سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مدل هاي برنامه ریزي محله اي

مدل هاي برنامه ریزي محله اي 

سه مدل برنامه ریزي محله اي وجود دارد که عبارتند از :  

الف) برنامه ریزي عقلانی ب) برنامه ریزي سازمان دهی اجتماع محلی و بالاخره ج) مدل توسعه اجتماع محلی دارایی مبنا یا بر پایه دارایی هاي محله از هر نوع. برنامه ریزي بر پایۀ سازمان دهی کامی یونیتی یا اجتماع محلی تمامی فرایند برنامه ریزي محله اي را به درون محله محدود می سازد و آرزومند آوردن منابع بیرونی به درون محله و سرمایه گزاري آن منابع براي حل مشکلات محله است. توسعۀ محله اي بر پایۀ مدل دارایی محور بر بسیج منابع درونی محله و توانمندسازي و مقتدرسازي محله تأکید می کند.  

1.2.6. مدل عقلانی 

  • برنامه ریزي عقلانی به جرقه اولیه توسعۀ محله اي دست می زند
  • تمامی تمایلات سیاسی، اخلاقی و شخصی را به کناري می نهند، اقتدار برنامه ریزي ناشی از همین عدم وابستگی است.  
  • قضاوت هایی که ارائه می دهد بر پایه تخصص بوده و اساساً به همین دلیل قضاوت هاي آن قضاوت تخصص محور بر پایۀ تجزیه و تحلیل درست، نام گرفته است اما درست از نگاه متخصص.  
  • کارایی را مهم ترین یا مرکزي ترین هنجار تلقی می کند.  
  • مشارکت سیاسی کنترل شده را مجاز می داند.
  • تلاش می کند تا علایق متفاوت و حتی متضاد را بهم نزدیک کند و آنها را نمایندگی نماید.
  • عموماً مخالف انتقال قدرت به سازمان هاي اجتماع محلی است و معتقد به تمرکز قدرت و تصمیم گیري می باشد.
  • بیشترین نقش را به برنامه ریزانی می دهد که مستخدم دولت اند یا مشاوران برگزیده دولت مرکزي اند. در واقع الگوي برنامه ریزي عقلانی الگویی از بالا به پایین است که طبعاً نمی تواند ملاك نوسازي محله اي در شرایط ایران از جمله تهران باشد. ولی عناصر متعددي از آن براي مدل نهایی اخذ می گردد. با این حساب بهتر است فرایند الگوي برنامه ریزي عقلانی با تأکید بر گام هاي آن در نمودار زیر ارائه شود.   
  • تشخیص مباحث ، فرصت ها و فروض اولیه  
  • تدوین و طراحی اهداف
  • جمع آوري و تجزیه و تحلیل داده ها
  • بازبینی اهداف و تعیین اهداف عملیاتی 
  • تدوین و ارزیابی برنامه هاي بدیل یا جانشین 
  • اجراي برنامه کلی  
  • نظارت و تکمیل برنامه  

حال که قدیمی ترین مدل برنامه ریزي محله اي معرفی گردید، جا دارد که به دو مدل دیگر نیز هرچند گذرا نگاهی افکنده شود که اولین آن سازماندهی کامی یونیتی می باشد که در تعریف محله به اهمیت و ضرورت ساختن کامی یونیتی اشاره شد و تأگید گردید که بخش مهم توسعه اروپاي غربی و بعداً امریکاي شمالی مدیون عمل هماهنگ ساکنان کامی یونیتی ها می باشد. 

مدل سازماندهی اجتماع محلی یا کامی یونیتی 

بنیادي ترین پیش فرض مدل سازماندهی یا کامی یونیتی سازي یا ساختن کامی یونیتی تأکید بر اهمیت سازمان و نگاه کردن به محله به عنوان سازمانی یکپارچه می باشد. زیرا سازمان، محکم و مقاوم مهم ترین ابزار رسیدن به قدرت است. به قول آلینسکی (Alinsky) که مهم ترین متفکر شکل دهنده به مدل کامی یونیتی سازي در برنامه ریزي محله اي است ،»قدرت و سازمان یکی و مانند هم اند«. قدرت نیز مستقیماً از بنیادي ترین نیاز انسان ها براي بهبود زندگی خودشان (منابع شخصی و فردي) نشأت می گیرد. پس برنامه ریزي محله اي چاره اي ندارد مگر آنکه منافع شخصی و فردي یکایک ساکنان را در قالب سازمانی زنده و پویا به حرکت درآورد و افراد را به حداکثر علایق فردي خود امیوار کرده، با این انگیزه به حرکت درآورد. شرط مسئله آن است که منافع در محله مشترك شود. آنگاه تمامی افراد و درون محله که داراي منافع مشترك اند با حداکثر توان به میدان می آید و نوسازي محله اي، هدفی همگاهی می گردد. 

پدید آورندگان این مدل اعتقادي راسخ داشتند که محلۀ فرسوده چون انسان فقیر، نادیده گرفته شده، دائماً از اینجا بدان جا رانده شده، فراموش شده توسط حکومت و توسط سازمان هایی که خدمت رسانی وظیفه آنهاست و به تبع نادیده گرفته شده بخش خصوصی که هدفی جز سود ندارد به احساس تبعیض، افسردگی، فلاکت ،تسلیم و بی تفاوتی می انجامد، بدان سان که انسان فقیر که تسلیم فقر شده است، محله فرسوده نیز، تسلیم فرسودگی گشته دائماً فروتر می رود. محله اي که دچار بی تفاوتی شده است پس از مدتی علی رغم داشتن ساختار و سازمان، از نظر عضویت، فعالیت و بصیرت و نگاه (vision) دچار آتروفی می گردد. در نتیجه مهم ترین گام ایجاد سازمان در برگیرنده کامی یونیتی و یا نگاه به کامی یونیتی به عنوان یک سازمان می باشد. 

براي ساختن کامی یونیتی به عنوان یک سازمان اولین گام “عادت مرتبط بودن” نام گرفته است. تمامی ساکنان محله، برنامه ریزي رفتن به خانه هاي روحانیون محل، تجار، صاحبان کسب و کار، مسئولان اداري ،رهبران محلی و … اولین اقدام ساده اي است که به تدریج روابط چهره به چهره را شکل داده چشمداشت هاي آشنایی و دوستی را بنیاد می نهد. چنین روابطی اندك اندك به مهم ترین سرمایه یعنی سرمایه اجتماعی (Social Capital) تبدیل می شود. چنین روابطی حس منزوي بودن حسن کنار گذاشته شدن و به حساب نیامدن و … را خنثی کرده، کامی یونیتی را مجدداً به هم پیوند زده از نو می سازد و به عنوان سازمانی یکپارچه عرضه می دارد. به مرور رهبران قدیمی محله قدرت دوباره اي به کف می آورند و رهبران جدیدي نیز خلق می شوند. 

آلینسکی برنامه ریزي محله اي را براساس سازماندهی کامی یونیتی آن هم مانند تأسیس یک سازمان را با الهام از سازماندهی اتحادیه هاي کارگري آغاز کرد و همان تاکتیک را به کار گرفت. نکته جالب توجه در مدل برنامه ریزي محله اي سازماندهی کامی یونیتی، شروع فرایند با فقرا و محرومان است. 

آلینسکی براي شروع کار به تأسیس بنیاد نواحی صنعتی (IAF) مبادرت کرد که عمدتاً مرکز تعلیم ارتباط گیري، رابطه چهره به چهره، تأسیس شبکه هاي اجتماعی و سپس طرح مسائل محله و ضرورت حل آنها بود. جریان امر دایره وار شکل می گرفت. نیاز به قدرت در سطح محله منجر به تأسیس سازمان می شد و توان سازمان از طریق عمل، قدرت جدید می آفرید. قدرت شکل  گرفته، حل معضلات را طلب می کرد که با فشار از پایین همراه بود. این فشار به بسیج منابع از سوي دستگاه هاي دولتی و عمومی و صاحبان کسب و کار منتهی می شد و هزینه کردن منابع مشکلات را مرتفع می ساخت و بهسازي محله اي به فرجام می رسید. بسیاري از سازمان هاي محله اي موجود مانند کلیسا، شوراهاي صنفی و مدنی، مدارس و … از الگوي سازمان مطرح شده پیروي کرده ضریب هم افزایی چشم گیري شکل می گرفت. 

هم زمان از سازمان دهندگان مطرح در سطح ملی دعوت می شد تا به همکاري با سازمان هاي محله اي بپردازند. سازماندهندگان باید چند خصیصه داشتند: 

  1. تعهد به بهبود محله ها
  2. دانش، مهارت و ارتباطات قوي
  3. تعهد در قبال شکل دهی به سازمان هاي بهسازي محله اي
  4. اراده انجام کاري براي بهبود شرایط محله.

 3.2.6. مدل توسعه کامی یونیتی دارایی محور 

اگر مدل برنامه ریزي محله اي عقلانی یک سوي طیفی به حساب آید، مدل توسعه کامی یونیتی دارایی محور ،سوي دیگر آن طیف می باشد. این مدل که مخفف آن ABCD است، قبل از هر چیز و مقدم بر همه چیز، بر ظرفیت ها و توانمندي هاي ساکنان محله، صاحبان کسب و کار در محله و گروه هاي مختلف حاضر در محله تأکید روا می دارد و این توانمندي ها و ظرفیت ها را دارایی محله می خواند. در بنیان گذار این مدل یعنی جان کرتزمن (John Kretzmaqn) و جان مک نایت (John McKnight) با خشمی تمام از رفتار حرفه مندانی یا می کنند که باید به مواظبت از طبقه تهی دست شهري بپردازند. این خشم به بهترین وجهی در کتاب مک نایت بنام جامعۀ بی توجه: کامی یونیتی و ضدهاي آن (1995) که در آن مک نایت نیامی در باب مدل عقلانی عرضه می دارد. او معتقد است که یکی از اصلی ترین مشکلات در جامعه غربی صدمه دیدن سرمایه اجتماعی از طریق حرفه اي شدن مراقبت و حمایت در برنامه ریزي و نظام هاي خدماتی است. محله ها و ساکنان آنها موجوداتی “نیازمند”، “صدمه دیده”، “داراي کمبود” و [در یک کلام] مشکلاتی که باید حل شوند، تعریف گردیده اند. او گفتاري یک سویه را در کتاب خود نقل می کند که اساسی و جوهر مسئله را واکاوي کرده است. این گفتار یک سویه سخن یاري رسانی حرفه اي است: “از آنجا که شما معضل و مشکل را تشکیل می دهید، فرض بر آن است که ” من حرفه مند خدمت رسان خواب و راه حل ام شما راه حل و پاسخ نیستید. محیط سیاسی، اجتماعی و اقتصادي پاسخ نیست (مک نایت صفحه 54). اما معمولاً فراموش می کنیم که در پس تمامی این حرف و حدیث ها این واقعیت نهفته است که ادامه حیات متخصص، حرفه مندان یاري رسان بر ادامه نیاز و صدمه دیدگی  (مثل کالاي مرجوعی) وابسته است. 

نگاه توسعه کامی یونیتی دارایی محور بر این امر متکی است که انسان این موجودي که عامل اکیر در او پیچیده است را به مددجو تبدیل کرده و سرپناه و محله او را نیز فرسوده خطاب نموده اند. ماجرا در همین امر نهفته است. در مدل توسعه محله اي یا کامی یونیتی دارایی محور، دو نگاه ممکن را به صورت شماتیک کنار هم قرار داده و هدف را جایگزین کردن نگاه دارایی و توانمندي و امکانات محله محور به جاي نگاه مشکل ،بدبختی محور، فلاکت مبنا و ناتوانی موضوع، معرفی نموده است: 

در مدل توسعه کامی یونیتی دارایی محور، نگاه شکل پایین جانشین نگاه منفی در شکل بالا شده کوشش می شود با بسیج همگانی به بهینه ترین شکل از امکانات استفاده تا مشکلات را کنترل، محدود و حل کرد. پس اولین گام در مدل فوق کشف تمامی توانمندي هاي محله، قدرت محلی، ظرفیت ها و دارایی هاست. بیایید همگان به طرح پرسشی ساده از خود بپردازند. این سئوال را متخصص ایرانی توسعه محلی و فقرزدایی در کنفرانس جهانی یونسکو در بانکوك در سال 1995 مطرح ساخت که محاسبه اي ساده است (نگاه کنید به (Most,

(1995UNESCO, Regional experts meeting, Bangkok . اگر تمامی امکانات بدترین محله ها اعم از ساختمان ادارات دولتی، سازمان هاي عمومی، فضاهاي عمومی، زمین هاي خالی، پارك ها و خلاصه تمامی امکاناتی که قابل اجاره دادن روزانه، ماهیانه و غیره می باشند را اجاره داده و تمامی مکان هایی را که می توان تجاري و اداري کرد از نظر قیمت  محاسبه نمود و درآمد نهایی حاصله را به نسبت خانوارها تقسیم کرد به هر خانوار ماهی چقدر درآمد می رسد؟ به هر تقدیر بدترین محله ها، حتی محله هاي آلونکی نیز داراي ثروت به صورت دارایی متنوع اند. 

در تمامی محله ها دارایی ها سه دسته مهم را تشکیل می دهند و ده ها مورد کم اهمیت تر را در بر می گیرند این سه دسته مهم عبارتند از:  

  1. ساکنان به ویژه آنانی که “نیازمند” تعریف شده اند و این انگ را بر خود دارند که در حقیقت باید در نگاه جدید اعضاي ارزشمند محله تعریف شوند. این افراد شامل جوانان، معلولان، پیران، مردمانی با درآمد پایین و افراد تحت پوشش سازمان هاي امدادي و خیریه اي، می باشند.
  2. سازمان هاي محلی و رسمی و غیررسمی، انجمن ها، گروه ها کوچک، کسب و کارهاي کوچک در محدوده، سازمان ها مانند محل هاي نیایش (مسجد، کلیسا، کنیسه و …) کلوب هاي کتاب خوانی ،تیم هاي ورزشی، فضاهاي فراغتی و پرورشی، سازمان هاي خدماتی، گروه هاي خودیار، حلقه هاي مراقبت از کودکان و حلقه هاي دوستی،
  3. تسهیلات و تأسیسات شهري، استانی و ملّّی واقع شده در درون محله مانند امکانات بهداشتی، دارویی و درمانی، مراکز بهداشتی، شعب بانک ها، کتابخانه ها، مدارس، دانشگاها، پارك ها، مؤسسات عمومی ،دولتی و خصوصی، گروه هاي غیر انتفاعی و نظایر آن.   

گام بعدي پس از فهرست کردن امکانات محله ،ثبت توانمندي هاست که باید به طبقه بندي نهایی ساکنان منجر شود. چه مهارت هایی در بین ساکنان وجود دارد؟ چه کارهاي محله اي از یکایک ساکنان برمی آید که براي محله انجام دهند؟ چه توانمندي هاي بالقوه اي در یکایک افراد وجود دارد که شاید حتی خود آنان از وجودش مطلع نیستند؟ پیمایش هاي اجتماعات یا تحقیق پرسشنامه اي براساس نمونه اي از خانوارها، می تواند اطلاعات شناسایی جالبی را در اختیار تسهیل گران یا گروه هاي تحقیق گزارد. سپس داده هاي موجود اطلاعات سرشماري گونه اي را مطرح خواهد کرد که کل جمعیت محله را در بر می گیرد. فهرست توانمندي ها صرفاً به صورت مثال موارد بسیار متنوعی را در بر می گیرد. گرچه در مراحل بعدي بهنگامی که مردم خود برنامه ریزي را آغاز کنند، هرکس توانمندي هاي خود را گزارش کرده از کارهایی که به انجام آن علاقه مند اند، یاد خواهند کرد. نمونه اي ازتوانمندي ها یا اقدامات محتمل به قرار زیر است: 

  • مراقبت از سالمندان و بیماران (جدول زمانی شامل نام افراد، روز و ساعت انجام مراقبت)
  • انجام امور دفتري مانند، ماشین کردن نامه ها و اسناد و جزوات، کار با کامپیوتر در چارچوب ورد

(word)، انبارداري، امور دبیرخانه اي و نظایر آن.

  • تعمیر منازل و مهارت هاي مربوط به ساخت و ساز.
  • نگهداري متداول ساختمان ها (فیزیکی، مراقبت به صورت نگهبانی).
  • آماده سازي و پخت و پز غذا.
  • نگهداري بچه ها در سنین مختلف یا اعمال اصول حفاظتی ـ مراقبتی.
  • انجام امور انتظامی ـ نگهبانی در سطح محله.
  • تدریس دروس مختلف، دوره هاي مختلف.
  • حمل و نقل و جابجایی مردم و کالا.
  • نواختن موسیقی و خواندن سرود.

در واقع هدف نهایی ثبت تمامی مواردي است که هر فرد توان انجام آن را دارد و از دانش و تجربه انجام آن نیز برخوردار است.  

در صفحات قبل به شعاري اشاره شد که تکرار آن در این مرحله سخت با معناست 

   در   نگاه نوسازي محله اي سازمان نوسازي شهر تهران هیچ انسانی عادي نیست. تمامی   ساکنان استثنایی و توانمند اند. پس از تو حرکت، از خدا برکت.

گام بعدي تبدیل توانمندي ها به فعالیت اقتصادي است. آقاي الف می تواند افراد را براي کنکور آماده کند. او شیمی درس می دهد، آقاي ب از پس ریاضی  برمیآید، آقاي ج به زبان انگلیسی مسلط است، آقاي د می تواند دو اطاق را در طبقه بالاي خانه خود به کلاس درس تبدیل کند. خانم هـ در انباري خانه خود سه یا چهار وایت برد سالم دارد، خانم و نیز  ماژیکها را تقبل م یکند. دو کلاس کنکور به راه می افتد. آقاي الف 30 درصد درآمد تدریس خود را به صندوق بازسازي محله  میپردازد. این مورد فرض تنها یک نمونه از صدها کاري است که می توان انجام داد. شهرهاي منطقه الف نیز در صورت تعهد آقاي میم به در اختیار گزاردن فضایی کــه بر روي طبقه آخر خواهد ساخت آن هم به مدت 5 سال مجانی بــه عنـوان کلاس کنکــور فرزنــدان محــله، جــواز ســاخت را مجانی صادر خواهد کرد.  

        بازهم از شما حرکت از خدا برکت

خلاصه آنکه: 

  1. به تدریج به نحوي مشارکت محور و مشارکت مبنا اطللاعات جامعی از اینکه چه کسی قادر به چه کاري است و چقدر وقت را در اختیار محله می گذارد، چه کسی چه امکاناتی را به محله هدیه می دهد یا نیم بها یا به اقساط دور و دراز می فروشد، چه مکان هایی براي چه مدت به روي اهالی گشوده خواهد شد و … گرد می آید.
  2. از مجموع توانمندي ها و امکانات چه پروژه هاي فوري، کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدتی می توان تدوین کرد و کدام دانشکده یا دانشگاه  و یا گروهی از استادان برنامه ریز داوطلبانه برنامه ها را آماده می ساند؟
  3. پس از آماده شدن پروژه ها جدول زمانی، نیروي انسانی، امکانات و بودجه، نتایج نهایی در جلسات مختلف به بحث گذاشته شده، نظرات نهایی اهالی که از گام نخست حضور و نقش داشته جزء تصمیم گیران بوده اهد، اخذ و مشارکت محورانه تصویب می گردد.
  4. براساس تقسیم کار و تقسیم منابع اجرا آغاز می شود.
  5. در خلال اجرا گروه هاي مختلف وظایف نظارتی را با تقسیم کاري دقیق دنبال می کند.
  6. تصحیح دائمی مورد نیاز به بحث گذاشته می شود و اعمال می گردد.

حال با مقایسه سه دیدگاه یا مسیر توسعه اي با توسعه کامی یونیتی و سپس با مطرح کردن جدول شماره 2 به جمع بندي سه مدل توسعه محله اي پرداخته و پس آنگاه به روش شناسی پژوهش اشاره خواهد شد. دیدگاه برنامه ریزي عقلانی عمدتاً به اولویت بندي مسائل و معضلات در رابطه با اهمیت هر یک براي محله تمایل دارد.

حال آنکه دو دیدگاه سازماندهی کامی یونیتی یا کامی یونیتی به مثابه یک سازمان و دیدگاه دارایی محور کامی یونیتی گرچه به اولویت بندي مسائل با توجه به محله تمایل دارند، همزمان به مباحث و مسائلی می اندیشند که می توان رهبري توسعه و سازمان توسعه را حول آنها نیز بر پا داشت و بنا کرد. دیدگاه برنامه ریزي عقلانی راهبردهاي بهبود و نوسازي عمدتاً به توافق ذي مدخلان فرایند برنامه ریزي متکی است. در حالی که دو دیدگاهدیگر ،”تهیدستان” اولویت ها را تعیین می کنند و در بسیاري از موارد تنش بین مرفه ها و تهیدستان کیفیتمثبتی براي رسیدن به راهبرد، به حساب می آید. بالاخره براي برنامه ریزي عقلانی نتیجۀ مطلوب بهبود در برخیشرایط تعیین شده و مشخص گردیدة محله به شمار می آید. در حالی که براي دو دیدگاه دیگر بهبود شرایطمحله وسیله اي است براي هدف آگاه شدن بیشتر، مشارکت، ایجاد انگیزه و خلق سازمان یا به طور خلاصهسرمایه اجتماعی بالاتر و بیشتر. در جدول شماره 2 پنج ملاك مقایسه یعنی ارزش ها، اهداف عینی یا عملیاتی ،کنشگر یا عامل کنش، نقش محله و بالاخره نقش برنامه ریز در دیدگاه هاي توسعه دارایی محور و سازماندهی کامی یونیتی از یک سو یا دیدگاه برنامه ریزي عقلانی مقایسه شده اند: 

جدول شماره 2. مقایسه سه دیدگاه توسعه کامی یونیتی یا محله اي 

دیدگاه توسعه محله اي دارایی محور دیدگاه سازماندهی محله (کامی یونیتی) دیدگاه برنامه ریزي عقلانی دیدگاه هاي نوسازي  معیارها 
ارزش ها توسط برنامه ریز تدوین می گردد برابري/فراگیري  دفاع کننده از افراد بی قدرت و کمتر ثروتمند “خالی از ارزش”  بی طرفانه / عینی ارزش ها 
دگرگون سازي افراد ساکن محله ها   توانمند کردن محله (کامی یونیتی) و کنترل توسط مردم و محله سند برنامه  پروژه ها نوسازي اهداف عملیاتی 
عمل محله اي یا کامی یونیتی  سازمان هاي محله محور یا کامی یونیتی محور دستگاه هاي دولتی مسئولان انتخاب شده صاحبان کسب و کار (بخش خصوصی) عامل کنش یا کنشگر 
موضوع برنامه  محله اهداف کلان، اهداف عملیاتی   راهبردها و پروژه ها را تعیین می کند اهداف برنامه   مشارکت صدري و رسمی و تعیین شده شهروندان نقش محله یا کامی یونیتی 
حمایت کننده از ساکنان محله، متخصص فنی   تعلیم دهنده سازمان دهنده، گردآورنده طرف هاي درگیر ،متخصص فنی، واسطه، شکل دهنده، توافق و اجماع، تعلیم دهنده نقش برنامه ریز 

با توجه به جدول شماره 2 مهم ترین نکته آن است که برنامه ریزي عقلانی همانگونه که قبلاً اشاره شد فراینديحکومت/قدرت محور، از بالا به پایین، متخصص محور و الگوي سنتی و متعارف برنامه ریزي است. حال آنکه دومدل دیگر با شرایط قرن بیست و یکم همخوان بوده، مشارکت محور ذي مدخل محور ،از پایین به بالا و تهیدست و بی قدرت محور است. لذا دو دیدگاه توسعۀ محله اي (کامی یونیتی) داراي محور و سازماندهی محله (کامی یونیتی) نوسازي را توانمندسازي و مقتدرسازي مردم محروم تلقی می نماید که پارادایم یا دیدمان قرن بیست و یکم است. 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها