خرید فالوور اینستاگرام خرید لایک اینستاگرام
خانه / شهرسازی / سرمایه اجتماعی اسلامی و توسعه اقتصادی

سرمایه اجتماعی اسلامی و توسعه اقتصادی

سرمایه اجتماعی اسلامی و توسعه اقتصادی

دکتر رحمان سعادت[۱]، دکتر حمیدمسجدسرایی[۲]

چکیده

در این تحقیق ضمن معرفی سرمایه اجتماعی اسلامی اثرات آن را روی توسعه اقتصادی بررسی می کنیم. مدل‌هاي رشد و توسعه، قبلا مبناي خود را بر اين قرار داده بودند كه نيروي كار فعال در فرآيند توسعه، از كيفيت برابر و همساني برخوردار است، بنابراين فرض بر اين بوده كه هر نيروي كاري مانند نيروي كار ديگر در بازدهي و توليد نقش يكسان و برابري را ايفا مي‌كند. اما به مرور مشخص شد كه اين فرض صحيح نيست، بلكه مهارت‌ها، عادات، رفتار و دانش‌نيروي كار است كه تعيين كننده اصلي در فرآيند توليد بوده و كميت نيروي كار از اهميت چنداني برخوردار نيست. به همين جهت در دهه‌هاي اخير، تئوريهاي اقتصادي ديگر نيروي كار را يكسان و برابر نديده و تفاوت‌هاي بسياري را براي نيروي كار قائلند. لذا امروزه نقش دو نيروي كار در توليد، برابر فرض نمي‌شود مگر آنكه از نظر سرمايه انساني از كيفيت برابري برخوردار باشند. مطالعات دهه گذشته نشان مي دهد كه سرمايه انساني نيز نمي تواند كل رشد ايجاد شده را توضيح دهد. مطالعات آنها نشان مي دهد كه تعدادي از كشور ها عليرغم اينكه از سرمايه انساني بالايي برخوردار نبوده اند، اما رشد اقتصادي بالاي داشتند. اقتصادانان اين رشد را به سرمايه اجتماعي نسبت مي دهند. در کشور های اسلامی، عامل مذهب و دین در میزان سرمایه اجتماعی اثر زیادی دارد. در این گزارش شاخص های سرمایه اجتماعی اسلامی و اثر آن بر توسعه اقتصادی بررسی می شود.

واژگان کلیدی: سرمایه اجتماعی اسلامی، سرمایه انسانی، توسعه، اسلام، رشد اقتصادی.

مقدمه

مدل‌هاي رشد و توسعه، قبلا مبناي خود را بر اين قرار داده بودند كه نيروي كار فعال در فرآيند توسعه، از كيفيت برابر و همساني برخوردار است، بنابراين فرض بر اين بوده كه هر نيروي كاري مانند نيروي كار ديگر در بازدهي و توليد نقش يكسان و برابري را ايفا مي‌كند. اما به مرور مشخص شد كه اين فرض صحيح نيست، بلكه مهارت‌ها، عادات، رفتار و دانش‌نيروي كار است كه تعيين كننده اصلي در فرآيند توليد بوده و كميت نيروي كار از اهميت چنداني برخوردار نيست. به همين جهت در دهه‌هاي اخير، تئوريهاي اقتصادي ديگر نيروي كار را يكسان و برابر نديده و تفاوت‌هاي بسياري را براي نيروي كار قائلند. لذا امروزه نقش دو نيروي كار در توليد، برابر فرض نمي‌شود مگر آنكه از نظر سرمايه انساني از كيفيت برابري برخوردار باشند. تشخيص ميزان سرمايه انساني كه نقش اساسي در رشد جوامع توسعه يافته ايفا كرده است، در روشن ساختن و توضيح چگونگي رشد اقتصادي اين جوامع از اهميت زيادي برخوردار بوده و تجربه‌اي براي كشورهاي در حال توسعه خواهد بود. بر اين اساس در هر جامعه اين مسئله مطرح مي‌شود كه سطوح و توزيع سرمايه انساني در افراد، خانوارها و خود جامعه چگونه است و با چه معيارهايي مي‌توان سطح و توزيع سرمايه انساني و چگونگي تشكيل سرمايه انساني را براي جامعه مورد نظر نشان داد؟

اقتصادانان ديگر سرمايه فيزيكي را تنها سرمايه موجود در اقتصاد نمي دانند، بلكه آنها سرمايه هاي جديد از قبيل سرمايه هاي انساني و سرمايه طبيعي و اخيراَ سرمايه اجتماعي را معرفي مي كنند، كه هركدام اثرات مهم و قابل توجه در رشد اقتصادي دارند و در ادبيات جديد اقتصادي به آنها بسيار پرداخته شده است. اما در اين ميان سرمايه انسانی از شرايط و ويژگي خاص برخودرار است. اولين ويزگي مهم و قابل تمايز اين سرمايه با بقيه سرمايه ها، خصلت غير قابل مشاهده بودن[۳]۱ آن است.

توليد و رشد و توسعه اقتصادي هر جامعه در گرو عوامل و نهاد هاي متعددي است كه يكي از مهمترين آنها سرمايه يا موجودي سرمايه است، چنانچه كمتر مطالعه اي در زمينه اقتصاد كلان، بي نياز از مقدار متغيير موجودي سرمايه (k) است.

مطالعات دهه گذشته نشان مي دهد كه سرمايه انساني نيز نمي تواند كل رشد ايجاد شده را توضيح دهد. مطالعات آنها نشان ميدهد كه تعدادي از كشور ها عليرغم اينكه از سرمايه انساني بالايي برخوردار نبوده اند، اما رشد اقتصادي بالاي داشتند. اقتصادانان اين رشد را به سرمايه اجتماعي نسبت مي دهند.

اين تحقيق در شش بخش ارائه مي شود. بعد از مقدمه در بخش اول به كليات تحقيق اعم از تعريف مسئله ، سئوال هاي تحقيق و فرضيه هاي تحقيق مي پردازيم. در بخش دوم به تعاريف و نظرات مختلف در مورد سرمايه انساني خواهيم پرداخت. در بخش سوم به معرفي روش انجام تحقيق و برآورد سرمايه انساني و همچنين برآورد سري زماني و همچنين تشريح روش فازي اقدام خواهيم كرد. در قسمت چهارم، يافته هاي تجربي و همچنين تجزيه و تحليل آنها و مقايسه سرمايه انساني، مي پردازيم و نهايتا در بخش پنجم خلاصه و نتيجه تحقيق ارائه خواهد شد.

رشد و توسعه اقتصادی چیست؟

رشد اقتصادي: رشد اقتصادي به افزايش مستمر در مقدار كالاها و خدماتي كه طي دوره اي در اقتصاد صورت مي گير، اطلاق مي شود. از لحاظ تاريخي، رشد در مقدار مطلق كالها و خدمات معمولاً با افزايش در ميانگين رفاه مادي و با مقدار توليد براي هر نفر و همچنين با رشد جمعيت همراه بوده است. تعريف مدرن رشد اقتصادي در برگيرنده افزايش رفاه اقتصادي نيز مي باشد. سيمون كوزنتز در اين باره معتقد است كه است كه:” رشد اقتصادي مدرن نماينگر يك رشد دائمي در عرضه كالاها و خدمات و رشد جمعيت همراه با افزايش در حجم كالاها و خدمات سرانه است”.

توسعه اقتصادي: دو نوع برداشت از توسعه مطرح است: يكي برداشتآرماني است و ديگري عيني. برداشت واقعي از توسعه همان تصويري از نتايج عواملي است كه موجب پيشرفت كشور ها گشته است. بنابراين در اين برداشت، توسعه چيزي بجز آنچه در آن كشور ها اتفاق افتاده نيست، و اما ديگري كه برداشتي آرماني است، ارزشها بايد ها و نبايد هايي در آن دخالت داشته و برا اساس آن تعريف مي گردد و اين ارزشها مبتني بر شرايط و فرهنگ جامعه و با تاكيد بر امكانات، محدوديتها، قوتها و ضعف هاي كشور ها مي باشد.

تودارو: توسعه مستلزم تغيرات اساسي، ساخت اجتماعي، طرز تلقي عامه مردم، نهادهاي ملي، تسريع در رشد اقتصادي، كاهش نابرابري و ريشه كن كردن فقر مطلق مي باشد.

چنري: توسعه ميل به زندگي بهتر است و ميردال: توسعه جرياني است كه طي آن درآمد سرانه كشور ملي در يك مدت طولاني افزايش يافته بدون اينكه خط مطلق فقر افزايش يابد و توزيع درآمد نابرابرتر شود.

سرمايه اجتماعي چيست؟

تعاريف مختلفي از سرمايه اجتماعي به عمل آمده اما تا كنون يك تعريف منسجم از سرمايه اجتماعي ارائه نگرديده است. بنابراين جهت آشنايي با نظريات انديشمندان سرمايه اجتماعي و همچنين نظم و ترتيب توالي زماني نظريات، ابتدا به تعاريف بنيانگذران سرمايه اجتماعي مي پردازيم و در ادامه برخي از تعاريف مهم و قابل تامل نيز اشاره خواهد شد.

پاتنام تمام ويژگيهاي اجتماعي نهاد ها و سازمانها از قبيل : اعتماد، هنجارها و شبكه هاي اجتماعي را سرمايه اجتماعي ناميده است(putnam,1993:167). كولمن تعريف ديگري از سرمايه اجتماعي ارائه مي دهد. براساس عقيده ايشان، سرمايه اجتماعي قدرت و توانايي مردم براي برقراي ارتباط با يكديگر است(Coleman,1990). ايشان در سالهاي بعد در تعريف ديگري از سرمايه اجتماعي بيان مي‌كند كه سرمايه اجتماعي شاكله ساختاري روابط بين و ميان فعالين اجتماعي است(Coleman,1993).

تعاريف ديگري در اين ارتباط ارائه شده است كه به برخي از آنها اشاره مي شود:

– سرمايه اجتماعي روابط بين گروهها را توضيح مي دهد.

– فلورا و فلورا(۱۹۹۵) وجدان جمعي را به عنوان سرمايه اجتماعي مي‌دانند و اعتماد متقابل را به عنوان نرم وجدان جمعي معرفي مي‌كنند(Flora and Flora,1995).

-سرمايه اجتماعي توانايي و هنر افراد در انجام نقش خود در شبكه هاي اجتماعي يا ساختارهاي اجتماعي است.

– سرمايه اجتماعي يك جامعه عبارت است از نهادها، روابط، عقايد و ارزش هاي است كه روابط بين مردم را مديريت مي كند و در توسعه اقتصادي و توسعه اجتماعي نقش اساسي دارد.

– سرمايه اجتماعي به مفاهيم ارزشمندي از قبيل شبكه هاي اجتماعي، روابط متقابل، اعتماد عمومي، تعهد، اطلاق مي شود. سرمايه اجتماعي موقعي انباشت مي شود كه مردم ارتباط متقابل در درون خانواده محل كار، روابط همسايگي و ارتباطات مردم در انجمن هاي محلي و عمومي پيدا مي كنند(Basterlaer, Groodna, 2003).

– كاواچي و همكارانشان عقيده دارند سرمايه اجتماعي ميزان همگوني توزيع سلامت در نواحي جغرافياي يك منطقه است.(Kawachi and Kennedy, 1997; Kawachi et al., 1997a)

-بحث ويژگي سلامتي سرمايه اجتماعي ريشه هاي تاريخي نيز دارد. اميل دوركيم در مطالعات خود نشان داده است كه همگراي جوامع با نرخ خودگشي در جامعه رابطه معكوس دارد(Durkheim, 1951).

– وينتر(Winter, 2002) عنوان مي كند كه يك توافق معقول در تعريف مفهوم سرمايه اجتماعي وجود دارد. او يك تعريف كاربردي از سرمايه اجتماعي ارائه مي دهد. از نظر وينتر سرمايه اجتماعي منافع دو جانبه روبط اجتماعي است كه بوسيله هنجارها ، اعتماد و تعامل متقابل ايجاد مي شود.

-فوكوياما مي‌گويد كه سرمايه اجتماعي را به سادگي مي توان به عنوان وجود مجموعه معيني از هنجارها يا ارزش هاي غير رسمي تعريف كرد كه اعضاء گروهي كه همكاري و تعاون ميانشان مجاز است، درآن سهيم هستند. مشاركت در ارزشها ممكن است ارزش هاي منفي باشد. اين نكته را به كمك يك مثال ساده توضيح مي دهد. جنوب ايتاليا منطقه اي از جهان است كه تقريبا به طور همگاني به عنوان منطقه بي بهره از سرمايه اجتماعي عموميت يافته است. اين بدان معني نيست كه در آنها هنجارهاي اجتماعي قوي و استواري وجود ندارد، بلكه شبكه هاي قوي منفي اجتماعي در آنها مشاهده مي شود. كه به آنها سرمايه هاي اجتماعي منفي اطلاق مي شود. كارتل ها و تراست هاي اقتصادي كه در جهت كاهش اضا فه رفاه مصرف كننده و اجتماع عمل مي كنند. از جمله سرمايه هاي اجتماعي منفي محسوب مي شوند. برعكس هنجارهاي كه توليد سرمايه هاي اجتماعي[۴]۱ مي كنند اساسا بايد شامل سجاياي از قبيل صداقت، اداي تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشد. واضح است كه هنجارهاي كه توليد سرمايه اجتماعي مي كنند تقسيم پذيرند. يعني مي‌توانند تنها ميان گروه هاي محدودي از مردم از همان اجتماع مشترك باشند در ميان ديگران. در حالي كه سرمايه اجتماعي در همه جوامع وجود دارد اما مي تواند به طرق مختلف توزيع گردد.

تعاريف بالا تنها بخشي از تعاريف عنوان شده در ادبيات سرمايه اجتماعي است. اين مسئله نشان مي دهدكه شاخصه غير قابل مشاهده بودن سرمايه اجتماعي باعث شده است كه هر محققي با برداشت نسبي كه از سرمايه اجتماعي دارد، اقدام به تعريف اين پديده جديد بنمايد. اما اين امر به مفهوم اين نيست كه تعاريف مذكور در مقابل هم هستند و نكات مشتركي بين تعريف مذكور وجود ندارد بلكه با اندكي توجه مي توان فهميد كه همه تعاريف به يك نكته اشاره مي كنند و بر اساس همين نكته مشترك مي توان يك تعريف جامع از سرمايه اجتماعي عنوان نمود:

” سرمايه اجتماعي، پتانسيل نهفته در روابط بين و ميان افراد يك جامعه است كه باعث انجام كاراي امورات آن جامعه مي شود.”

با نهادينه شدن مفهوم سرمايه اجتماعي در علم اقتصاد، مطالعه در حوزه سرمايه اجتماعي در علم اقتصاد نيز گسترش يافت كه به طور اجمالي به بخش هاي از آن اشاره مي شود. سابقه تحقيق در خصوص رابطه رشد اقتصادي و سرمايه اجتماعي به سالهاي بسيار اخير بر ميگردد. اولين مطالعه تئوريك توسط روتلدگ و وان آسمبرگ (Routledge and Von Amsberg,2002) صورت گرفت ايشان با استفاده از تابع درآمد در طول عمر و با استفاده از اصل ماكزيمم به تفسير رابطه تئوريك بين سرمايه اجتماعي و رشد اقتصادي مي پردازند. گاسيو و همكاران(Gusio, Sapienza, and Zingales, 2001) سرمايه اجتماعي ايتاليا را با استفاده از شاخص هاي مختلف برآورد كردند و نشان داده اند كه رابطه بين سرمايه اجتماعي و رشد اقتصادي براي ايتاليا مثبت مي باشد به همين روش هانگ و همكاران(Hong, Kubik, and Stein,2001) اين رابطه را براي ايالات متحده بررسي و به نتايج مشابه گاسيو رسيدند.

كولمن Coleman,1990)) در آخرين مطالعه خود به بررسي رابطه سرمايه اجتماعي، سرمايه انساني و رشدا قتصادي پرداخته است و عنوان مي‌كند يك رابطه تنگاتنگ بين سرمايه انساني و سرمايه اجتماعي در اثر گذاري روي رشد اقتصادي وجود دارد و اشاره دارد كه جوامعي كه مردم آن از تحصيلات بالاتري (سرمايه انساني بالاتر ) برخوردار هستند از سرمايه اجتماعي نيز برخوردار بود است و به تبع آن ثاتير چنين سرمايه اجتماعي اجتناب نا پذير است. اين مطلب را گيورگي(Gurgi, 2002) بررسي و به نتايج مشابه ميرسد.

اقتصادانان علاقه وافري به اهميت فرهنگ در توسعه اقتصادي از خود نشان مي دهند. از اواسط دهه هشتاد يك رقابت مطالعاتي در خصوص شناسايي عوامل ايجاد كننده رشد بوجود آمده است. در تئوري هاي جديد رشد علاوه بر عوامل قديمي رشد همچون نيروي كار و سرمايه به سرمايه انساني و تفاوتهاي جغرافياي بين كشورها نيز اشاره مي شود. در اين ميان تمپل[۵]۱ (۱۹۹۱)عنوان مي كند كه برخي از مهمترين تفكرات اقتصاد رشد را در حوزه علوم سياسي و اجتماعي ميتوان جستجو كرد.

در اين راستا اقتصاددانان، سرمايه اجتماعي را به عنوان يك عامل مهم در عملكرد كلان اقتصادي بيان مي‌كنند. اگر چه اين شيوه قابل انتقاد است(فاين[۶]۲،۲۰۰۱) اما باينحال يكي از مفاهيمي كه در دهه گذشته بصورت قابل توجهي مورد استقبال قرار گرفت موضوع سرمايه اجتماعي بود. با وجود اينكه سرمايه اجتماعي براي علوم اجتماعي يك مفهوم جديد به شمار نمي رود. اما پاتنام(۱۹۹۳) و اثر (دموكراسي كارايي[۷]۳) او بود كه مفهوم سرمايه اجتماعي را در تئوريهاي اقتصادي، اجتماعي و سياسي نهادينه كرد.

در طول پانزده سال گذشته، سرمايه اجتماعي بنحو مطلوبي در علوم اجتماعي مطرح شده است. حجم عظيمي از مطالعات به تبين و تعريف سرمايه اجتماعي و همچنين مطالعات تجربي اختصاص يافته است. اين امر در نمودار شماره (۱) كه روند مطالعات در خصوص سرمايه اجتماعي نشان مي دهد پيدا است. نمودار اخير نشان مي دهد كه روند مطالعات در زمينه سرمايه اجتماعي در چند سال اخير بسيار فزاينده بوده است.

نمودار شماره(۱): روند مطالعاتي در خصوص سرمايه اجتماعي در سالهاي(۱۹۹۵-۲۰۰۰)

سرمایه اجتماعی اسلامی:

آنچه که مشخص است اینست که یکی از مهمترین پایه های سرمایه اجتماعی دین است و جوامع دیندار نسبت به جوامع بی دین از سرمایه اجتماعی بالاتری برخوردار هستند. دین و اعتقادات دینی در سرمایه اجتماعی می توانند نقش مهمتری ایفا کنند. این امر در دین اسلام بیشتر به چشم می خورد. اگر به آموزه های دین اسلام توجه کنیم متوجه می شویم که بسیاری از عبادات جمعی است و حتی عبادات فردی نیز توصیه شده به جمع برگزار شود. گر عباداتی جمعی برگزار گردد، ثواب مضاعفی دارد. به طور کلی این عبادات به شرح زیر است:

  • زکات
  • خمس
  • حج
  • نماز جماعت
  • نماز جمعه
  • انفاق

این موارد نشان می دهد که اسلام یک دین جمعی است، لذا تقویت کننده روحیه جمعی و سرمایه اجتماعی است. گذشته از این عبادات، مفاهیمی مانند ایثار، فداکاری، نیکی به والدین، خویشاوندان، یتیمان، درماندگان، مساکین، در اسلام به وفور دیده می شود که نشان از توجه به سرمایه اجتماعی است.

سرمایه اجتماعی اسلامی و توسعه اقتصادی:

همانطور که در بخش اول نیز اشاره شد هسته اصلی توسعه اقتصادی، رشد اقتصادی است و رشد اقتصادی بوسیله تولید و افزایش آن صورت می گیرد. بنابراین سرمایه های مختلف اعم از فیزیکی،انسانی و نهایتاً سرمایه اجتماعی بر رشد اقتصادی و توسعه تاثیر گذار است. به نظر می رسد سرمایه اجتماعی اسلامی تاثیر بیشتری بر توسعه اقتصادی دارد. دلایل زیر می تواند براثبات این مدعا آورده شود:

  1. یکی از ایراداتی که به مدل های توسعه اقتصادی در کشور های جهان سوم گرفته می شود این است که این مدل ها برای کشور های غربی توشته شده و در خصوص کشور های جهان شوم بویژ کشور های اسلامی سازگاری ندارد. اگر مدل توسعه ما مبتنی بر سرمایه احتماعی اسلامی باشد در واقع این سازگاری در درون مدل رحخ می دهد و این تضاد رفع می شود. در نتیجه سرمایه اجتماعی مبتنی بر اسلام در کشور های اسلامی شازگار تر، موثرتر و پایدار تر است.
  2. سرمایه اجتماعی اسلامی نه تنها به عوامل ظاهری سرمایه اجتماعی تاکید دارد بلکه به عامل بالاتر نیز تاکید دارد. به عبارت دیکر سرمایه اجتماعی اسلامی عمیق تر از سرمایه اجتماعی غیر اسلامی است. بنابراین در برنامه ریزی های اقتصادی می توان به عنوان عامل پایدار عمل می کند. بنابراین توسعه ناشی از دارای بسترآماده تر برای توسعه است.
  3. سرمایه اجتماعی نه تنها در درون تابع تولید نقش ایفا می کند بلکه به عنوان عامل غیر تولیدی در توسعه اثر گذار است. همانطور که می دانیم عامل توزیع عادلانه درآمد به توسعه بسیار کمک می کند. در اسلام بر عدالت تاکید بسیار زیادی شده است. بنابراین سرمایه اجتماعی اسلامی هم از درون تابع تولید و هم از عامل غیر تولیدی به فرایند توسعه کمک می کند. لذا سرمایه اجتماعی اسلامی قدرت و سرعت توسعه را افزایش می دهد.

بطورکلی سرمایه اجتماعی اسلامی در مدل ها ی توسعه می تواند عنصر کلیدی به شمارآید. پس بهتر است از این سرمایه ای که ادیان بویژه اسلام در اختیار ما قرار داده برای اعتلا و توسعه استفاده نماییم.

خلاصه، نتيجه‌گيري و پيشنهادها:

در این تحقیق ضمن معرفی سرمایه اجتماعی اسلامی اثرات آن را روی توسعه اقتصادی بررسی شد. مدل‌هاي رشد و توسعه، قبلا مبناي خود را بر اين قرار داده بودند كه نيروي كار فعال در فرآيند توسعه، از كيفيت برابر و همساني برخوردار است، بنابراين فرض بر اين بوده كه هر نيروي كاري مانند نيروي كار ديگر در بازدهي و توليد نقش يكسان و برابري را ايفا مي‌كند. اما به مرور مشخص شد كه اين فرض صحيح نيست، بلكه مهارت‌ها، عادات، رفتار و دانش‌نيروي كار است كه تعيين كننده اصلي در فرآيند توليد بوده و كميت نيروي كار از اهميت چنداني برخوردار نيست. به همين جهت در دهه‌هاي اخير، تئوريهاي اقتصادي ديگر نيروي كار را يكسان و برابر نديده و تفاوت‌هاي بسياري را براي نيروي كار قائلند. لذا امروزه نقش دو نيروي كار در توليد، برابر فرض نمي‌شود مگر آنكه از نظر سرمايه انساني از كيفيت برابري برخوردار باشند. مطالعات دهه گذشته نشان مي دهد كه سرمايه انساني نيز نمي تواند كل رشد ايجاد شده را توضيح دهد. مطالعات آنها نشان مي دهد كه تعدادي از كشور ها عليرغم اينكه از سرمايه انساني بالايي برخوردار نبوده اند، اما رشد اقتصادي بالاي داشتند. اقتصادانان اين رشد را به سرمايه اجتماعي نسبت مي دهند.

در کشور های اسلامی، عامل مذهب و دین در میزان سرمایه اجتماعی اثر زیادی دارد. در این گزارش شاخص های سرمایه اجتماعی اسلامی و اثر آن بر توسعه اقتصادی بررسی می شود. بنابراین سرمایه اجتماعی اسلامی در مدل ها ی توسعه می تواند عنصر کلیدی به شمارآید. پس بهتر است از این سرمایه ای که ادیان بویژه اسلام در اختیار ما قرار داده برای اعتلا و توسعه استفاده نماییم.

منابع

۱)سعادت، رحمان، بررسي وضعيت سرمايه انساني در ايران، پايانامه كارشناسي ارشد،دانشگاه تهران،۱۳۷۹٫

۲) فوكوياما، فرانسيس، پايان نظم( سرمايه اجتماعي و حفظ آن)، مترجم:غلامعباس توسلي،چاپ اول،تهران،انتشارت جامعه ايرانيان،۱۳۷۹٫

۳) موسوي بازرگاني ، جلال الدين ، سرمايه اجتماعي و كار آفريني، مجله آفتاب، شماره۲۴،فروردين۸۲، ص۲۶-۲۷٫

۴) اميني اردكاني، محمدجواد، (۱۳۷۰)، نقش آموزش و پرورش در رشد و توسعه كشاورزي، پايان نامه كارشناسي ارشد دانشكده علوم اداري و اقتصاد دانشگاه تهران.

۵) تودارو، مايكل، (۱۳۷۸)، توسعه اقتصادي در جهان سوم، ترجمه: غلامعلي فرجادي، مؤسسه عالي پژوهش در برنامه‏ريزي و توسعه، تهران.

۶) جان ديزي، اقتصاد آموزش و پرورش، ترجمه برهان منش، نشر ني، تهران

۷) دواني، مژگان، (۱۳۷۴)، نرخ بازده سرمايه‏گذاري در آموزش عالي، پايان نامه كارشناسي ارشد دانشكده علوم اقتصادي دانشگاه تهران.

۸) روزبهان، محمود، (۱۳۷۱)، مباني توسعه اقتصادي، انتشارات تابان، تهران.

۹) رضوي، سيد محمود و ديگران، (۱۳۵۷)، تجزيه و تحليل هزينه و فايده‏هاي آموزش، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، تهران.

۱۰) زنجاني، حبيب الله و ديگران، (۱۳۷۹)، جداول مرگ و مير ايران براي سال ۱۳۷۵، بر حسب جنس در كل كشور و استان‌ها به تفكيك شهري و روستائي، موسسه عالي پژوهش در تامين اجتماعي، تهران

۱۱) ساخاروپولوس، جرج ،(۱۳۷۳)، آموزش براي توسعه، تحليلي از گزينش‏هاي سرمايه‏گذاري، ترجمه: پريدخت وحيدي و ديگران، سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، مركز مدارك اقتصادي ـ اجتماعي و انتشارات، تهران.

۱۲) سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، (۱۳۷۸)، گزارش توسعه انساني ملي ايران، مركز مدارك اقتصادي ـ اجتماعي و انتشارات، تهران.

۱۳) سازمان مديريت و برنامه‌ريزي، گزارش توسعه انساني، برنامه سازمان ملل متحد، ترجمه: قدرت الله معمارزاده، مركز كدارك اقتصادي ـ اجتماعي و انتشارات، تهران.

۱۴) موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، (۱۳۸۲)، سطح بندي استانهاي كشور بر اساس شاخص‌هاي توسعه سال‌۱۳۸۰، تهران.

۱۵) شولتز، تئودور، (۱۳۷۰)، سرمايه‏گذاري در نيروي انساني و توسعه اقتصادي، ترجمه: محمود متوسلي، مؤسسه تحقيقات پولي و بانكي، تهران.

۱۶) عمادزاده، مصطفي، (۱۳۷۱)، مباحثي از اقتصاد آموزش و پرورش، انتشارات جهاد دانشگاهي، اصفهان.

۱۷) گجراتي، دمودار (۱۳۷۱)، مباني اقتصادسنجي، ترجمه: حميد ابريشمي، هزينه‏هاي جلد ۱ و ۲، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

۱۸) متوسلي، محمود، (۱۳۷۵)، سرمايه‌گذاري در نيروي انساني و توسعه اقتصادي، انتشارات سمت، تهران.

۱۹) نيازي، پرويز، (۱۳۷۲)، جنبه‌هاي اقتصادي اجتماعي برنامه‌ريزي آموزش در ايران، نشر علوم دانشگاهي، تهران.-مركز آمار ايران؛ سالنامه هاي آماري سالهاي مختلف ؛تهران:مركز آمار ايران.

۲۰) طبرسا و همكاران، سنجش نگرش ايرانيان، معاونت طرح وبرنامه وزارت ارشاد اسلامي ،۱۳۸۰٫

۲۱) فوكوياما، فرانسيس، پايان نظم( سرمايه اجتماعي و حفظ آن)، مترجم:غلامعباس توسلي، چاپ اول، تهران، انتشارت جامعه ايرانيان،۱۳۷۹٫

۲۲) موسوي بازرگاني، جلال الدين، سرمايه اجتماعي و كار آفريني، مجله آفتاب، شماره۲۴، فروردين۸۲، ص۲۶-۲۷٫

۲۳) محمود، متوسلي و علي بي نياز(۱۳۸۱)، رويكردي به ارزيابي سرمايه اجتماعي در اقتصاد ايران، مجله برنامه و بودجه، شماره ۷۵٫

۲۴) مركز آمار وزارت كشور؛ آمار نامه هاي سالهاي مختلف؛ تهران: وزارت كشور.

۲۵) مركز آمار وزارت ارشاد اسلامي ؛آمار نامه هاي سالهاي مختلف؛ تهران: وزارت ارشاد اسلامي.

منابع انگلیسی

  1. Becker, Gary. 1974. 2 ded. 1975. Human Capital: A theoretical and Empirical Analysis, with special Reference to education. New York: National Bureau of Economic Research.
  2. Cochrane, Susan. H., Donald O’Hara, and Joanne Leslie, 1980. The effects of education on Health, word Bank Staff working paper No. 405, Washington. D.C.
  3. Dagum, c., 1977.A new model of Personal income distribution: specification and estimation. Economic Appliqué xxx (3).
  4. Dagum, C., 1978. Toward a general model of production and distribution. Homage a Francois Per roux Granola: presses Universities de Granola xxx (3).
  5. Dagum, C., 1980. The generational and distribution of income , the Lorenz curve and the Gini ratio. Economic Appliqué xxxIII (2).
  6. Dagum C., 1983. Income distribution models. In: Katz, s., Johnson, N.L. (Eds), Encyclopedia of Statistical Sciences, vol.4. Wiley, New York.
  7. Dagum, C., 1994. Human capital, income and wealth distribution models and their applications to the USA, Proceedings of the American Statistical Association, Business and Economic Section.
  1. -عضو هیات علمی دانشگاه سمنان – دانشکده اقتصاد و مدیریت
  2. – عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان – دانشکده علوم انسانی
  3. ۱-Unvisable 2-Hall
  4. ۱ – هر جا از عبارت سرمايه اجتماعي استفاده مي شود منظور سرمايه اجتماعي مثبت است.
  5. ۱-Temple(1991)
  6. ۲-Fine(2001)
  7. Democracy 3-Making

درباره ی a.esmailzadeh

مطلب پیشنهادی

نقش سرمايه اجتماعي در اقتصاد نوين

نقش سرمايه اجتماعي در اقتصاد نوين (ارائه مدل جديدِ سرمايه فكري) علي ياسيني: دانشجوي دكتري …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *