خرید فالوور اینستاگرام خرید لایک اینستاگرام
خانه / شهرسازی / شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی

شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی

شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی

(مطالعه موردی: شهرستان های منتخب استان سمنان)

دکتر عظیم زارعی، عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان، دانشکده اقتصاد و مدیریت

نوید شریفی، کارشناس ارشد مدیریت صنعتی

چکیده :

تئوري سرمايه اجتماعي، اشاره به منابعي دارد كه افراد به واسطه حضور و يا تعلقشان به يك گروه اجتماعي به آنها دسترسي مي يابند. هدف اصلی این مقاله سنجش سرمایه اجتماعی در مناطق مختلف شهرستان سمنان می باشد. برای رسیدن به این منظور ابتدا عناصر مفهومی و شاخص های نشان دهنده این عناصر شناسایی و نهایی سازی گردید. عناصر مفهومی سرمایه اجتماعی عبارتند از هنجارها، اعتماد و شبکه ها. در مرحله بعدی موضوع تعيين ميزان اهميت و اولويت هر يك از اين عوامل مطرح مي باشد براي اين منظور از روش AHP فازي كه در زمره یکی از پرکاربردترین فنون تصمیم گیری چند شاخصه قرار دارد استفاده شده است. این موضوع در سطح شهرستان منتخب استان سمنان به عنوان جامعه آماری تحقیق حاضر انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد عناصر اعتماد و شبکه ها به ترتیب بالاترین میزان اهمیت را به خود اختصاص داده اند همچنین در این رتبه بندی شهر سرخه رتبه اول را به خود اختصاص داده است. از طرف دیگر نتایج نشان می دهد میزان سرمایه اجتماعی تا حدود زیادی وابسته به وزن عناصر تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی در آن جامعه است. به زبان دیگر بالا بودن نمره چند عنصر تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی نشان دهنده بالا بودن این سرمایه در سطح منطقه نیست بلکه تاثیر و میزان اهمیت هر یک از نقشهای کلیدی در تعیین میزان سرمایه اجتماعی حائز توجه است.

کلید واژه ها: سرمایه اجتماعی، AHP فازی، مشارکت، آگاهی، اعتماد.

۱- مقدمه:

مفهوم سرمایه اجتماعی[۱] در دهه های گذشته بحث ها و جدل های بسیاری را در علوم اجتماعی و به ویژه در جامعه شناسی، پدید آورده است. گروهی از جامعه شناسان و دیگر اندیشمندان آمریکایی و اروپایی و نیز برخی از نویسندگان ایرانی بر این باورند که مفهوم سرمایه اجتماعی هم می تواند جامعه شناسان را در بررسی علمی نابسامانی های جامعه امروز یاری رساند و هم قادر است همانند شاه کلیدی در دست سیاست گذاران و مدیران اجرایی جامعه، زمینه مبارزه درست با این نابسامانی ها را فراهم آورد(اجتهادی، مصطفی، ۱۳۸۶).

سرمایه اجتماعی عمدتاً مبتنی بر عوامل فرهنگی و اجتماعی بوده و شناسایی آن به عنوان یك نوع سرمایه چه در سطح مدیریت كلان توسعه كشورهاو چه در سطح مدیریت سازمان ها و بنگاه ها می تواند شناخت جدیدی را از سیستم های اقتصادی – اجتماعی ایجاد كرده و مدیران را در هدایت بهتر سیستم ها یاری كند. سرمایه اجتماعی ذات واحدی نیست بلکه دارای عناصر متعددی است ،ولی همه این عناصر دارای دو ویژگی مشترک هستند: نخست اینکه همگی شامل برخی از جنبه های ساختار اجتماعی هستند،بدین معنی که سرمایه اجتماعی در ساختار روابط میان کنشگران نهفته است؛و دوم اینکه سرمایه اجتماعی کنش های اجتماعی را تسهیل می کند (تاجبخش،۱۳۸۴).

در این مقاله سعی شده است تا ضمن معرفی و بیان اهمیت این مفهوم و كاركردهای آن درمطالعات اجتماعی و اقتصادی، الگوهای مختلفی كه برای اندازه گیری آن تاكنون استفاده گردیده است توضیح داده شود. سپس به رتبه بندی میزان سرمایه اجتماعی در مناطق مختلف شهرستان سمنان با استفاده از رویکرد AHP فازی پرداخته شده است.

۲- تعریف و مفاهیم سرمایه اجتماعی:

در حال حاضر به نظر می رسد مفهوم سرمايه اجتماعي به يكي از بحث انگيزترين و جنجالي ترين مفاهيم علوم اجتماعي وپژوهشهای توسعه تبديل شده و حجم ادبيات دانشگاهي و سياسي مرتبط با آن به شدت درحال افزايش است. اين مسئله به ويژه در ايالات متحده امريكا و انگلستان صادق است و يكي از دلايل آن وجود ماهيت بسيار فردگرايانه روابط اجتماعي معاصر در اين كشورهاست كه به مسائلي مانند ازدواج هاي بي دوام، جنايت و از خود بيگانگي افراد منجر مي شود (تاجبخش، اسد کیا،۱۳۸۲).

تا به حال تعاريف متعددي از مفهوم سرمايه اجتماعي توسط صاحبنظران در حوزه هاي مختلف علوم انساني ارائه شده كه در ذيل به برخي از مهمترین آنها اشاره شده است:

– الوانی سرمایه اجتماعی را حاصل روابط در جامعه می داند و آن را به مجموع منابعی که در ذات روابط سازمان اجتماعی به وجود می آیند و زندگی اجتماعی را مطلوب تر می سازد اطلاق و تعریف می کند(الوانی،۱۳۷۸).

– گرین سرمایه اجتماعی را طیف کاملی از نهادها، اعمال، ابزارها و رفتار یادگرفته شده تعریف می کندکه گروه ها و افراد را قادر می سازد تا فضا های فیزیکی را بهره ور و فضاهای فرهنگی و اجتماعی را مساعد نمایند (گرین، ۲۰۰۱). فوکویاما[۲] نیز به عنوان یکی از صاحبنظران مشهور سرمایه اجتماعی را مجموعه هنجارهای موجود در سیستم های اجتماعی تعریف می کند كه موجب ارتقای سطح همكاری اعضای آن جامعه گردیده و موجب پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات می گردد (فوكویاما ۱۹۹۹).

– از منظر وولکاک[۳] سرمایه اجتماعی می تواند به عنوان یک زبان تئوریک مشترک به تاریخ دان ها،عالمان سیاسی، انسان شناسان، اقتصاددانان، جامعه شناسان و سیاستگذاران امکان کار با یکدیگر را در وضعیتی سازنده و سودمند اعطا کند (وولکاک، ۱۹۹۸).

– وینتر عنوان می کند که یک توافق معقول در تعریف مفهوم سرمایه اجتماعی وجود دارد. او یک تعریف کاربردی از سرمایه اجتماعی ارائه می دهد: سرمایه اجتماعی منافع دو جانبه روابط اجتماعی است که به وسیله هنجارها، اعتماد و تعامل متقابل ایجاد می شود (سعادت، رحمان، ۱۳۸۵).

– کوهن و پروساک عنوان می کنند سرمایه اجتماعی از پیوندهای موثر موجود میان مردم ترکیب یافته است. پیوندهایی که مبتنی بر اعتماد،فهم متقابل ،ارزش مشترک و رفتارهایی است که اعضای اجتماعات و شبکه های انسانی را به یکدیگر پیوند می دهد و عمل همیاری را ممکن می سازد (کوهن و پروساک، ۲۰۰۱).

– سرمایه اجتماعی شکلی از همبستگی سنتی اجتماعی است که در آن گروه های مردم می توانند با وقف خویش در پروژه های اجتماعی نفع فردی خود را دنبال کنند (مرنیسی، فاطمه، ۱۳۸۴).

– پوتنام نيز سرمايه اجتماعي را مجموعه اي از مفاهيم چون اعتماد، هنجارها و شبكه ها ميداند كه موجب ايجاد ارتباط و مشاركت بهينه يك اجتماع مي شود و در نهايت منافع متقابل آنان را تامين خواهد كرد. از نظر وي اعتماد و ارتباط متقابل اعضا در شبكه به عنوان وسيله اي براي رسيدن به توسعه سياسي و اجتماعي در سيستمهاي مختلف سياسي می باشد. تأكيد عمده وي برمفهوم اعتماد بود و طبق نظر وي همين عامل بود كه ميتوانست با جلب اعتماد ميان مردم و دولتمردان و نخبگان سياسي موجب توسعه سياسي شود . بنابراين اعتماد، منبع با ارزشي است از سرمايه كه اگر حكومتي به ميزان زيادي آن را دارا باشد به همان اندازه رشد سياسي و توسعه اجتماعي بيشتري نيز خواهد داشت. پوتنام معتقد است كه در جوامع مدني، سازمانهايي از قبيل اتحاديه ها، كليساها و گروههاي اجتماعي، از طريق پيوند بين شكافهاي اجتماعي تفرقه انداز مانند متحد ساختن مردم داراي ارزشها و نگرشهاي متفاوت، بهبود بخشيدن خلق و خوهاي قلبي، همانند بردباري و رابطه متقابل و همچنين از طريق مشاركت در ايجاد زيربناي اجتماعي استوار، در ايجاد سرمايه اجتماعی ایفای نقش می کنند( پور موسوی، ۱۳۸۱). مروری بر تعاریف ارائه شده نشان می دهد که هر یک از محققان به علت نظرگه مختلفشان دارای گفتمان متفاوتی هستند و هر یک به منظری از این سرمایه می نگرند. به نظر می رسد نزدیک کردن دیدگاه ها می تواند سودمند باشد. دیدگاهی که بتواند چنین نقشی را ایجاد کند، مسلما به نزدیکی تعاریف نیز کمک خواهد نمود. وقتی در تعریف اجماع حاصل شد، روشی که برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی به کارگرفته می شود نیز روش منطقی و سودمند و کارآ تر خواهد بود.بنابر این در پژوهش حاضر از تعریف پوتنام به جهت کاملتر بودن و در نظرگرفتن تمامی ابعاد سرمایه اجتماعی استفاده می شود.

۳- روش های اندازه گیری سرمایه اجتماعی:

نحوه سنجش سرمایه اجتماعی، مانند تعریفش، درمیان پژوهش گران از گستردگی زیادی بر خوردار است. دلیل این گستردگی ،همان تعاریف متعددی می باشد که از این مفهوم ارائه شده است. بر این اساس مدل های مختلفی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی وجود دارد که در یک تقسیم بندی کلی می توان آنها را در دو گروه مدل های کمی و کیفی دسته بندی کرد.

الف) مدل های کمی اندازه گیری سرمایه اجتماعی:

مدل های کمی متنوعی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی ارائه شده است که به دو مورد از مهمترین آنها به شرح زیر اشاره می شود.

– الگوی مبتنی بر ویژگی های گروه های اجتماعی:

رابرت پوتنام در الگوی خود، به متغیر تعداد گروه های اجتماعی و نیز تعداد اعضای آنها توجه كرده است و رابطه ساده ذیل را برای محاسبه سرمایه اجتماعی ارائه داده است:

متغیر n نشان دهنده تعداد اعضای هر گروه و i نشان دهنده شماره گروه مربوطه است. به اعتقاد وی در یك جامعه مدنی، هم تعداد گروهها و هم تعداد اعضای آنها از متغیرهای بسیار مهم هستند.

فوکویاما (۱۹۹۹) برای محاسبه سرمایه اجتماعی در یک جامعه تغییراتی را در الگوی محاسباتی پاتنام ایجاد کرد و متغیرهای اجتماعی از جمله شعاع اعتماد و شعاع بی اعتمادی را لحاظ نمود.فوکویا ما معتقد است برای محاسبه سرمایه اجتماعی باید به میزان انسجام این گروه ها نیز توجه کرد. این امر به دلیل این است که ممکن است گروه هایی دارای تعداد اعضای زیاد نیز باشند اما دارای انسجام مناسبی نباشند (اختر محققی،۱۳۵۸: ۵۷:۵۴) وی رابطه پانتام را به این صورت اصلاح نمود و رابطه کامل تری را به شرح زیر برای اندازه گیری سرمایه ارائه نمود:

متغیرهای موجود در این رابطه ریاضی عبارتند از:
c: ضریب انسجام داخلی گروه ;
Rp: شعاع اعتماد در گروه ;
Rn: شعاع بی اعتمادی به گروه های دیگر ( تدبیر)

– الگوی مبتنی بر تحقیقات پیمایشی:

در این الگو سعی شده بر اساس تحقیقات پیمایشی، اطلاعات لازم درباره میزان سرمایه اجتماعی و تمایل افراد به قرار گرفتن در نهادهای مدنی اندازه گیری شود.در این زمینه تحقیقاتی در کشور انجام گرفته که به طور نمونه می توان به پژوهش آقای احمد فیروز آبادی اشاره نمود. ایشان جامعه آماری خود را افراد بالای ۱۶ سال مناطق مختلف تهران در نظر گرفتند و ۱۷۵۹ نفر از ساکنان مناطق مختلف شهر تهران را به عنوان حجم نمونه انتخاب نمودند.

در مجموع نقطه ضعف این الگوها این است که پیش از اینکه به محاسبه اقتصادی سرمایه اجتماعی بپردازند، به اندازه گیری مظاهر آن و در قالب مفاهیمی اجتماعی و فرهنگی می پردازند( فیروز آبادی، احمد، ۱۳۸۵).

ب) مدل های کیفی اندازه گیری سرمایه اجتماعی:

مدل های کیفی متنوعی برای اندازه گیری سرمایه اجتماعی ارائه شده که د ر ادامه به دو نمونه از مهمترین این مدل ها اشاره شده است:

– مدل [۴]CRLRA:

این مدل توسط فالک و کیلپاتریک در سال ۲۰۰۰ میلادی ارائه شد. این مدل سرمایه اجتماعی را در سه سطح خرد، میانی و کلان مورد بررسی قرار می دهد. در سطح خرد، سرمایه اجتماعی ناظر بر رفتار شبکه هایی از افراد و خانوارهاست. همچنین در این سطح بر روابط فردی و شبکه های ارتباطی بین افراد و هنجارها و ارزشهای غیر رسمی حاکم بر آنها تاکید می گردد. در چارچوب این سطح ،سرمایه اجتماعی به عنوان حاصل جمع منابع بالفعل یا بالقوه ای که به مالکیت شبکه پایدار مناسبات کمابیش نهادینه شده یا شبکه شناخت متقابل مربوط هستند، تعریف شده است (بودریو، ۱۹۸۵). سطح میانی سرمایه اجتماعی شامل انجمن ها، سازمانهای رسمی و غیر رسمی می شود. این سطح از سرمایه علاوه بر پیوند های افقی شامل روابط و پیوند های عمودی نیز می باشد که خود باعث تقویت و ساخت بنیه ارزشی و تعاملی گروه می شود (Grootaret&van bastelaert,2002:5). سطح کلان، آخرین و فراگیرترین جنبه سرمایه اجتماعی، شامل رسمی ترین روابط و ساختارهای نهادی می شود. در این سطح وجود روابط افقی مبتنی بر اعتماد میان نهادهای مختلف جامعه منافعی را تولید می کند که همه اعضای جامعه از آن بهره مند می شوند. این سطح سرمایه اجتماعی شامل روابط قرار دادی و روابط ساختاری نهادهای کلان(اعم از دولت،حکومت سیاسی و نظامهای حقوقی و قضایی)می باشد. روابط و ساختارهای رسمی مانند قوانین و مقررات و چهارچوبهای حقوقی، حکومت سیاسی، سطح مشارکت، سطح تمرکز و فرآیند شکل گیری سیاسی سطح کلان سرمایه اجتماعی را تشکیل می دهد.

مطابق شکل شماره(۱) همه این سطوح با هم در ارتباط بوده و موجب تقویت یا نقصان یکدیگر می شوند.

شکل شماره(۱): نحوه ارتباط سرمایه اجتماعی در سطوح مختلف

بر پایه این مدل سرمایه اجتماعی شامل منابعی می باشد که موجب افزایش ظرفیت جامعه و سازمان می گردد ( علیرضا شیروانی،جوزدانی،۱۳۸۲).

– مدل SCAT:

این مدل برای اولین بار در سال ۱۹۹۸ توسط بین و هیکس ارائه شد و سپس توسط دانشمندان دیگری مانند کریشنا و شرداد در سال های بعدی توسعه داده شد. مدل مذکور در شکل شماره ۲ نشان داده شده است:

شکل شماره(۲): مدلSCAT

این مدل سعی در تصویر سازی ابعاد و ترکیب سرمایه اجتماعی در سطح سازمان دارد. همانگونه که در شکل مشاهده می شود، در این مدل سرمایه اجتماعی به دو سطح کلان و خرد تقسیم شده است: سطح کلان به محیطی اشاره دارد که سازمان در آن فعالیت می کند . همچنین سطح خرد به دو بعد ساختاری وشناختی تقسیم شده است. مدل SCATتلاش دارد تا با ارائه شاخص هایی به اندازه گیری سطح خرد پرداخته و همچنین سرمایه اجتماعی را در شرکت ها و سازمان ها اندازه گیری کند(کریشا و شرادر، ۱۹۹۹).

۴- عناصر سرمایه اجتماعی:

به طور کلی عناصر اساسی تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی در سه دسته مشارکت اجتماعی، انسجام اجتماعی و اتحاد اجتماعی قرار می گیرند. در ادامه مفهوم و جایگاه هر یک از این متغیرها مرور شده است.

۴-۱ مشارکت اجتماعی:

مشارکت اجتماعی به آن دسته از فعالیت های ارادی دلالت دارد که از طریق آن اعضا یک جامعه در امور محله، شهر و روستا به طور مستقیم یا غیر مستقیم در شکل دادن حیات اجتماعی خود مشارکت دارند (محسن تبریزی، ۱۳۷۵:۱۰۸). پاتنام معتقد است شبكه هاي مشاركت مدني نظیر انجمن هاي همسايگی، كانون هاي سرودخواني، تعاوني ها، باشگاه هاي ورزشيو احزاب كنش افقي شديدي را به نمايش مي گذارند كه يكي از اشكال ضروري سرمايه اجتماعي است (پاتنام،۱۳۸۰).از این رو شبکه های مشارکت مدنی یکی از اشکال ضروری سرمایه اجتماعی می باشدند و هر چه این شبکه ها در جامعه ای متراکم تر باشند احتمال همکاری شهروندان در جهت منافع متقابل بیشتر است. شبکه های مشارکت مدنی هنجارهای قوی معامله متقابل را تقویت می کنند. این هنجارها شبکه های ارتباطی که به کسب حسن شهرت و وفای به عهد و پذیرش هنجارهای رفتار جامعه محلی متکی هستند را تقویت می کنند (همان ماخذ).

عمده دلایل تاثیرات مفید و سودآور شبکه های مدنی عبارتند از:

– شبكه هاي مشاركت مدني، هنجارهاي قوي معامله متقابل را تقويت مي كند . شهرونداني را كه در بسياري از زمينه هاي اجتماعي ارتباط متقابل دارند اين هنجارها به وسيله يك شبكه ارتباطي كه به حسن شهرت در وفاي به عهد و پذيرش هنجارهاي رفتار جامعه محلي متكي است، تقويت مي گردد (روشنفکر، ۱۳۸۵).

– شبكه هاي مشاركت مدني، تجسم موفقيت در همكاري هستند كه مي توانند به عنوان يك چارچوب فرهنگي شفاف براي همكاري آينده عمل كنند (الوانی،۱۳۸۰).

۴-۲ انسجام اجتماعی:

انسجام اجتماعی عبارت است از توافق جمعی میان اعضا یک جامعه که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزشی و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است. (غفاری،۱۳۸۰:۱۱۰)

هرجامعه ای از طریق شبکه های رسمی و غیر رسمی ارتباطات میان افراد شناخته می شود. بعضی از این شبکه ها هم سطح(افقی) هستند و بعضی دیگر شبکه های عمودی هستند که شهروندان را بر اساس روابط نابرابر مبتنی بر سلسله مراتب به هم پیوند می دهند. نمونه ای از پیوندهای مشارکت افقی پیوندهای خویشاوندی است که نقش خاصی در حل مسائل جمعی دارند، اما در سطح اجتماعی می توان به عضویت مشترک در انجمن ها اشاره نمود (شادی طلب، ژاله، ۱۳۸۷).

    1. اعتماد جمعی:

به عقیده برخی صاحبنظران ،اعتماد مهمترین بعد سرمایه اجتماعی است و دیگر جنبه های این سرمایه را تحت تاثیر قرار می دهد.اعتماد یکی از جنبه های مهم روابط انسانی است و زمینه ساز مشارکت و همکاری میان اعضای جامعه می باشد.اعتماد مبادلات را در زمینه های مختلف جامعه (شامل: اعتماد به خود، خانواده، دوستان، نهادهای رسمی و غیر رسمی و همچنین مشاغل اجتماعی)ارزیابی می نماید. پاتنام معتقد است كه اعتماد به عنوان يكي از اجزاي سرمايه اجتماعي موجب تسهيل همكاري مي شود و هر چه سطح اعتماد در جامعه بالاتر باشد احتمال همكاري هم بيشتر خواهد بود و خود همكاري نيز اعتماد ايجاد مي كند. ایشان اعتقاد دارند در جوامع کوچک و به هم پیوسته این پیش بینی بر اساس اعتماد صمیمانه صورت می گیرد، یعنی اعتمادی که به آشنایی های نزدیک افراد بستگی دارد. اما در جوامع بزرگتر اعتماد غیر شخصی تر ضرورت پیدا می کند (پاتنام،۱۳۸۰).در عین حال می توان گفت اعتماد نوعي تمايل براي خطرپذيري و ريسك در يك متن اجتماعي می باشد. داسگوپتا معتقد است: “شما براي انجام كاري صرفاً به اين دليل كه فردي يا نهادي آنرا انجام خواهد داد اعتماد نمي كنيد بلكه شما تنها به اين دليل به او اعتماد مي كنيد كه با توجه به شناختتان از خلق خوي او، انتخاب هاي او وتوانايي او حدس مي زنيد كه او انجام اين كار را بر خواهد گرفت (داس گاپتا، ۱۹۸۸).

۵- ابعاد و شاخص های مورد نیاز برای سنجش سرمایه اجتماعی:

جهت شناسایی ابعاد و شاخص های مورد نیاز برای سنجش سرمایه اجتماعی در پژوهش حاضر مطالعات گسترده ای در سطح ادبیات داخلی انجام پذیرفت و شاخص های بومی برای اندازه گیری این سرمایه شناسایی گشته است که در ادامه به آن پرداخته می شود.

  • آقای فیروز آبادی در پژوش خود برای اندازه گیری مقدار سرمایه اجتماعی در مناطق مختلف تهران از متغییر ها و تعاریف عملیاتی به شرح جدول شماره(۱) استفاده نموده اند و میزان این سرمایه را اندازه گیری کردند.

جدول شماره(۱): شاخص های سرمایه اجتماعی

متغییر معرف تعریف عملیاتی
۱ آگاهی و توجه به امور عمومی آگاهی به امور عمومی،سیاسی و اجتماعی آگاهی از دوره ریاست جمهوری که اولین انتخاب عمومی شهرارا برگزار کرد.

آگاهی از مدت انتصاب اعضای شورای شهر

آگاهی از مرجع رسیدگی به اختلافات شورای نگهبان ومجلس

آگاهی از چگونگی انتصاب رئیس قوه قضاییه

شناخت شهردار فعلی

۲ اعتماد اعتماد عمومی اعتماد به:قول مردم،امانتداری،صداقت،دوستان
اعتماد نهادی اعتماد به:گروه ها ،اصناف،ادارات
۳ مشارکت غیر رسمی همیارانه کمک به دوستان وهمسایگان،عیادت بیمار،قرض پول
خیریه ای کمک در جشن نیکوکاری،خیرات،سالمندان،آسیب دیدگان
مذهبی شرکت در:عزاداری،دعا و جشن مذهبی
۴ مشارکت رسمی شرکت در اتحادیه ها،انجمن ها و موسسات مدنی همکاری در انجمن ها به صورت عادی

همکاری در انجمن ها به صورت فعال

منبع: (فیروز آبادی،احمد، حسین ایمانی جاجرمی،۱۳۸۵)

  • در تحقیقی دیگر آقای حسینی و همکارانش، برای سنجش سرمایه اجتماعی از روش استون و هویوز استفاده کرده اند. علت این انتخاب، جامعیت نگرش و طبقه بندی خوبی است که در آن اعمال شده است، به گونه ای که در این روش علاوه بر بعد کمی، بعد کیفی سرمایه اجتماعی نیز مورد ملاحظه قرار می گیرد. همچنین سرمایه اجتماعی در سه سطح خرد – درون گروهی، خرد- میان گروهی و کلان مورد مطالعه قرار می گیرد. در جدول شماره(۲) متغییر هایی که برای سنجش سرمایه اجتماعی در تحقیق ایشان مد نظر قرار گرفته نمایش داده شده است.

جدول شماره(۲): ابعاد سنجش کننده سرمایه اجتماعی

ساختاری(کمیت) شناختی(کیفیت)
غیر رسمی

(خرد-درون گروهی)

  • خانواده شما معمولا با چه کسانی رفت و آمد دارند؟

(خویشان،همسایگان،دوستان و همکاران)

  • اعضای خانواده معمولا در ماه چند بار برای دیدن،مهمانی و شب نشین به منزل خویشاوندان/همسایگان/آشنایان و دوستان می روند؟

– تعداد رفت و آمد خانواده ها در ماه؟

  • اعتماد به: اعضای خانواده/اقوام/دوستان
  • میزان مشورت با: اعضای خانواده/دوستان
  • درد دل با: اعضای خانواده/دوستان
تعمیم یافته

(خرد-میان گروهی)

نسبت شرکت افراد ۱۵ سال و بیشتر در فعالیت های مذهبی شامل جشن و سرور/نماز جماعت مسجد/نماز جماعت محل کار نسبت شرکت افراد ۱۵ سال و بیشتر در انجمن خانه و مدرسه/اتحادیه صنفی/ انجمن اسلامی/ بسیج/ انجمن خیریه/ صندوق قرض الحسنه – به نظر شما هر یک از خصوصیات زیر چقدر در جامعه رواج دارد؟ گذشت/ امانت داری /انصاف /خیرخواهی/صداقت و راستگویی/ پایبندی به قول وقرار
نهادی(کلان) میزان مشارکت در انتخابات – میزان اعتماد به کارگران/بنگاه داران مسکن و ماشین /معلمان /پلیس /رانندگان تاکسی/پزشکان/اساتید و….

– شما با این دو نظر موافقید؟

حکومت به همه مردم به یک چشم نگاه می کند/حکومت برای همه اقوام در کشور ارزش یکسانی قائل است.

– شما تا چه اندازه اخبار سیاسی کشور رادنبال می کتید؟

منبع: ( حسنی، امیر حسین و همکاران،۱۳۸۶)

  • آقای حمید طاهری در پژوهش خود با عنوان ((بررسی عملکرد شوراهای روستایی با تاکید بر نقش سرمایه اجتماعی ؛ روستاهای بخش مرکزی استان قم)) سرمایه اجتماعی را در دو بعد اعتماد اجتماعی و مشارکت اجتماعی مورد سنجش قرار داده است. ایشان برای هر کدام از موارد فوق شاخص هایی برای سنجش به شرح جدول شماره (۳) معرفی نمودند.

جدول شماره(۳): ابعاد و شاخص های سنجش کننده سرمایه اجتماعی

ابعاد شاخص
اعتماد اجتماعی ۱- قول وقرار ۲- اهمیت دادن به نظر دیگران ۳- یکی بودن ظاهر و باطن۴- احساس مسئولیت افراد به هم ۵- رک و پوست کنده بودن ۶- قرض وسایل کاری به همدیگر ۷- ضمانت مالی کردن ۸- در اختیار گذاشتن پول ۹- پرسش عبارت (( در این دوره کمتر می توان به کسی اعتماد کرد)
مشارکت اجتماعی ۱- هرکس به فکر خویش است ۲-جمع شدن در مسجد و اماکن دیگر مشکلی را حل نمی کند ۳- کارهای شراکتی دردسر دارد ۴- دوست باید دست به کار شود ۵- یک دست صدا ندارد ۶- مردم فقط به فکر خانواده خود هستند ۷- مردم این منطقه در صورت مشکل به من کمک می کنند ۸- چقدر برای حل مشکل دیگران کمک می کنید؟

منبع: (طاهری،حمید،۱۳۸۲)

  • آقای کیان تاجبخش در پژوهش خود با عنوان “سرمایه اجتماعی و سیاستهای اجتماعی” سرمایه اجتماعی را در سه بعد آگاهی اعتماد و مشارکت مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند و برای هر کدام از موارد فوق شاخص هایی را برای سنجش این سرمایه به شرح جدول شماره(۴) معرفی نمودند.

جدول شماره(۴): ابعاد و شاخص های سنجش کننده سرمایه اجتماعی

ابعاد شاخص
آگاهی ۱- مردم واقعا نمی دانند بالاخره چه کسی دلسوز ملت و کشور است و چه کسی به فکر مال و مقام؟

۲- مردم نمی دانند بالاخره باید قانون را رعایت کنند یا پارتی بازی کنند

تا کارشان پیش برود؟

۳- مردم واقعا نمی دانند این روزها آدم خوب کیست و آدم بد کیست؟

۴- مردم واقعا نمی دانند که فرزندانشان را در رفت و آمد با دوستان خود

آزاد بگذارند یا نه؟ ۵- مردم واقعا نمی دانند دیندار

واقعی کیست و آدم ریا کار کیست؟

اعتماد اعتماد بین شخصی
  1. اعضای خانواده خود را تا چه حد قابل اعتماد می دانید؟
  2. اقوام و خویشاوندان خود را تا چه حد قابل اعتماد می دانید؟
  3. دوستان خود را تا چه حد قابل اعتماد می دانید؟
اعتماد تعمیم یافته شما به هر یک از گروه های زیر چقدر اعتماد دارید؟

– معلمان،اساتید دانشگاه،پزشکان،ورزشکاران،پلیس راهنمایی،ارتشیها،

نیروی انتظامی،کارگران،هنرمندان،روحانیون و…

اعتماد به نگرش مثبت به نظر شما کدام خصوصیات و به چه اندازه در بین مردم رواج دارد؟

۱- تلاش و جدیت۲- گذشت۳- امانتداری۴- انصاف ۵- خیر خواهی و کمک

۶- صداقت ۷- پایبندی به قول و قرار ۸- دورویی و تظاهر

۹- تقلب و کلاهبرداری ۱۰- تملق و چاپلوسی

مشارکت کدام یک از موارد زیر بیشترین اهمیت را دارد؟

۱- حفظ نظم و قانون ۲- دخالت مردم در سیاست ۳- مقابله با تورم

۴- آزادی بیان

منبع:( تاجبخش،کیان،۱۳۸۲)

  • آقای قاسمی و همکاران در تحقیقی برای سنجش میزان سرمایه اجتماعی در شهر اصفهان تعریف رابرت پاتنام را مبنای کار خود قرار داده اند. آنها در شاخص سازی سرمایه اجتماعی نیز بر همین اساس کار کرده و مفهوم سازی و عملیاتی کردن سرمایه اجتماعی را با توجه به تعریف ارائه شده توسط رابرت پاتنام انجام داده اند. وی سرمایه اجتماعی را (جنبه هایی از سازمان اجتماعی که هماهنگی و همکاری بین افراد را جهت نیل به منافع مشترک تسهیل می کند) تعریف می نماید. این جنبه های سازمان اجتماعی را می توان در سه بعد اعتماد، قابلیت اعتماد،هنجار و شبکه ها مورد توجه قرار داد. موارد ذکر شده در جدول شماره (۵) نشان داده شده است (قاسمی، وحید و همکاران، ۱۳۸۵).

جدول شماره(۵): ابعاد و تعاریف عملیلتی سرمایه اجتماعی

مفهوم ابعاد اصلی ابعاد فرعی تعریف عملیاتی
سرمایه

اجتماعی

اعتماد غیر رسمی اعتماد غیر رسمی پاسخگو تا چه حدی به این افراد اعتماد دارد:

اعضای خانواده،اقوام و خویشاوندان ،دوستان و آشنایان،همسایگان،همکاران و همکلاسی ها

اعتماد رسمی پاسخگو تا چه حدی فکر می کند که این نهادها و سازمان ها منافع جامعه را تامین می کنند:آموزش و پرورش،نیروی انتظامی،شهرداری،…
اعتماد تعمیم یافته پاسخگو تا چه حدی به غریبه ها و سایر افرادی که با آن ها سابقه آشنایی ندارد،اعتماد می کند.
قابلیت اعتماد محیط پیدا شدن کیف پر از پول و رسیدن به دست صاحب آن در صورت گم شدن در محل
احساس امنیت احساس امنیت جهت قدم زدن در کوچه خیابان های محله طی شب و روز
هنجارها همیاری احساس تکلیف فردی احساس تکلیف کردن فرد برای کمک جهت بهبود اوضاع محل زندگی و جامعه
ایثارگری اجتماعی حاضر شدن به چشم پوشی از پول و وقت خود برای بهبود وضع محل
همکاری همکاری محله ای وجود سابقه کار مشترک در محل انجام یک کار عام المنفعه،یا حل یک مشکل
همکاری با مسئولین همکاری مردم با مسئولین در صورت تقاضا از آنان جهت صرفه جویی در آب و برق
ظرفیت پذیرش تفاوت ها لذت بردن فرد از زندگی با مردمی که فرهنگ و آداب و رسوم متفاوتی با وی دارند./ اعتماد به اینکه وجود فرهنگهای متفاوت به اوضاع محل کمک می کند./ تمایل به زندگی در جامعه چند فرهنگی نه یک فرهنگی
احساس اثر گذاری و کارایی – احساس مفید واقع شدن و اثر بخش بودن در طول دوران زندگی

– باور فرد به تاثیر گذاشتن در حل مشکلات و بهتر شدن وضع محل سکونت

– باور فرد به توانایی مردم در حل مشکلات و مسائل محله در صورت همکاری و همدلی آنها با یکدیگر

ارزش زندگی احساس رضایت از زندگی گذشته/ اعتقاد به اینکه که جامعه ارزش لازم را برای فرد قائل است
وساطت اجتماعی داوطلب بودن فرد جهت مداخله در نزاع و مشاجره میان دو همسایه جهت آشتی دادن
حمایت اجتماعی حمایت عاطفی کمک به دوستان یا فامیل طی سال گذشته در موارد زیر:

کمک به آنها در انجام برخی کارها/ گوش دادن به درد دل آنها

حمایت اقتصادی قرض دادن چیزی یا وسایل منزل به آنها/ پول قرض دادن به آنها
شبکه ها ساختار شبکه افقی مشارکت اجتماعی در محله شرکت در مراسم ختم همسایگان/ شرکت در مراسم شادی محله
امور مذهبی شرکت در مراسم دسته عزاداری و مراسم مذهبی/ شرکت در نماز جمعه
سازماندهی شده -شرکت در گردهملیی و جلسات/ شرکت در جلسه اولیا و مربیان
تفرح دسته جمعی رفتن به کوه و باغ برای تفریح با دیگران/ مهمانی های فامیلی هفتگی یا سالیانه
ساختار شبکه عمودی مشارکت مدنی سنت های مدنی عضویت در: انجمن های خیریه/ قرض الحسنه فامیلی/ هیات مذهبی
عضویت در گروههای فرهنگی عضویت در گروه های هنری/ بسیج/ کانون فرهنگی
الگوی جدید مشارکت سازمان های غیر دولتی / تشکل های سیاسی/تیم ورزشی/اتحادیه کارگری/انجمن اولیا مربیان
کیفیات شبکه انسجام اجتماعی اهمیت افراد به یکدیگر و تنها به فکر کسب و کار خود نبودن/ قادر بودن افراد به یافتن دوستان واقعی در شهر و محل سکونت خود/ آموزش احترام گذاشتن به دیگران توسط والدین به فرزندان / آموزش موفق مدارس در آماده کردن جوانان برای حیات اجتماعی / نقش سازنده مساجد در ایجاد زندگی بهتر در جامعه / برابر بودن افراد رد رمقابل قانون / وجود رابطه محبت آمیز بین افراد

۶- مدل مفهومی تحقیق حاضر:

در این تحقیق برای شناسایی و رتبه بندی بر سرمایه اجتماعی عوامل موثر بر اساس نظر پاتنام تعیین و مورد سنجش قرار گرفت. از این رو سه عنصر اصلی متشکل از شبکه ها، اعتماد و هنجارها می باشند. تعیین و میزان اهمیت و اولویت هر یک از این عناصر و شاخص ها نشان دهنده نقش و جایگاه آنها در اندازه گیری و رتبه بندی صحیح این سرمایه در جامعه می باشند. لذا در این پژوهش از تکنیک FAHP جهت وزن دهی عناصر و شاخص های مزبور استفاده شد.لازم به یادآوریست به جهت کیفی بودن معیارها و زبانی بودن متغییرها از این تکنیک انتخاب گردید. همچنین اعداد مثلثی چانگ که در جدول شماره(۶) ملاحظه می شود برای سنجش میزان اهمیت عوامل یاد شده تعریف و استفاده شده است.

جدول شماره(۶): اعداد مثلثی چانگ

عبارات زبانی برای تعیین ارجحیت عدد مثلثی فازی
ارجحیت یا اهمیت کامل و مطلق (۳٫۵-۳-۲٫۵)
ارجحیت یا اهمیت خیلی قوی تر (۳-۲٫۵-۲)
ارجحیت یا اهمیت قوی تر (۲٫۵-۲-۱٫۵)
ارجحیت یا اهمیت کم (۲-۱٫۵-۱)
ارجحیت یا اهمیت تقریباً برابر (۱٫۵-۱-۰٫۵)
ارجحیت یا اهمیت دقیقاً برابر ( ۱-۱-۱ )

بعد از مشخص شدن وزن هر عنصر، با ضرب عدد حاصله در میانگین نمره عناصر در هر منطقه. نمره سرمایه اجتماعی آن منطقه بدست آمده و رتبه منطقه مذکور در بین مناطق معین می گردد. نمودار درختی سرمایه اجتماعی که شامل عناصر تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی می باشد در شکل زیر نشان داده شده است. لازم به توضیح است که این درخت مدل مفهومی تحقیق حاضر در سنجش سرمایه اجتماعی می باشد.

برای وزن دهی عناصر پرسشنامه شماره ۱ تحقیق بر مبنای مقایسات زوجی طراحی شد و با استفاده از تکنیک AHP فازی نقطه نظرات و دیدگاه های ۱۰ نفر از اساتید و محققان خبره رشته علوم اجتماعی اخذ گردید. از سوی دیگر برای سنجش سرمایه اجتماعی در سه منطقه منتخب شهرستان سمنان (سمنان،سرخه، شهمیرزاد) شاخصهای مهم تشکیل دهنده هر یک از معیارهای نمودار فوق بر اساس تحقیقات پیشین که در جداول شماره(۱-۴) درج شده است معین گردید. سپس پرسشنامه دوم بر اساس شاخص های بدست آمده طراحی شد و در سه منطقه مذکور برای جمع آوری نظرات افراد مناطق توزیع گردید.

در این پژوهش،افراد ساکن بالای ۲۰ سال این مناطق به عنوان جامعه آماری شناخته شدند و از این میان با روش نمونه تصادفی خوشه ای ۱۰۲ نفر پاسخگو در سه منطقه انتخاب گشتند.

۷- یافته ها :

این مطالعه بر اساس اطلاعات ۱۰۲ نفر پاسخگو از ۳ منطقه شهرستان سمنان انجام شده است. از بین پاسخگویان ۸۱ نفر مرد و ۲۱ نفر زن بوده اند و دامنه تغییرات سن نمونه آماری ما بین ۲۰ تا ۶۳ سال بوده است. همچنین نمره هر یک از عناصر عددی بین ۰ تا ۸ را شامل می شود به عنوان مثال اگر شخصی در مورد عنصر اعتماد به همه موارد صحیح جواب دهد نمره (۸) را کسب می نماید ویا به عنوان مثال دیگر عدد (۰) برای کمترین مقدار عنصر هنجار به کار گرفته می شود.

۷-۱) وزنهای عناصر و شاخص ها با استفاده از FAHP

بعد از جمع آوری اطلاعات توسط پرسشنامه شماره (۱) و تجزیه و تحلیل اطلاعات با تکنیک AHP فازی رتبه بندی و وزن عناصر سرمایه اجتماعی به شرح جدول زیر بدست آمد:

جدول شماره(۷): وزن عناصر سرمایه اجتماعی در ایران

رتبه عناصر وزن
۱

۲

۳

اعتماد ۰٫۵۳۲

هنجارها ۰٫۲۳۶

شبکه ۰٫۲۳۲

مجموع ۱

همچنین وزن زیر معیارهای سرمایه اجتماعی برای هر عنصر که در سطح دوم و سوم قرار گرفته ا ند با در نظر گرفتن متدهای روش AHP فازی به شرح جدول شماره(۸) بدست آمده است.

معیارها انسجام اجتماعی سنت های مدنی عضویت در گروه های فرهنگی الگوی جدید مشارکت مشارکت در محله مشارکت در امور مذهبی مشارکت سازماندهی شده تفریح دسته جمعی حمایت عاطفی حمایت اقتصادی ارزش زندگی احساس اثر گذاری و کارایی ظرفیت پذیرش تفاوت ها همکاری محله ای

همکاری محله ای

همکاری با مسئولین احساس تکلیف فردی ایثارگری اجتماعی اعتماد به محیط اعتماد تعمیم یافته اعتماد رسمی اعتماد غیر رسمی
وزن ۰٫۰۴۱ ۰٫۰۴۸ ۰٫۰۴۱ ۰٫۰۵۱ ۰٫۰۵۳ ۰٫۰۳۹ ۰٫۰۴۲ ۰٫۰۴۱ ۰٫۰۴۱ ۰٫۰۴۹ ۰٫۰۵۳ ۰٫۰۴۶ ۰٫۰۴۱ ۰٫۰۴۵ ۰٫۰۳۶ ۰٫۰۴۰ ۰٫۰۳۲ ۰٫۰۳۴ ۰٫۰۴۵ ۰٫۰۶۴ ۰٫۰۵۲

جدول شماره(۸): وزن زیر معیارهای سرمایه اجتماعی در ایران

۷-۲) نمره سرمایه اجتماعی مناطق با اعمال وزن بدست آمده از تکنیک FAHP

برای معیین نمودن میزان سرمایه اجتماعی در مناطق منتخب سمنان پرسشنامه دومی با توجه به معیارهای سرمایه اجتماعی طراحی گردید.لازم به ذکر است سئوالات مطرح شده در این پرسشنامه برای هر معیار سرمایه اجتماعی با توجه شاخصهای بدست آمده از تحقیقات پیشین که در جداول شماره(۱-۴) مطرح شد بدست آمده است. بعد از توزیع پرسشنامه و میانگین گیری از نظرات افراد پاسخ دهنده در مورد هر یک از عناصر منطقه منتخب نمره هر عنصر در آن منطقه بدست آمد. این نمرات در جدول شماره (۹) به نمایش گذاشته شده است.

جدول شماره(۹): نمرات عناصر سرمایه اجتماعی در مناطق بدون

اعمال وزن بدست آمده

معیارها سمنان شهمیرزاد سرخه
انسجام اجتماعی ۲٫۳۶۹ ۲٫۳۲۱ ۵٫۳۲۱
سنت های مدنی ۲٫۱۴۷ ۳٫۲۵۶ ۴٫۳۲۰
عضویت در گروه های فرهنگی ۴٫۲۳۶ ۱٫۳۶۹ ۲٫۰۱۵
الگوی جدید مشارکت ۲٫۸۸۶ ۴٫۶۵۲ ۱٫۰۲۳
مشارکت در محله ۱٫۳۴۵ ۳٫۸۵۱ ۲٫۸۹۱
مشارکت در امور مذهبی ۱٫۶۹۸ ۲٫۳۷۸ ۶٫۲۱۰
مشارکت سازماندهی شده ۲٫۳۰۰ ۴٫۳۶۹ ۲٫۳۲۱
تفریح دسته جمعی ۱٫۵۹۷ ۴٫۱۰۲ ۱٫۲۹۸
حمایت عاطفی ۲٫۶۹۸ ۳٫۵۶۹ ۶٫۲۱۸
حمایت اقتصادی ۳٫۰۱۵ ۱٫۵۸۷ ۳٫۵۲۶
ارزش زندگی ۳٫۴۵۶ ۲٫۰۱۹ ۴٫۱۰۱
احساس اثر گذاری و کارایی ۳٫۴۱۹ ۲٫۵۸۹ ۲٫۶۵۲
ظرفیت پذیرش تفاوت ها ۳٫۱۱۰ ۳٫۶۴۲ ۱٫۳۲۵
همکاری محله ای ۲٫۰۰۹ ۲٫۹۸۰ ۱٫۰۰۱
همکاری با مسئولین ۲٫۸۷۶ ۳٫۹۸۶ ۲٫۳۰۱
احساس تکلیف فردی ۱٫۵۶۸ ۲٫۱۰۰ ۴٫۲۶۱
ایثارگری اجتماعی ۳٫۶۵۱ ۲٫۷۵۱ ۱٫۳۲۵
اعتماد به محیط ۲٫۱۰۹ ۲٫۶۶۴ ۲٫۵۶۷
اعتماد تعمیم یافته ۱٫۲۶۵ ۳٫۰۰۱ ۳٫۹۸۲
اعتماد رسمی ۲٫۱۱۸ ۳٫۵۹ ۲٫۸۷۱
اعتماد غیر رسمی ۱٫۹۸۲ ۲٫۸۸۰ ۵٫۱۲۷

بعد از بدست آمدن مقدار هر یک از عناصر مناطق ذکر شده حال نوبت به اعمال وزن بدست آمده عناصر توسط تکنیک تحلیل سلسله مراتبی فازی جهت تعیین مقدار سرمایه اجتماعی مناطق می رسد. مقدار این سرمایه از ضرب این دو مقدار حاصل می شود. میزان سرمایه اجتماعی مناطق با اعمال وزن عناصر به شرح فرمول زیر محاسبه شده است.

= وزن هر یک از عناصر سرمایه اجتماعی(بدست آمده از پرسشنامه شماره ۱)

= مقدارهر یک از عناصر سرمایه اجتماعی(بدست آمده از پرسشنامه شماره ۲)

در جدول شماره (۱۰) میزان سرمایه اجتماعی هر یک از مناطق مورد مطالعه به نمایش گذاشته شده است.

جدول شماره(۱۰): نمرات عناصر و مقدار سرمایه اجتماعی در مناطق با اعمال وزن بدست آمده

معیارها وزن سمنان شهمیرزاد سرخه
انسجام اجتماعی ۰٫۰۴۱ ۲٫۳۶۹ ۲٫۳۲۱ ۵٫۳۲۱
سنت های مدنی ۰٫۰۴۸ ۲٫۱۴۷ ۳٫۲۵۶ ۴٫۳۲۰
عضویت در گروه های فرهنگی ۰٫۰۴۱ ۴٫۲۳۶ ۱٫۳۶۹ ۲٫۰۱۵
الگوی جدید مشارکت ۰٫۰۵۱ ۲٫۸۸۶ ۴٫۶۵۲ ۱٫۰۲۳
مشارکت در محله ۰٫۰۵۳ ۱٫۳۴۵ ۳٫۸۵۱ ۲٫۸۹۱
مشارکت در امور مذهبی ۰٫۰۳۹ ۱٫۶۹۸ ۲٫۳۷۸ ۶٫۲۱۰
مشارکت سازماندهی شده ۰٫۰۴۲ ۲٫۳۰۰ ۴٫۳۶۹ ۲٫۳۲۱
تفریح دسته جمعی ۰٫۰۴۱ ۱٫۵۹۷ ۴٫۱۰۲ ۱٫۲۹۸
حمایت عاطفی ۰٫۰۴۱ ۲٫۶۹۸ ۳٫۵۶۹ ۶٫۲۱۸
حمایت اقتصادی ۰٫۰۴۹ ۳٫۰۱۵ ۱٫۵۸۷ ۳٫۵۲۶
ارزش زندگی ۰٫۰۵۳ ۳٫۴۵۶ ۲٫۰۱۹ ۴٫۱۰۱
احساس اثر گذاری و کارایی ۰٫۰۴۶ ۳٫۴۱۹ ۲٫۵۸۹ ۲٫۶۵۲
ظرفیت پذیرش تفاوت ها ۰٫۰۴۱ ۳٫۱۱۰ ۳٫۶۴۲ ۱٫۳۲۵
همکاری محله ای ۰٫۰۴۵ ۲٫۰۰۹ ۲٫۹۸۰ ۱٫۰۰۱
همکاری با مسئولین ۰٫۰۳۶ ۲٫۸۷۶ ۳٫۹۸۶ ۲٫۳۰۱
احساس تکلیف فردی ۰٫۰۴۰ ۱٫۵۶۸ ۲٫۱۰۰ ۴٫۲۶۱
ایثارگری اجتماعی ۰٫۰۳۲ ۳٫۶۵۱ ۲٫۷۵۱ ۱٫۳۲۵
اعتماد به محیط ۰٫۰۳۴ ۲٫۱۰۹ ۲٫۶۶۴ ۲٫۵۶۷
اعتماد تعمیم یافته ۰٫۰۴۵ ۱٫۲۶۵ ۳٫۰۰۱ ۳٫۹۸۲
اعتماد رسمی ۰٫۰۶۴ ۲٫۱۱۸ ۳٫۵۹ ۲٫۸۷۱
اعتماد غیر رسمی ۰٫۰۵۲ ۱٫۹۸۲ ۲٫۸۸۰ ۵٫۱۲۷

بحث و نتیجه گیری:

هدف اصلی این مقاله تخمین سطح و توزیع مقدار سرمایه اجتماعی در مناطق شهرستان سمنان می باشد.لذا برای دست یابی به این منظور بعد از مطالعه پایه های نظری و تجربی ،به شناسایی عناصر سازنده سرمایه اجتماعی پرداخته و شاخص های آن را در کشور مشخص شد. سپس با استفاده از تکنیک FAHP وزن هر یک از عناصر سرمایه اجتماعی از دید کارشناسان، محققان و اساتید رشته علوم اجتماعی مشخص شده و با اعمال وزن حاصله در میانگین نمره عناصر هر منطقه میزان و رتبه سرمایه اجتماعی منطقه مزبور در بین دیگر مناطق مشخص گشت. نتایج نشان می دهد شهر سرخه از نظر دارا بودن سرمایه اجتماعی در بین دیگر مناطق دارای بیشترین مقدار سرمایه اجتماعی وسمنان کمترین مقدار این سرمایه را به خود اختصاص می دهد.همچنین نتایج حاکی از این مطلب است که اعمال وزن بدست آمده از عناصر به وضوح در تعیین صحیح مقدار و رتبه سرمایه اجتماعی درمناطق گوناگون تاثیر گذار بوده است.

منابع:

۱- تاجبخش، کیان. (۱۳۸۴)، سرمایه اجتماعی (اعتماد، دموکراسی و توسعه)، (ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان)، تهران، نشر شیرازه.

۲- سعادت، رحمان، (۱۳۸۵). تخمین سطح و توزیع سرمایه اجتماعی استانها، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ۶، شماره ۲۳

۴- پوتنام، رابرت . ۱۳۸۰ دموکراسی و سنتهاي مدنی. ترجمۀ محمدتقی دلفروز. انتشارات وزارت کشور.خاکباز، افشین؛ پویان، حسن مترجم). ۱۳۸۴ . سرمایۀ اجتماعی اعتماد، دموکراسی و توسعه.( انتشارات شیرازه.

۵- اجتهادی،مصطفی، ۱۳۸۶،”سرمایه اجتماعی”، پژوهشنامه علوم انسانی، شماره ۵۳، بهار۱۳۸۶

۶- پور موسوی،فتح الله،”جامعه مدنی و سرمایه اجتماعی”، مجله راهبرد، شماره ۲۶، زمستان ۱۳۸۱٫

۷- فیروز آبادی، احمد،۱۳۸۵،”سرمایه اجتماعی و توسعه اقتصادی – اجتماعی کلان شهر تهران”، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره ۲۶

۸- الوانی، سید مهدی و میر علی سید نقوی،۱۳۸۱؛ سرمایه اجتماعی مفاهیم و نظریه ها، فصلنامه مطالعات مدیریت ۳۳و ۳۴

۹- مرنیسی، فاطمه، ۱۳۸۴؛ سرمایه اجتماعی در عمل: مورد انجمن روستای ایتایکتل(نقدی بر همبستگی سنتی در کشور مراکش) چاپ شده در: تاجبخش، کیان،سرمایه اجتماعی، دموکراسی و توسعه؛ ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان، تهران، شیرازه.

۱۰- شادی طلب ، ژاله، فرشته حجتی کرمانی؛۱۳۸۷، فقر و سرمایه اجتماعی در جامعه روستایی،فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال هفتم، شماره ۲۸

۱۱- حسینی، حسین، زهرا علمی ، محمود شارع پور، ۱۳۸۶؛ رتبه بندی سرمایه اجتماعی در مراکز استانها، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال هفتم،شماره ۲۶

۱۲- قاسمی، وحید، رضا اسماعیلی،کامران ربیعی، ۱۳۸۵، سطح بندی سرمایه اجتماعی در شهرستان استان اصفهان، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره ۲۳

۱۳- حمید طاهری،۱۳۸۲، بررسی عملکرد شوراهای روستایی با تاکید بر نقش سرمایه اجتماعی؛ روستاهای بخش مرکزی استان قم، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران

۱۴- پاتنام، روبرت ( ۱۳۸۰ ) دموکراسی و سنتهاي مدنی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران، انتشارات سلام، چاپ اول

۱۵- شیروانی جوزدانی، علیرضا، ۱۳۸۲، تاثیر عملکرد سازمان های دولتی بر سرمایه اجتماعی، پایان نامه دکتری مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی

۱۶- روشنفکر، پیام، ۱۳۸۵، جوانان سرمایه اجتماعی و رفتارهای داوطلبانه، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره ۲۳

۱۷- غفاري، غلامرضا، ١٣٨٠؛ تبيين عوامل اجتماعي و فرهنگي موثر بر مشارکت اجتماعي اقتصادي سازمان يافته روستاييان، پايان نامه دکتري، دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران.

۱۸- طلوعی اشقلی، عباس، اسماعیل کاووسی،۱۳۸۵، منطق فازی به مثابه روش نوین در محاسبه سرمایه اجتماعی، فصلنامه راهبرد، شماره ۴۰

۱۹- Bourdieu, P. (1986), The Forms of Capital, Richardson, J.G. (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. Greenwood Press, New York.

۲۰- Putnam, R. (2000), Bowling Alone: the Collapse and Revival of American Community, Simon and Schuster, New York.

۲۱- corneliabutlerflora,”buildingsocialcapital”, northcentral regional center for rural development, iowa stateuniversity, cflora@iastate,edu, 1999http://WWW.ncrcrd.iastate.edu

۲۲- woolcock.M.(1998).”social capital and economic development”.toward a theoretical synthesis and policy framework”.theory and society.27(2):pp:151-208

۲۳ -FRANCIS FUKUYAMA, “SOCIAL CAPITAL AND CICIL SOCIETY”,CONFERENCE ON SECOND GENERATION REFORM, 1999. http://WWW.imf.org/external/pubs/ft/seminar/1999/reforms/fukuyama.htm

۲۴٫Greene, J.P. 2001.“Social and cultural capital in Colonial British America: a case study”, in otberg, R. (Ed.), Patterns of Social Capital: Stability and Change in Historical Perspective, Cambridge University Press, Cambridge.

۲۵- Halpern, D., 2001, “Social capital: the new golden goose”. Faculty of Social and Political Sciences, Cambridge University. Unpublished

۲۶٫ Knack. S. (1999). “Social capital.Growth and poverty: A survey and extensions”. Social capital initiative working paper. Social development department. Washington, DC: World Ban.

۲۷٫ Grootaert, C. and T.Vanbstelaer. (2002). “Understanding measuring social capital”. World Bank Washington. DC.

۲۸-Cohen- charash, Yochi & Paul E. Spector .2001. “The role of justice in organizations: A eta–Analysis”, Organizational Behavior and human decision processes 86(2): 278-321.

۲۹- Krishna A.& shrader E.(1999)” social capital assesemant tool” confrerence on social capital and poverty reduction.the word bank.

  1. – Social capital
  2. – FUKUYAMA
  3. – woolcock
  4. – Center for Research & Learning

درباره ی a.esmailzadeh

مطلب پیشنهادی

نقش سرمايه اجتماعي در اقتصاد نوين

نقش سرمايه اجتماعي در اقتصاد نوين (ارائه مدل جديدِ سرمايه فكري) علي ياسيني: دانشجوي دكتري …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *