سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

شکل گسترده شهری

شکل گسترده شهری[1]

شکل گسترش شهری یا  شکل گسترش شهری که با عناوین مختلف مانند “شکل آشفته”، “شکل پراکنده”، “شکل نامتمرکز” و “شکل ارگونومیک” نیز شناخته می شود، رشد بدون برنامه و تصادفی شهری است که از طریق دسترسی نامناسب به کاربری های اراضی مانند: مسکونی، اشتغال و خدمات عمومی شامل: مدارس، پارکها و فضای سبز شناخته می شود (بالارد، جانسون و تورس[2]، 2002: 1) و می توان از طریق خانه های یک و دو طبقه، توسعه مسکونی تک خانواری، تراکم محدود و عدم وجود مرکزیت شهری، آن را از دیگر اشکال شهری تشخیص داد (بورچال و شاد[3]، 1998: 1).

گسترش افقی شهر واژه ای است که در نیم قرن اخیر در قالب اصطلاح اسپراله در ادبیات پژوهش های شهری وارد شده و امروزه موضوع محوری اکثر سمینارهای شهری در کشورهای توسعه یافته است (تقوایی و سرایی، ۱۳۸۳: ۱۸۹). سابقه کاربرد این اصطلاح به اواسط قرن بیستم برمی گردد، زمانی که در اثر استفاده بی رویه از اتومبیل شخصی و توسعه سیستم بزرگراه ها، بسط فضاهای شهری در آمریکا رونق گرفت (4 :2001 ,Hess). با بروز این پدیده در مناطق مختلف جهان، تعاریف مختلفی از آن بیان شده است که همه دارای وجه اشتراک می باشند که در منابع مختلف مورد اشاره قرار گرفته اند. لذا در این پژوهش تعریف نلسون و همکاران، که کلیه تعاریف گسترش افقی را خلاصه کرده اند تا به یک تعریف واحد برسند را مبنای بحث قرار میدهیم: توسعه بدون برنامه ریزی، بدون کنترل، | ناهماهنگ و تک کاربری که یک نقش ترکیبی از کاربری ها فراهم نمی کند و از نظر عملکردی نیز رابطه ای با کاربری های اطراف شهر ندارد و به عنوان یک توسعه کم تراکم، خطی یا نواری، جسته گریخته و جدا افتاده به نظر میرسد (2004 ,Deal and Schunk).

شکل گسترده شهری
با در نظر گرفتن تعریف بالا، شکل های مسلط توسعه شهری در طی قرن بیستم همان پراکنش افقی شهری بوده است. به طوری که بر اساس پژوهش های صورت گرفته، رشد بسیاری از شهرها در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه مانند ایران، طی دهه های اخیر از این الگو پیروی کرده است.
برخی از علل اصلی پراکنش در کشورهای در حال توسعه عبارتنداز: رشد جمعیت، افزایش درآمد، یارانه دادن به سرمایه گذاری در بخش های زیرینائی مثل جاده و غیره. تفاوت اساسی بین علل پراکندگی در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته، مساله ترجیح دادن است. به این لحاظ که مردم در کشورهای توسعه یافته ترجیح می دهند به مناطق باز که در فاصله معقولی از شهرها قرار دارند کوچ کنند و این یک الگوی لاینفک است. مسأله دیگری که نتیجه این حقایق است، مساله رشد وابستگی به خودروهاست. کل فرهنگ در کشورهای توسعه یافته (به ویژه آمریکا) بر مرکزیت استفاده از خودرو قرار دارد.

چالش رشد سریع و گسترش افقی شهرها در ایران شاید حادتر از بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه باشد. در کشور ما تا زمانی که الگوی رشد شهرها ارگانیک و تعیین کننده رشد شهری، عوامل درونزا و محلی بوده اند، زمین شهری نیز کفایت کاربری های سنتی شهری را می داده و حسب شرایط اقتصادی، اجتماعی و امنیتی شهر، فضای شهر را به طور ارگانیک سامان می داده است. ليکن از زمانی که مبنای توسعه و گسترش شهرها ماهیتی برونزا به خود گرفت و درآمدهای حاصل از نفت در اقتصاد شهری تزریق شد و شهرها در نظام اقتصاد جهانی و تحت تأثیر آن قرار گرفت، سرمایه گذاری در زمین شهری تشدید شد و این نقطه ضعف اصلی بازار خصوصی بدون برنامه زمین، الگوی توسعه بسیاری از شهرهای ایران را دیکته کرده است (ماجدی، ۱۳۷۸: ۶). این امر باعث نابسامانی بازار زمین شهری و مخصوصا بلااستفاده ماندن بخش وسیعی از اراضی داخل محدوده و عارضه منفی گسترش افقی شهرها شده است (اطهاری، ۱۳۷۶: ۳۶). رشد سریع، بدون برنامه و متفرق که در بسیاری از شهرهای بزرگ، متوسط و حتی کوچک کشور مانند تهران (زنگنه شهرکی، ۱۳۸۶)، یزد (تقوایی و سرایی، ۱۳۸۳؛ سرایی، ۱۳۸۶) و غيره منجر به پیدایش الگوی گسترش افقی شده است، طبق بررسی های صورت گرفته در شهر مشهد نیر اتفاق افتاده است (حسینی، ۱۳۸۷)

[1]– Urban Sprawl Form

[2] – Ballard,  Johnson & Torres

[3] – Burchall & Shad

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها