سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

الکساندر میچرلیخ ؛ روان‌کاوی ناهنجاری‌های شهری

Alexander Micherlich
الکساندر میچرلیخ
~ روان‌کاوی ناهنجاری‌های شهری

     به باور ميچرليخ بخش بزرگي از نابساماني شهرهاي كنوني، به علت از دست رفتن
«تعهد شهروندي» است. به بارو او شهرهاي اروپايي در گذشته زادگاه انديشه‌هاي انتقادي و رهايي‌بخش بودند و دست‌كم شهرهاي بزرگ به عنوان مغز انديشمند فرهنگ شهرنشيني عمل مي‌كردند. میچرلیخ یکی از مشکلات اصلی شهرسازی معاصر را در رویکرد انسانها نسبت به شیوه ی مالکیت بر زمین در شهرها می دانست و شهروندان و مسئولان را به بازنگری جدی به این مفهوم فرا می خواند. او يكي ديگر از عوامل مؤثر بر ناپذيرايي شهرها را گسترش افقي شهر مي‌دانست و معتقد بود كه ما به جاي بالا بردن تراكم در ارتفاع، به گسترش بي‌رويه‌ي شهر پرداخته‌ايم و در جايي هم كه جرأت تراكم در ارتفاع را پيدا كرده‌ايم، به جاي طرح‌هاي هماهنگ و متنوع، آثاري يكنواخت و كسل‌كننده از خود بر جاي گذاشته‌ايم. ميچرليخ برنامه‌ريزي و ساخت شهرك‌ها يا مناطق مسكوني حومه‌اي را غيرمسئولانه ارزيابي كرده و پيامد آن را در جايگاه يك روان‌كاو، ايجاد روان‌پريشي در ميان ساكنان آن مي‌داند. زیرا آنان هویت خود را فراموش کرده و به تقلید از نقش شخصیت خیالی پرداخته اند. او يكي ديگر از پيامدهاي حومه‌نشيني را فرار به شبه روستاهاي پيرامون شهر و در پي آن، فراموش كردن آداب شهرنشيني و تعهد شهروندي در اين افراد مي‌بيند. میچر لیخ گذشته از شهرکهای ویلایی، مجتمع های مسکونی بلند مرتبه انبوه را نیز صورتی دیگر از حاشیه نشینی و گونه ای حلبی آباد می دانست. او یکنواختی ظاهری بلوکها و تکرار چندین باره آنها را که باعث فشارهای روحی و فقر روانی ساکنان آن شده، بیش از فقر مادی، مصیبت بار بر می شمرد.

او با عاريت گرفتن اصطلاح «پارادوكس» از ايسبري، به معناي «تمركز انفجار برانگيز» كوشيد نشان‌دهد كه تا چه اندازه تعهد اعضاي جامعه نسبت به يكديگر كم شده است. به گفته‌ی او با اين كه انقلاب صنعتي و رشد پرشتاب فناوري، محصول فرهنگ شهري است، اما امروزه خود پديده‌اي شهرستيز شده است. او بر اين باور بود تا زماني كه تقدس مالكيت خصوصي بر زمين شهري، در ذهن شهروندان رنگ نبازد، تحقق يك شهرسازي دموكراتيك ناممكن خواهد بود، زيرا هم نهادهاي دولتي و هم احزاب از ترس ازدست‌دادن هواداران خود، جرأت مطرح‌كردن اين موضوع مهم را نخواهند داشت. افزون بر آن، ميچرليخ اعلام داشت كه انسان در واقع دستاورد نظامي، تربيتي است. او باور داشت كه ناپذيرا بودن شهرها را نبايد تنها در مسائل زيباشناختي آن جستجو كرد، بلكه براي ريشه‌يابي نابساماني‌ها، بايد پذيرفت كه انسان و محيط وي كليتي جدايي‌ناپذير از يكديگرند.

او همچنين با اشاره به ضرورت ساخت شهرهاي جديد، به انتقاد از شهرسازي سنتي (ارتدوكس) پرداخت كه در ساخت شهرها، با نگاهي متعصب و با تكيه بر خردورزي ناب در واقع به طرح‌اندازي و شماتيزه‌كردن ساخت و سازها پرداخته است. او دغدغه‌ي نوگرايان در پيدا كردن «مدلي تكرارپذير از يك بلوك ساختماني» را چيزي جز آميزه‌اي از تنبلي ذهني، عمل‌گرايي صرف، خشك‌مغزي و تحجر بيش از اندازه كه مخالف هرگونه تنوع و سرزندگي است، نمي‌دانست، تفكري استمعارگرايانه كه بسيار غيرانساني است و خود را در پشت خرد باوری كودكانه پنهان كرده است.

از ديگر مباحثي كه ميچرليخ به آن اشاره داشت، اين واقعيت است كه شهر براي انسان يك «زيست‌بوم/زيست‌مكان» است؛ به معناي جايي كه در آن انواع و گونه‌هاي زندگي به شيوه‌هاي مختلف، خود را به حالت تعادل درمي‌آورند و زندگي را ميسر مي‌سازند. او با اشاره به پيوند ميان انسان معاصر و طبيعت كه شكلي عجيب و غريب يافته است، به اين نكته مي‌پردازد كه با تجاوز و تاراج طبيعت، ديگر چيزي به نام طبيعت بكر وجود ندارد. او با اشاره به شرایط شهرها در دوران پس از جنگ جهانی دوم، معتقد بود که ویرانی برآمده از جنگ جهانی، ریشه در روان پریشی شهروندان داشته است؛ ریشه در کار مردانی که به امید دستیابی به یک قدرت جهانی و به چنگ آوردن سرزمین ملت های دیگر، به صحنه آمدند. ميچرليخ، نبود چشم‌اندازي آرماني براي شهرها را مشكل ديگري مي‌دانست كه در بازسازي شهرهاي جنگ‌زده پيش آمد و باعث ناپذيرا شدن شهرها شد. او اين بي‌فرهنگي را برخاسته از نوع ساخت و ساز نمي‌دانست، بلكه برعكس آن را معلول آن ذهنيتي مي‌دانست كه در هر كدام از افراد جامعه ريشه دوانده و باعث از ميان رفتن شخصيت شهروندي شده است.

ميچرليخ، تعامل اجتماعي را يكي از نيازهاي اصلي انسان برشمرده و آن را ضروری دانسته است. نه ویلا سازی های پیرامون شهر و نه به هم فشردن ساکنین در یک بلوک ساختمانی، نمی تواند زمینه ی تعامل اجتماعی را فراهم آورد. ما نیاز شدیدی به مکان های ارتباط و تعامل اجتماعی و همسایگی داریم. او هم‌چنين با تأكيد بر نقش تعامل اجتماعي ميان شهروندان و سرو كله زدن آن‌ها با يكديگر در بالا بردن توانايي اجتماعي شدن و نهادن انديشه‌ي انتقادي در انسان، انگيزه‌ي گوشه‌گيري شهروندان را در فرهنگ‌هاي گوناگون، متفاوت مي‌دانست.

او باور داشت كه شهرهاي مدرن، نه تنها داراي هسته‌ي مياني مناسبي نيستند بلكه شهرهاي بزرگ نيز نتوانسته‌اند نقش كانوني را براي شهرك‌هاي ديگر بازي كنند. ميچرليخ در انتقاد از شيوه‌ي پهنه بندی مدرن كه فضاي كار و زندگي را يكسره از هم جدا مي‌كند، آن را عاملي مي‌دانست كه باعث مي‌شود مادران شاغل، ساعات گران‌بهايي از روز را به جاي اين‌كه به تربيت فرزندانشان بپردازند، در آمد و رفت ميان خانه و محل كار بگذرانند. ميچرليخ بر اين باور بود كه نخستين گام در راستاي حل دشواري‌هاي جوامع مدرن، جستجو براي يافتن گزينه‌اي است بنيادي در برابر آن‌چه كه سياست‌ها و تصميم‌گيري‌هاي اين جوامع را شكل مي‌دهد. ميچرليخ با اشاره به گرايش روزافزون جهاني براي مهاجرت به شهرهاي بزرگ، توجه به پديده‌ي «خود ويرانگري» شهرها را يك ضرورت مي‌دانست. به باور او گسترش شهر، نه تنها باعث ويراني طبيعت مي‌شود بلكه با پهنه بندی شديدي كه رايج است، هر ناحيه‌ي شهري تنها مي‌تواند يكي از نيازهاي شهروند را برآورده سازد، درحالي‌كه نياز شهروند به كار، استراحت يا اوقات فراغت و جز آن بايد در موجود كامل و يگانه‌اي به نام شهر تحقق يابد. او بی شکلی کلانشهرهای امروز را دستاورد بی تفاوتی شهروندان آن می دانست. ميچرليخ با انتقاد از فضاهاي شهري، آن‌ها را فضاهايي مي‌خواند كه نه دوست‌داشتني‌اند و نه مي‌توانند بسترهايي درخور براي تعامل اجتماعي و يا خلوت مورد نياز شهروندان فراهم كنند. به باور او زندگی در کلان‌شهرها، به دشوارترین آزمون های تحمل فشار روانی بدل شده است که از راه محیط، به انسان ها منتقل می‌شود و درباره ی حل این مسئله، دو رویکرد اصلی را مطرح می کند: یکی آن که طبیعت را تقدیس کرده و چاره را بازگشت به طبیعت بدانیم و دیگری این که در رفع نارسایی های کلانشهر تلاش کنیم و به بهبود فرهنگی آن بپردازیم.

به باور او هرچه اجبارهاي زندگي بيشتر شود، ضمير ناخودآگاه ما در برابر آن، پايداري بيشتري خواهد كرد. حتي اگر هنجارهاي اجتماعي را اعضاي يك جامعه به اندازه‌ي كافي دروني كرده باشند، هميشه افراد و گروه‌هايي خواهند بود كه به آداب و رسوم و هنجارهاي موجود، دهن‌كجي مي‌كنند.

کلیدواژه : الکساندر میچرلیخ
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها