سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

Elementor #3964

فهرست مطالب

1 تجارب و اقدامات انجام شده در نوسازی بافت شهری در ایران

1-1 تجارب مداخله در بافت هاي شهري در ايران

بسياري از شهرهاي كشور با پديده فرسايش محله هاي شهري مواجه اند و نمود عيني اين فرسايش افت زندگي اجتماعي دراين محله هاست . عوارض فرسايش به صورت نيمه متروك ومتروك شدن بناها ، مساكن نامناسب و نابهنجار و نزول كيفيت هاي اجتماعي – اقتصادي پديدار مي شود شايد بتوان عمده ترين علت فرسايش اين چنيني شهرها از درون را تحول شيوه زندگي در سكونتگاه هاي كنوني در پي تغيير نياز به خدمات گوناگون و نيازهاي حاصل از تحولات در طي زمان – از جمله نياز به زير ساختهاي حمل و نقل و دسترسي به تاسيسات و تسهيلات دانست .

بي توجهي هاي چندين ساله به اين محله ها از جمله عدم اتخاذ سياستهايي كه به سرمايه گذاري براي رونق و نوسازي اين بافتها منجر شود از مهم ترين كاستي هاي مديريت شهري در اين سالها به شمار می رود در اين ميان توالی حوادث تلخ طبيعي سالهاي اخير تا حدود زيادي توجه مسئولين و متخصصين امور شهري را به اين امر جلب نموده و حتي لزوم سرعت بخشيدن و اقدامات جدي در اين زمينه را در ذهن همه مردم و به ويژه ساكنان اينگونه بافتها نهادينه نموده است.

دراين مقوله تلاش مي شود تا مجموعه رخدادهاي اين قرن در عرصه بافت هاي شهري شناسايي و رويكرد هاي مطرح شده در مقاطع گوناگون ازگذشته تا حال در اين زمينه بررسي شود تا بتوان به نظريات روشني براي شروع دوره اي تازه از تفكر ،‌طراحي و اقدام در حوزه ي بافت هاي شهري امروز دست يافت .

1-1-1 دوران شروع مداخله ( 1320-1034)

دخالت در حوزه بافت هاي فرسوده – مخروبه و نابسامان شهري با شروع نوگرايي در سازمان فضايي – كالبدي بافت كهن بعد از سال هاي 1304 آغاز ميگردد. در اين دوره دولت وقت با ايجاد دگرگوني در سازمان توليد زمينه دگرگوني هاي كالبدي شهر را فراهم مي كند .

مهم ترين رخدادهاي اين دوره بدين شرح است :

  • تهيه نقشه خيابان هاي شهر تهران ، در سال 1309 ه- ش
  • تصويب قانون تعريض و توسعه معابر و خيابان ها در سال 1312 ه.ش
  • اصلاح قانون تعريض و توسعه معابر در سال 1320 ه.ش
  • ساخت خيابان ها و ميدان ها با ساختاري كاملا متفاوت با ساختار شهر كهن ، تخريب محله ها و برخي اقدام ها از جمله تبديل گورستان هاي درون بافت شهري به پارك عمومي ،‌تشويق و گاه واداركردن مردم شهر به زيبا سازي ، تهيه نقشه هاي گذر بندي و توسعه و اصلاح بعضي از معابر ، مهم ترين اقدامات انجام شده در زمينه بافت هاي فرسوده شهري در ايران تا قبل از شروع جنگ هاي جهانی دوم (1320 ه.ش ) بودند .

1-1-2 دوران فترت توجه به بافت هاي شهري

بخشي از رويدادها و اقدامهاي انجام شده در اين دوره (‌1345-1320) چنين اند :

  • لغو قانون گرفتن جواز براي مهاجرت از شهري به شهر ديگر و شروع پديده زاغه نشيني در سال 1321 ه. ش
  • تصويب لايجه قانوني تشكيل شهرداري و انجمن شهر در سال 1328 ه.ش
  • شروع طرح هاي جامع شهري در سال 1344 ه.ش
  • تصويب قانون تملك اراضي براي اجراي برنامه هاي عمران شهري در سال 1339 ه.ش

1-1-3 دوره تكوين توجه به نوسازي و عمران شهر (‌1357-1345)

در اين دوره براي نخستين بار دولت در چارچوب برنامه چهارم عمرانی كشور (1351-1347) به ساماندهي محله هاي مسكوني رده هاي كم در آمد ونوسازي محله هاي قديمي توجه می کندو خط مش اجرايي برنامه به ترتیب زیر قابل دسته بندی هستند:

1)‌اولويت سرمايه گذاري دولت در تهيه خانه هاي ارزان قيمت براي طبقات كم درآمد

2) نوسازي محله هاي قديمي وناسالم در قالب طرح هاي جامع

در برنامه عمرانی پنجم (‌1356-1351) نيز باگشودن جايي براي نوسازي و بهسازي و بهبود محيط و توسعه بهداشت عمومي بر بايستگي و حفظ بافت تاريخي و توجه به اصالت آن تاكيد می گردد.

بانگاهي به كارهاي انجام شده تا اين هنگام مي توان دريافت كه دستاوردكار در اين دوره ها بيشتر در حد طرح و برنامه مانده و كمتر به عمل در آمده است .

از سوي ديگر تشكيل سازمان هاي پر شمار و دادن اختيار به آنها سبب پراكندگي بيشتر در فرايند تفكر برنامه ريزي،طراحي و اجراي عمليات بهسازي و عمران بافت هاي شهري شد ه وتبدیل به یکی ازدشواري های مديريت شهري گردید.

1-1-4 از سال 1357 به بعد

از سال 1361 بودكه وزارت كشور (شاخه معاونت امور محلي  و عمران شهري )‌به موضوع گسترش بي رويه شهري و لزوم حفظ و   نگهداري و باززنده سازي بافت هاي قديمي و بهسازي و نوسازي وضع موجود شهرها و به ويژه مراكز قديمي آنها توجه كرد و در چارچوب اعتبارات بخشنامه هایي براي تهيه و اجراي طرح هاي روانبحشي به شهرداريها ابلاغ شد .

برنامه اول توسعه اقتصادي – اجتماعي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران (‌66-1362) نيز با گشودن فصلي با نام عمران شهري برنامه هاي تفصيلي خود را به اين شرح اعلام كرد :

  • برنامه ريزي توسعه شهري
  • ايجاد تاسيسات حفاظتي شهرها
  • بهبود عبور ومرور شهرها
  • ايجاد تاسيسات و تسهيلات شهري مورد نیاز

اما اغلب طرح هاي تهيه شده دراين دوره بدون پیشنهاد ضوابط خاص و تعیین سطح دقیق،تعیین تکلیف بافتهای تاریخی و فرسوده را به طرحهای بعدی موکول کردند که در نتیجه این بلاتکلیفی روندتخریب این بافتها سرعت بیشتری یافت واين عامل سبب بروز پديده ترك ساكنان بافت از كاشانه خود شده و مردم نقاط توسعه يافته جديد شهر را بر مناطق خود ارجح مي دانستند .

به دنبال تشكيل سازمان ميراث فرهنگي كشور و با تصويب اساسنامه سازمان در تاريخ 28/4/67 در بندهاي 10 و 11 ماده 3 آن حفاظت و مرمت و بهسازي بناهاي با ارزش از جمله وظايف اصلي سازمان بر شمرده شده است .

از سال 1366 نیز با تاسیس دفتر بهسازی بافت شهری در همان حوزه ،تهیه طرح و برنامه ریزی اقدامهای بهسازی  و نوسازی شهری در آن آغاز شد .

در اين دوره طر حهایي براي برخي ازنقاط بافت هاي كهن تهيه گرديد كه به دليل ديدگاه موضعي از يك سو و فقدان پشتوانه هاي مديريت شهري و اجرايي از سوي ديگر تحقق نیافتند اما با تاسيس دفتر بهسازي در وزارت مسكن وشهر سازي گامهای اولیه در جامع نگري به بافت هاي كهن در گستره شهر و سرزمين خود برداشته شد.

با نگاهی تحليلي مي توان مهم ترين اقدامات این دوره را به شرح زیر جمع بندی کرد:

  • نگاه موضعي و بخشي در سازماندهي و اقدام
  • چيرگي اهداف كمي بر اهداف كيفي
  • تعدد سازمان هاي متولي موضوع و عدم هماهنگي بين آنها
  • ارائه تعريف نامناسب از حجم اقدامات و توان لازم براي اجراي آن
  • عدم توجه به اصل حضور مردم در ساختار خود بازسازي بافت و مشاركت در بهسازي
  • نبود قوانين جامع شهر سازانه
  • ضعف دستگاه هاي برنامه ريز و هدايت كننده موضوعات
  • فقدان مباني روشن در رويكرد به مسائل

1-2 تجارب طرح هاي بهسازي و نوسازي شهري در ايران :

در طي سالهاي اخيرعلارغم فقدان راهکارهای مشخص براي نوسازي،سلسله اقداماتي در اين زمينه صورت گرفته است.

اولين طرح هاي از اين دست تحت عنوان طرح هاي تجميع مطرح شدند كه بزرگترين آنها طرح مشهد برای 330 هكتار بافت پيرامون حرم مطهر امام رضا (ع) با فرض تخريب و تجميع بود . پيش از آن درمقياس هاي كوچك تر ودر شهرهايي چون اصفهان، شيراز ، تبريز ، زنجان و كرمانشاه ، بندر عباس ،‌قم و برخي ديگر از شهرهاي كشور ، به ويژه  بافت قديم آنها  از 4 هكتار تا 50  هكتار چنین طرحهایی تهیه شده بودند.

در جداول صفحه بعد  تجارب  طرحهاي تهيه شده  و مشکلات ،اهداف و برنامه های  هر يك  را در بافت  تاريخي  شهرهاي  مختلف كشور  بيان شده است. [1]

ديدگاههاي  اوليه در اين  زمينه چنین  بود كه وزارت  مسكن  از محل بخشی از اعتبارات  عمراني  و بخشی  هم از محل   اعتبارات  سازمان زمين و مسكن اقدام به سرمايه  گذاري  و اصلاحاً « آزادي  سازي »به معناي  «خريد  ، تخريب و دادن يك طرح  جديد» روي زمين ها نماید .  در حاليكه عملاً به  دليل فقدان  قانونی روشن  و مشخص براي اين اقدامات نحوه انجام اين طرحهاچندان  مشخص نبوده است.    

[1] ماخذ :کتاب بهسازی و نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها