سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

رشد شهری و پراکنده رویی (Urban growth and sprawl) و دلایل رشد شهری و پراکنده رویی

3.1. تعاریف

3.1.1. رشد شهری

رشد شهری افزایش نسبی یا مطلق در تعداد افرادی که در شهرها زندگی می‌کنند، می‌باشد. سرعت افزایش رشد جمعیت شهری وابسته به افزایش طبیعی جمعیت شهری، جمعیتی که از طریق مهاجرت‌های روستایی ـ شهری وارد نواحی شهری می‌شوند و تبدیل شدن روستاها به شهرها می‌باشد (UNICEF, 2012: 9).

 

3.1.2. پراکنده رویی شهری

هایدن (2004) پراکنده رویی را به عنوان فرایند توسعه املاک بزرگ مقیاس که منجر به تراکم کم، متفرق، ناپیوسته، ساختار اتومبیل محور که عمدتا در پیرامون حومه‌های قدیمی و مراکز شهری در حال زوال است تعریف می‌کند. برن[1] (2001) نیز در تحقیقات خود در حیطه پراکنده رویی آن را هر گونه توسعه از حاشیه حومه، پخشایش توسعه در اراضی حساس سبز و خاک‌های کشاورزی، افزایش تراکم بزرگراه‌ها و افزایش تقسیم‌بندی‌های جدید مساکن تک خانواری، کم تراکم و همگن می‌داند (Banai & DePriest, 2014; 3).

توسعه پراکنده بواسطه تراکم‌های کم‌تر، گزینه‌های حمل و نقل کم‌تر و جدایی شدید سکونت، کار و خرید شناسایی می‌گردد (ICF, 2005:1).

3.2 دلایل رشد شهری و پراکنده رویی

دلایل رشد شهری تشابه بسیاری با دلایل پراکنده رویی دارد. در بسیاری از موارد، از آن‌جایی که رشد شهری و پراکنده رویی بسیار به یکدیگر مرتبط می‌باشند نمی‌توان تفاوتی میان آن‌ها قائل شد. رشد شهری می‌تواند بدون اتفاق پراکنده‌رویی نیز مشاهده گردد، اما پراکنده رویی حتما با رشد شهری همراه است. برخی از دلایل مانند رشد جمعیت، ممکن است منجر به رشد هماهنگ فشرده یا رشد ناهماهنگ پراکنده گردند. خوب یا بد بودن رشد بستگی به الگو، فرایند و پیامدهای آن دارد. در کنار این برخی از دلایل تنها در پراکنده رویی تاثیر می‌گذارند و نقشی در رشد فشرده شهر ندارند که از آن‌ها می‌توان تمایل به زندگی در ییلاقات و نواحی روستایی را نام برد (Bhatta, 2010).

جدول 1 دلایل رشد شهری را فهرست کرده و نشان می‌دهد که هر کدام از دلایل ممکن است در کدام نوع رشد شهر (فشرده یا پراکنده) تاثیرگذار باشند (Bhatta, 2010).

دلایل رشد شهری رشد فشرده رشد پراکنده
رشد جمعیت
استقلال تصمیم  
رشد اقتصادی
صنعتی شدن
زمین خواری  
انتظار قدرشناسی زمین  
نگرش اشتیاق به زمین  
نزاع‌های قانونی  
جغرافیای فیزیکی  
مالیات بر دارایی و توسعه  
هزینه زندگی و دارایی  
فقدان مسکن قابل استطاعت  
تقاضا برای فضای زندگی بیشتر
مقررات عمومی  
حمل و نقل
عرض جاده  
خانه تک خانواری  
بازار سرمایه و اعتبار  
سیاست‌های توسعه ای دولت  
فقدان سیاست‌های مناسب برنامه‌ریزی  
شکست در اجرای سیاست‌های برنامه‌ریزی  
تمایل به زندگی در نواحی روستایی و ییلاقی  
سرمایه گذاری در مسکن  
قطعات بزرگ مقیاس  
(Bhatta, 2010: 18). جدول شماره 1

 

مسیرهای حمل و نقل، دسترسی شهر به حومه را ایجاد نموده و پاسخگوی توسعه شاخه‌ای خطی[2] می‌باشند. ساختار بزرگراه‌ها و آزادراه‌ها نیز، هم منجر به تراکم در شهر و هم رشد سریع به خارج می‌گردد ( Bhatta, 2010به نقل از Harvey and Clark, 1965 ). راه‌ها عموما به منظور مدل‌سازی و پیش بینی پراکندگی شهری درنظرگرفته می‌شوند ( Bhatta, 2010به نقل از Cheng and Masser, 2003; Yang and Lo, 2003 )، زیرا آن‌ها، تسریع کننده اصلی پراکنده رویی هستند (Bhatta, 2010).

انتظار نسبت به قدرشناسی اراضی[3] در لبه‌های شهری[4] باعث گردیده است که برخی از مالکان زمین، اراضی را در مقابل بازار برای خود نگاه دارند ( Bhatta, 2010به نقل از Lessinger, 1962; Ottensmann, 1977 ). انتظارات ممکن است نسبت به مناسبت زمین برای توسعه از یک مالک به مالک دیگر متفاوت باشد که نتیجه آن الگوی ناپیوسته توسعه می‌باشد. هر مقدار که نرخ رشد در درون نواحی کلان‌شهری بالاتر باشد، انتظار قدرشناسی اراضی بیشتر خواهد بود. در نتیجه اراضی بیشتری برای توسعه آتی نگاه داشته خواهند شد (Bhatta, 2010).

بسیاری از نهادها و اشخاص تمایل به مالکیت اراضی دارند. این اراضی معمولا در نواحی مرکزی شهر خالی رها شده و منجر به شکست سیاست‌های توسعه میان افزا[5] می‌گردند( Bhatta, 2010به نقل از Harvey and Clark, 1965 ). در نتیجه رشد شهر به بیرون منجر به توسعه نیافتن اراضی داخل شهر می‌گردد (Bhatta, 2010).

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، ساکنین مراکز شهری فاقد فضای کافی زندگی می‌باشند که منجر به تشویق توسعه حومه، به منظور کسب فضای بیشتر برای زندگی می‌شود. از آن‌جایی که قیمت اراضی در حومه مناسب تر است، مردم می‌توانند فضای زندگی بیشتری را در حومه شهر، نسبت به داخل آن اختیار کنند. اما آن‌چه که مطرح می‌باشد این است که همیشه مصرف فضای زندگی بیشتر، باعث پراکنده رویی نمی‌شود. تراکم جمعیت یک نگرانی بزرگ در این موضوع می‌باشد. شهرهای کشورهای در حال توسعه، سه برابر متراکم‌تر از شهرهای کشورهای توسعه یافته می‌باشند ( Bhatta, 2010به نقل از Acioly and Davidson, 1996 ). اگر تقاضای فضای زندگی بیشتر به توسعه سریع با تراکم کم در حومه‌ها منجر شود، نشانه پراکنده رویی قلمداد می‌گردد(Bhatta, 2010)

نبود ثبات و تجربه کافی در سیاست‌های برنامه‌ریزی نیز ممکن است به پراکنده‌رویی شهری منجر شود. شهر ممکن است با سیاست‌های منطقه‌بندی غیر منعطف[6] برنامه ‌ریزی شده باشد. این به معنای جدایی کاربری‌های مسکونی، تجاری، صنعتی، نهادی، دفتری و دیگر کاربری‌ها می‌باشد. در اکثر موارد، اتومبیل لازمه حمل و نقل میان اراضی وسیع منطقه بندی مسکونی و نوارهای جداگانه تجاری و دفتری[7] گشته، و بواسطه آن با اتومبیل محوری و مصرف بیش‌تر سوخت‌های فسیلی و آلودگی مواجه هستیم (Bhatta, 2010).

وجود قطعات بزرگ مقیاس دلیل دیگری بر پراکنده رویی می‌باشد. قطعات مسکونی بزرگ مقیاس قسمتی از زمین خود را با هدف زندگی در آن استفاده نموده و باقی آن را به صورت توسعه نیافته رها می‌نمایند. از طرف دیگر این مشکل، بیشتر مربوط به کشورهای توسعه یافته می‌باشد. در کشورهای درحال توسعه نیز، ساکنان در حومه‌ شهرها داشتن قطعات با اندازه بزرگ را ترجیح می‌دهند(Bhatta, 2010; 27).

 

3.3 پیامدهای رشد شهری و پراکنده رویی

با ادامه رشد شهرها، سفرهای به محل کار افزایش می‌یابند. تمرکززدایی بسیار مشهود بوده و سرعت حومه‌گرایی در دهه اخیر افزایش یافته است. این تمایل منجر به افزایش طول سفر به محل کار با وسیله حمل و نقل شخصی شده است. در بسیاری از موارد، حومه گرایی منجر به ایجاد تقاضای حمل و نقل جدید نیز شده است (Kau, 1976: 112).

رشد شهری می‌تواند منجر به پیامدهای ناخواسته محیط زیستی نیز بشود، و اگر به درستی مدیریت نشود، از دست دادن زیستگاه‌ها بواسطه توسعه اراضی سبز[8]، می‌تواند با عملکردهای اکوسیستم تداخل پیدا کند. سطح غیرقابل نفود می‌تواند به سرعت به نقطه ای برسد که سطح و کیفیت آب‌های سطحی را تنزل بخشد. از دست رفتن فضاهای باز، افزایش اثرات جزیره‌های گرمایی[9] و آلودگی هوای بیشتر بواسطه استفاده بیشتر از وسایل نقلیه، همگی با هم می‌توانند منجر به تنزل سلامت انسانی و محیط زیستی و کیفیت اجتماع گردند (ICF, 2005).

توسعه بویژه به صورت پراکنده آن می‌تواند منجر به مشکلات محیط زیستی بزرگی گردد. توسعه پراکنده می‌تواند آلودگی آب و هوا، از دست رفتن زیستگاه‌ها و کاهش عملکردهای اکوسیستم را تشدید کند. همچنین با توجه به اینکه همان تعداد افراد و همان سطح تولید اقتصادی، سفرهای طولانی‌تر بیشتری را تولید می‌کنند می‌تواند منجر به افزایش تقاضا برای سیستم حمل و نقل و کاهش کارامدی آن گردد  (ICF, 2005).

  • ناکارامدی انرژی
  • تفاوت در دارایی‌ها
  • تاثیرات بر حیات وحش و اکوسیستم
  • از بین رفتن کشتزارها
  • افزایش دما
  • کیفیت پایین هوا
  • اثرگذاری بر سلامت عمومی و اجتماعی (Bhatta, 2010)

 

[1] Bourne

[2] linear branch development

[3] land appreciation

[4] urban fringe

[5] infill policies

[6] exclusive zoning policies

[7] the separate commercial and office strips

[8] greenfield

[9] heat-island

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها