  می تواند ابزار قدرتمندي‌ براي شناسايي‌ سرمايه‌ها و پتانسيل‌هاي‌ يك ناحيه‌ شهري باشد و راهکارهای مناسبی برای بهبود و ارتقای آنها ارائه دهد (‌ Doratli : 2004).

لازم به ذکر است که تجزیه تحلیل فوق، تنها، موقعیت استراتژیک را در یک مقطع زمانی مشخص، روشن می سازد. لذا به منظور دنبال کردن روند زمانی، با توجه به این موضوع که شرایط محیطی (داخلی و خارجی) پویا بوده و دائماً در حال تغییر و دگرگونی است، لازم است روند تحولات، مورد بررسی قرار گرفته و در مقاطع مختلف زمانی، استراتژیها  را استخراج نمود. دنبال نمودن این روند، کمک می کند تا بتوان، حالتهای مختلفی را که در آینده ممکن است رخ دهد را بررسی و پیش بینی نمود (سرمد سعیدی، 1386: 308).

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها