سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

برنامه ریزی فضایی

فضا:

فضا در برنامه ریزی فضایی، فضا اغلب به عنوان مفهومی کلیدی از سوی جغرافیدانان نگریسته شده است. «فضا» زاییده مناسبات اجتماعی است. هر جامعه به اشکال مادی و مرئی فضا مثل چشم اندازها و بومها، امکان سازمان یافتگی می‌بخشد، اما این فضا فقط به پدیدارهای مرئی و مادی محدود نمی‌شود، بلکه به میدانهای نیرو و جریانهایی تسری پیدا خواهد کرد که تنها با دست یازیدن به نوعی تحلیل جغرافیایی می‌توان به  ماهیت آن‌ها پی برد. از این رو فضای جغرافیایی را نمیتوان یک فضای طبیعی به حساب آورد. فضای جغرافیایی، فضایی اجتماعی است و صورتها و ساختهای آن، آفریده کنش انسانی است (رستم پور، 1381 :40). به‌طور خلاصه فضای جغرافیایی مجموعه ای است که از نقاط و پدیده‌های مکانی، روابط و مناسبات بین آن‌ها در سطح سیاره زمین تشکیل و متحول می­شود (پور احمد، 1385 :78). بنابراین، باتوجه به مجموعه تعاریف ارائه شده، مفهومی از فضا که در این مطالعه مدنظر خواهد بود، ساختاری است که توسط مجموعه ای از «روابط فضایی» بین اجزا در سطح کشور (محدود به مرزهای سیاسی) ایجاد شده است.

برنامه ریزی فضایی[1]

برنامه ریزی فضایی اصطلاحی است که اشاره دارد به برنامه ریزی فیزیکی و برنامه ریزی توسعه (برنامه ریزی های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) از سطح محلی تا سطح ملی (شورای منطقه ای ساتاکونتا[2]، 1998: 4). برنامه ریزی فضایی سازماندهی عوامل و عناصر در محیط جغرافیایی می باشد. به عبارتی دیگر پیدا کردن رابطه و ساماندهی بین عناصر فضا را برنامه ریزی فضایی گویند (سعیدنیا، 1378: 19).

مفهوم برنامه ریزی فضایی که در انگلیسی Spatial Planning و در فرانسه به Amanagement Du Territoire و در فارسی برخی آن را آمایش سرزمین نیز می نامند عبارت است از توزیع متوازن و هم آهنگ جغرافیایی کلیه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی و معنوی در پهنه سرزمین نسبت به منابع طبیعی و انسانی. -برنامه ریزی فضایی عبارتست از نحوه توزیع و سازمانیابی انسان و فعالیتها در پهنه سرزمین . روندی است برای بهره ور سازی و آرایش منطقی، حفظ تعادل و هماهنگی بین جمعیت و تاسیسات اجتماعی و اقتصادی ایجاد شده در فضای ملی و منطقه ای و جلوگیری از بروز عدم تعادل و بازتاب های تخریبی و منفی در فضای سرزمین . در اصل برنامه ریزی فضایی تخصیص بهبنه فضا به فعالیتهای مختلف براساس قابلیتهای مناطق در دوره زمانی معین است. بدون توسعه فضایی ابزار حرکت و هدایت به سوی توسعه موزون و تعادلهای منطقه ای وجود ندارد. هدف از برنامه ریزی فضایی شناخت منابع زمین و چگونگی  بهره برداری از این منابع همراه با پیش بینی وضعیت آینده و استقرار مطلوب انسان و عملکرد.

برنامه ريزي فضايي مفهومي اروپايي – انگليسي داشته و در واژگان برنامه‌ريزي آمريكايي و انگليسي وجود ندارد. مفهوم برنامه ريزي فضايي اغلب هم معني مفاهيمي مانند سياست فضايي، توسعه فضايي، استراتژي فضايي و ساير مفاهيم مشابه می‌باشد. براي مثال در ESDP از واژه چشم­انداز[1] بيشتر از برنامه و بسياري از  توسعه های فضايي ملي از واژه استراتژي فضايي استفاده كرده اند. براساس فالودي[2] (4-5: 2002) يكي از دلايل جابجايي ها اين است كه برنامه ريزي در بسياري از كشورهاي اروپايي يك تعهد سياسي محسوب می‌شود. كشورهاي مختلف سنت ها وفرهنگ هاي مختلف برنامه ريزي دارند و بنابراين فهم برنامه ريزي فضايي از راههاي مختلف صورت مي گيرد. بنابراين مفهوم برنامه ريزي فضايي در اغلب موراد براي يك گزينه بي‌طرف، جايگزين می‌شود.

تلاش برای توزیع مکانی فعالیت ها و عملکردهای انسانی در پهنه زمین ، برنامه ریزی فضایی یا مکانی خوانده می­شود. برنامه ریزی فضایی وجه خاصی از برنامه ریزی فیزیکی یا کالبدی است. ساماندهی و مکانیابی عملکردها و توزیع کالبدی محل های ایجاد تاسیسات و تسهیلات اجتماعی، اقتصادی ، فرهنگی و مانند آن در پهنه یک سرزمین اعم از پهنه یک کشور یا منطقه‌یا شهر، برنامه ریزی فضایی نامیده می­شود (زیاری،1378: 12).

برنامه ریزی فضایی

خصیصه های برنامه ریزی فضایی

یکی از خصوصیات مهم برنامه های فضایی چندبعدی و چندهدفه بودن آن می‌باشد. به عبارت دیگر انواع گوناگونی از برنامه ریزی وجود دارد که نوعی از ساماندهی فضایی بر سطح زمین می‌باشد مانند توزیع فرودگاهها در سطح یک کشور که نوعی از ساماندهی فضایی می‌باشد اما تک بعدی و دارای یک هدف است. هنگامی که تعدادی فعالیت وابسته به هم با اهداف متعدد در سطح یک محدوده جغرافیایی احداث می شوند ، بررسی وابستگی میان این فعالیت ها و برنامه ریزی برای هماهنگی اهداف آن‌ها با یکدیگر و ساماندهی یکپارچه آن‌ها محتوی برنامه­ریزی فضایی را شکل می‌دهد.

می­توان گفت هدف از برنامه ریزی فضایی ایجاد تعادل بین نیاز روزافزون به فضا و محیط محدود فضا می‌باشد. به عبارت دیگر از یک طرف با افزایش فعالیت‌های انسانها نیاز به فضا افزایش می یابد و از طرف دیگر فضای شهری همواره دارای محدودیت می‌باشد. برنامه ریزی فضایی ابزاری برای ایجاد تعادل بین تقاضا و عرضه موجود برای فضا می‌باشد(صرافی ،1390: 25)

يك برنامه ريزي فضايي نقشه راهي را براي توسعه آينده منطقه فراهم می‌کند. مشخصه بارز برنامه هاي فضايي اين است كه به يك منطقه جغرافيايي محدود مانند سطح ملي يا منطقه اي دلالت می‌کند و تمام سياست­هاي تاثير گذار بر منطقه را به مثابه يك كل در نظر مي گيرد. تمركز برنامه ريزي فضايي بر روي بعد فضايي سياست هاي بخشي مختلف و همچنين تاثير سياست هاي مختلف بر منطقه[3] است. در اين حالت آندراس فالودي(2002:5) برنامه ريزي فضايي را به مثابه آمايش سيستماتيك سياست هاي فضايي در نظر مي­گيرد.

مشخصه ديگر برنامه ريزي فضايي به ايده تعادل و توسعه شهري پايدار برمي‌گردد (Alden,2006:21-30). ميجرز يك تفاوت را بين دو جنبه كلي سياست هاي مورد نظر براي تعادل بيشتر و پيوستگي سيستم شهري ملي در نظر گرفته است: (پاپلی یزدی، 43:1382)

  • افزايش رشد بر حسب اهميت اقتصادي و جمعيتي به نسبت بيشتر در شهرهاي مهم اقتصادي كوچك
  • تمركز زدايي از شهرهاي بالايي به شهرهاي كوچك براساس اهميت اقتصادي در جمعيت

برای درک بهتر برنامه ­ریزی فضایی باید دو عنصر اصلی فضا یعنی سازمان فضایی و ساختار فضایی نیز مورد بررسی قرار گیرند؛ چرا که با بررسی این دو مؤلفه می­توان آنچه را که در برنامه‌ریزی فضایی مورد برنامه‌ریزی قرار می­گیرند را مشخص و تبیین نمود.

[1] . Perspective

[2] . Faludi

[3] . Territory

[1]– Spatial planning

 Regional Council of Satakunta -[2]

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها