سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مبانی برنامه ریزی حمل و نقل

مبانی برنامه ریزی حمل و نقل

 

فهرست مطالب؛

1- دسته بندی سیستمهای حمل و نقل

2- ويژگيهاي اصلي سفرهاي شهري

الف- عرضه و تقاضا

ب- توزیع زمانی سفرها

ج- توزیع مکانی سفرها

د- اهداف (انگیزه) سفرهاي شهري

ه- انتخاب نوع (مد) وسيله نقليه

 

  • انواع سیستمهای حمل و نقل برون شهری

1- حمل و نقل زمینی     جاده ای

ریلی

 

2- حمل و نقل هوایی     داخلی

بین المللی

 

انواع فرودگاه ها   فرودگاه های بازرگانی

فرودگاه های پشتیبان

فرودگاه های هوانوردی عمومی

 

3- حمل و نقل آبی         کنار خشکی: رودخانه ها، دریاچه ها و کانالهای مصنوعی
بندری
اقیانوسی تفاوت : کشتی هایی با وزنها و اندازه مختلف
4– حمل و نقل از طریق لوله :
برای حمل کالا بکار میرود و دسته بندی آن براساس محصولی که حمل میگردد، صورت می پذیرد.

 

 

  • ويژگيهاي اصلي سفرهاي شهري

سفرهاي شهري داراي ويژگيهاي مختلفي هستند كه شناخت آنها، درك ما را از ماهيت آنها افزايش مي دهد و هم چنين بخشي از روشها و مدلهاي برنامه ريزي حمل و نقل شهري نيز متكي بر اين خصوصيات مي باشند. در اينجا سعي شده ويژگيهاي اصلي آن هم به طور خلاصه بيان شوند.

 

تعریف سفر (trip

حرکت از يک مبدأ (origin) به يک مقصد (destination) با يک وسيله نقليه خاص (mode) در زمان و مسير معين (road) و براي هدف معين را سفر گويند.

الف- مفهوم عرضه و تقاضای سفر

مفهوم تقاضاي ترافيكي

تقاضا، Demand؛ به معناي نياز افرادي است كه انجام دهنده حركات و جابجاییهای ترافيكي هستند.

مردمي كه بين كاربريهاي مختلف به حركت مي پردازند معمولاً تقاضا كننده بوده و ظرفيت كاربريها و تسهيلات مختص حمل و نقل و عملكرد هاي نهايي آن ها در برآورده كردن تقاضا، عرضه گفته مي شود.

 

مفهوم عرضه ترافيكي

عرضه، Supply؛ به مفهوم تأمين كاربريها، تجهیزات و تسهیلات مربوط به سیستم حمل و نقل، شبکه ارتباطی و وسائل حمل و نقل می باشد. مانند شبکه معابر، ترمینالها، پارکینگها و … می باشد.

عموما عرضه حمل و نقل توسط سیستم مدیریت شهری صورت می گیرد و شهروندان به عنوان کاربران و استفاده کنندگان آن تقاضای حمل و نقلی خود را با استفاده از امکانات حمل و نقلی که عرضه شده است انجام می دهند.

كاربري هاي مسكوني مكانهاي تولید حركت ترافيكي و كاربري هاي غير مسكوني بــه صورت تقاضا كنندگـان حركت ترافيكي به عنوان مکانهای جذب حرکات ترافیکی عمل مي كنند. اين امر ناشي از عدم تعادل فضايي بين كانونهاي فرستنده و جذب كننده حركت و سفر است. منظور از كاربري هاي غير مسكوني مكانهاي تجاري يا تفريحي تقاضا كننده سفر هستند، در واقع اين كاربري ها به طور ماهوي نيازمند سفر افراد به آنها در جهت انجام عملكرد هايشان مي باشند.

 

درحاليكه كاربري هاي مسكوني خود ذاتاً نياز به جذب ندارند، بلكه عرضه كننده سفر به كاربريهاي ديگر مي باشند. موقعیت و فاصله این کانون ها تعیین کننده مدت و جهت حرکت ترافیکی می باشد.

 

عوامل موثر بر عرضه و تقاضای سفرهای شهری

1- مسافت و موقعیت؛ افزايش مسافت= كاهش حركات ترافيكي بخاطر اصطكاك فاصله است.

اصطکاک مسافت یا فاصله در حقیقت به معنای افزایش هزینه ها و مدت سفر بین دو مکان به ازای افزایش فاصله  است تا حدی که در نهایت سفر بین آنها را به حداقل ممکن می رساند، این امر وابسته به موقعیت نسبی یا ریاضی این دو محل است. گسترش تكنولوژي هاي جديد حمل و نقل، اصطكاك فاصله را كاهش مي دهد.

 

  • سطح در آمد؛ وضع اقتصادي، مالكيت وسيله نقليه و غيره در كانونهاي فرستنده باعث تغييراتي در تقاضاي سفر مي گردد. در برخی شهرها مانند تهران خانوارهایی که درآمد پایین تری دارند میزان جابجایی و سفرهای روزانه (نرخ سفر) کمتری دارند چراکه درآمد کمتر به معنای مالکیت کمتر وسیله نقلیه و نیز مترادف با توانایی پایین تر در انجام تعداد سفرهای بوبژه غیرضروری کمتری هستند.

 

3- ميزان جذابيت در نقاط مقصد؛ كه ناشي از وجود انواع كاربري هاي اراضي در كانونهاي جاذب است. هرچه میزان جذابیت کاربریهای واقع در منطقه مشخصی از شهر بیشتر باشد (خواه از نظر کمیت و خواه از نظر کیفیت خدمات ارابه شده) میزان جذب سفر آن را افزایش می دهد.

 

سایر عوامل موثر بر عرضه و تقاضای سفرهای شهری

توزيع و تراكم جمعيت در شهرها

توسعه و تنوع كاربريهاي شهري

ميزان تراكم و ظرفيت شبكه حمل و نقل

 

ب- توزيع مكاني سفرهاي شهري

سفرها هم در سرتاسر فضا و در عين حال در طول زمان ايجاد مي شوند.

 

ويژگي مكاني سفرها بدين معناست كه هر سفر يا حركت ترافيكي دارای يك مبدأ و يك مقصد مشخص و در نقاط مختلف شهرها قرار گرفته اند.که نحوه پراکندگی و توزیع سفرها در پهنه شهر و منطقه بطور یکنواخت و همگن نبوده و به گونه ای می باشد که به دلایل مختلف در برخی از مناطق و محدوده ها سفرهای بیشتری در طول شبانه روز انجام می شود و محل تمرکز عرضه و یا تقاضای سفرها هستند. حتی بررسیها نشان می دهد که برخی از مناطق خاص محل تمرکز جذب سفرهای شهری هستند (مانند محدوده های مرکزی شهرها و CBD) و یا اینکه در برخی دیگر بالعکس بیشتر تولید سفرها در آنها متمرکز شده است.

 

توزيع فضائي سفرها در شهرها به عوامل متعددی بستگی دارند از جمله؛

  • −توزیع مکانی فعالیتها و کاربریهای جاذب و با تولید کننده سفر
  • −پيكربندي فضائي سيستم حمل عمومی و شبکه راهها در سطح شهر یا منطقه مورد نظر

 

ج- توزيع زماني سفرهاي شهري

سفرها در طول شبانه روز، غالباً دچار عدم تعادل از نظر توزیع در بازه زمانی ساعات مختلف شبانه روز هستند، به این معنی که حجم قابل توجهی از سفرها تمایل دارند در ساعات محدود و مشخصی انجام شوند.

اوج های ترافیکی غالباً ناشی از ترجیح اغلب افراد به استفاده از خودرو شخصی در این ساعات است، زیرا در این ساعات نارسایی حمل و نقل عمومی به اوج میرسد …

معمولا تمرکز سفرها در این ساعات موجب اشباع ترافيكي در ساعات خاص و مسيرها و جهت هاي خاص می شود.

که به این ساعات «ساعت اوج ترافيك» گفته می شود. مشكلات ايجاد شده ناشی از اين توزيع ها عبارتند از؛ بالا رفتن هزينه اقتصادي سفر، كاهش حركت و دسترسي، آلودگي هوا و مصرف بي رويه سوخت …

به غير از تغييرات روزانه يا ساعتي، تغييرات مــاهانه يا بر اساس مناسبت ها نيز در سفرها در محورهاي خاص روي مي دهد كه بر اساس فعاليت بخشهاي مختلف مقاصد سفر مثلاً مقاصد سفر آموزشي يا تفريحي و يا زيارتي (در شهرهاي دانشگاهي، زيارتي يا توريستي) مي باشد. مثال نوروز اصفهان و مشهد.

 

د- اهداف (انگیزه) سفرهاي شهري

يكي از ويژگي هاي سفرهاي شهري منظور يا هدف سفرهاي شهري است. اين موضوع معمولاً در برنامه ريزي حمل و نقل شهري كاربرد زيادي دارد.

بنابراين سفرهاي فردي يا جمعي افراد را معمولاً بوسيله هدف از سفر يا مبدأ آن طبقه بندي مي كنند. انواع سفرهاي اصلي از اين نظر عبارتند از:

1- سفر به منظور كار: سفرهاي انجام شده به محل اشتغال افراد، مانند كارخانه، فروشگاه يا يك سازمان اداري.

2- سفر به منظور خريد: سفرهاي انجام شده به موسسات خرده فروشي بدون در نظر گرفتن اندازه يا نوع خريد انجام شده. همچنين سفرهاي انجام شده براي خريد كه به هيچ نوع خريدي منجر نشده است و فقط براي جستجو يا ديدن كالاها يا خدمات بوده نيز از اين نوعند.

 3- سفرهاي مربوط به فعاليت هاي اجتماعي يا استراحتي: سفرهاي فرهنگي انجام شده به مراكز يا تسهيلات عبادي، استراحتي و سرگرمي (براي مثال رفتن به مسجد، گردهمائي ها و ملاقات هاي مختلف اجتماعي و مدني، تالارهاي موسيقي و نمايش، استاديوم هاي ورزشي و غيره). همچنين سفر براي فعاليت اجتماعي (مهماني ها، جشنها، ديدار دوستان و غيره) نيز شامل اين موارد مي باشند.

4- سفرهاي مربوط به انجام امور اداری: سفرهايی مانند مراجعه به بانک و به ادارات و موسسات مختلف برای انجام امور اداری شخصی.

 

5- سفرهاي مربوط به امور آموزشي: سفرهاي انجام شده توسط دانش آموزان يا دانشجويان به يك موسسه آموزشي. در اينجا تاكيد بر انجام يك سفر غير شغلي است.

به موارد ذکر شده در بالا می توان دو هدف سفر سفرهای مذهبی و سفرهای درمانی-پزشکی را نیز افزود.

بازگشت به خانه؛ چون سفرها را بصورت حركت هاي يك طرفه تعريف كرديم، يك مقصد ديگر، كه به آن رفتن یا بازگشت به مبداء سفرها یا خانه گفته مي شود را نيز غالباً به فهرست بالا مي افزايند.

سفرهاي غير بازگشت؛ به سفرهاي يك طرفه كه به خانه باز نمي گردد سفرهاي «سفرهاي غير بازگشت» نيز مي گويند.

سایر جنبه های اهداف سفرهاي شهري

برخی از سفرها را اصطلاحا سفر اجباری هم می گویند ویژگی بارز آنها این است که منظم هستند و معمولا در زمان مشخصی باید انجام شوند، مانند سفرهای شغلی و سفرهای آموزشی.

 

برخی دیگر از سفرها را اصطلاحا سفر غیر اجباری می گویند که از برنامه زمانی منظمی برخوردار نیستند و برنامه زمانی معینی ندارند مانند سفرهای تفریحی و یا سفرهای با هدف خرید.

 

ه- انتخاب نوع (مد) وسيله نقليه

منظور از مد یا نوع وسیله نقلیه مورد استفاده در یک سفر این است که شخص سفر خود را با چه نوع وسیله نقلیه ای انجام می دهد. حمل و نقل عمومی یا خصوصی؟

هر کدام از شیوه های حمل و نقل مزایا و معایب خاط خود را دارند.

 

استفاده از اتومبيل شخصي (به عنوان نمونه بارز حمل و نقل شخصی) منافع و مزايايي مانند سفر بدون توقف از در منزل تا مقصد، ايجاد حريم خصوصي، تضمين وجود يك محل نشستن هنگام سفر، قابليت استفاده از مسيرهاي قابل انعطاف و اغلب سفري سريعتر دارد.

اتوبوس نیز مزايايي مانند عدم نگراني در مورد پاركينگ، بي نيازي به رانندگي كردن و مزيت انجام كارهاي ديگر را در حال سفر، مانند مطالعه روزنامه، را در بر دارد.

براي مثال اگر كسي ارزش زيادي را به سفر سريع و بدون توقف و از درب به درب قائل باشد و از تاخير و نارسايي سيستم حمل و نقل عمومي دل زده باشد، متمايل به استفاده از خودروي شخصي خواهد بود.

 

بطور کلی دو نوع شیوه حمل و نقل شهری داریم که  عبارتند از حمل و نقل عمومی و خصوصی. در کشور ما تاکسی را بدلیل نحوه عملکردی که دارد می توان حمل و نقل نیمه عمومی محسوب کرد.

بنابراین سيستمهاي حمل و نقل درون شهری بخشهای كلي زير تقسيم مي شوند:

  • سيستمهای حمل و نقل خصوصی
  • سيستمهای حمل و نقل عمومی
  • سيستمهاي حمل و نقل خصوصي- عمومي

 

سيستم حمل و نقل خصوصی

به هر نوع سيستم يا وسيله حمل و نقل اطلاق می شود که توسط شخص مسافر يا اداره ای که در آن کار می کند تهيه شده باشد و مورد استفاده گروهی و جمعی نداشته باشد از قبيل پياده – دوچرخه – اتومبيل – موتورسيکلت.

 

سيستم حمل و نقل عمومی

به سيستمی گفته می شود که برای عموم جامعه ، چه به صورت انبوه و چه به صورت گروهی کوچکتر و حتی انفرادی از سوی دولت هاي  محلی يا شرکتهای خصوصی به کار گرفته می شود.

اين سيستم مشتمل بر سامانه هاي حمل و نقل ريلی مترو– تراموا – مونوريل – قطار سبک شهری (LRT) و یا مشتمل یر ساماندهی غيرريلی اتوبوسرانی- مينی بوسرانی – تاکسيرانی می باشد. (البته سيستم تاكسيراني ، در كشورهاي توسعه يافته در گروه حمل ونقل عمومي محسوب نمي شود)

حمل ونقل همگاني غير موتوري

کشورهاي توسعه يافته اخيراً توجه فراواني به حمل ونقل غير موتوري براي حمل ونقل عمومي کرده اند. طرح کرايه دادن دوچرخه در مراکز شهر يکي از اين طرحهاست که در پاريس و بارسلون و … اجراشده است.

 

ضرورت تعامل وسايل مختلف حمل و نقل

در ارتباط با ارزيابي كارايي وسايل مختلف حمل و نقل سه عامل جمع آوري مسافرين، مسير حركت و توزيع مسافرين را مورد توجه می باشد.

سيستم ريلي، از نظر سرعت مسير حركت خود بسيار عالي است، اما براي جمع آوري و توزيع مجدد مسافرين به ساير وسايل نقليه مثل خودرو شخصي، اتوبوس و تاكسي نيازمند است.

خودرو شخصي از نظر خدمات جمع آوري و توزيع نسبت به وسايل حمل و نقل عمومي چنان در سطح بالايي قرار دارد، كه حتي اگر سرعت آن به علت تراكم ترافيك كم باشد، زمان كل سفر با آن در مقايسه با حمل و نقل عمومي ، براي اكثريت بسيار کم است (به جز براي افرادي كه نزديك ايستگاههاي مترو يا اتوبوس زندگي يا كار مي كنند).

بطور کلی به خاطر مزیتهای بالایی که اتومبیل شخصی دارد مردم چه در كشورهاي پيشرفته و چه در كشورهاي جهان سوم تمایل زیادی به استفاده از خودروی شخصي دارند. در واقع یک مدیرت شهری یکپارچه نگر باید بصورت همزمان که محدودیتهایی اعمال می کند بر استفاده از خودروی شخصی باید در کنار آن امکانات و تسهیلات مربوط به حمل و نقل عمومی را ارتقا دهد و از نظر کمی و کیفی شرایط حمل و نقل عمومی را بهبود دهد تا میل و رغبت به استفاده از آن را افزایش دهد.

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها