سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

کوین لینچ ؛ سیمای شهر

Kevin Lynch
کوین لینچ
~ سیمای شهر

     معمار و شهرساز امريكايي، معماري را از «فرانك لويد رايت» آموخت. در سال‌هاي 1954 تا 1959 با همكاري «گئورگي كپس» پروژه‌اي پژوهشي درباره‌ي خوانايي فرمال شهر به انجام رسانيد كه دستاورد آن، كتاب معروف سيماي شهر مي‌باشد. ديگر نگاشته‌هاي مهم او عبارت‌اند از: برنامه‌ريزي سايت (1964)، ديد از جاده (با همكاري اپليارد و مه‌ير) (1964) و تئوري فرم شهر (1980).

كتاب سيماي شهر، كه لينچ را بيشتر به آن مي‌شناسند، جاي خود را به خوبي در ادبيات كلاسيك رشته‌ي طراحي شهري باز كرد. او در اين كتاب اساساً به تعريف و تبيين مفهوم تصوير ذهني (سيماي محيط) و تشريح عناصر خوانايي آن پرداخته است. به گفته‌ي لينچ منظور از تصوير ذهني (سيما)، همه‌ی برداشت‌ها، دانسته‌ها، باورها، حدس‌ها و چشم‌داشت‌هايي است كه فرد از محيط پيرامون خود دارد، و ارزش‌ها، كيفيت‌ها، كاركردها و اولويت‌هاي متفاوتي را در ذهن وي پديد مي‌آورد.

تصوير ذهني فرد از محيط، دستاورد دو عامل اصلي است: از يك سو، خاطرات، روابط، تجربه‌ها، آرزوها و توقعات او، كه همه به صورت يك مجموعه‌ي ادراكي، زمينه‌ي پيوند ميان فرد و منظر را فراهم مي‌سازد. از سوي ديگر، دانسته‌هاي سه‌بعدي دريافت شده از «منظر»، تصوير ذهني را به صورت طرح‌واره شكل مي‌دهد.

لينچ با كتاب سيماي شهر، در واقع نخستين گام را در شناخت شهر و فراتر از مفاهيم دو بعدي آن برداشت. كار او آغازي است براي دگرگون ساختن مفهوم شهر، از پديده‌اي دو بعدي و روي نقشه، كه مرسوم شهرسازان آن زمان بود – به پديده‌اي چند بعدي، كه بيان‌گر زندگي شهري و شهروندان آن است.

به باور لینچ معنای شهر تنها در محدوده کالبدی و نقشه آن نیست بلکه شهر بر پایه زندگی ساکنان آن، دیدگاه آنان نسبت به شهرشان و پویایی و زندگی شهری معنا می یابد. به بیانی دیگر فضا یا شهر تنها عناصر کالبدی را در بر نمی گیرد بلکه انسان ها، کارها و رفتارهایشان را نیز شامل می‌شود.

بيشترين توجه لينچ به كشف و درك تصوير ذهني شهروندان و بينندگان از شهرهايشان بود؛ به باور او هر شهروندي پيوندي ديرينه با برخي بخش‌هاي شهر دارد و تصوير ذهني او، با يادها و معاني بسياري همراه است.

از ميان كيفيت‌هاي متفاوت يك شهر، توجه لينچ بيشتر معطوف به كيفيت‌هاي ديداري شهرها و تأثير آن بر تصوير ذهني شهروندان از شهر خود بود.

او از میان کیفیت های مطلوب خوانایی و وضوح مناظر شهری را برای توضیح نظریه خود برگزید.

از نظر لينچ عبارت سردرگمي و واژه‌ي «گمشده» تنها به گم‌گشتگي و عدم اطمينان از جايي كه شخص در آن است گفته نمي‌شود، بلكه در واقع، درماندگي محض است.

لينچ يكي از مهم‌ترين عوامل آشنايي فرد با محيط و شكل‌گيري تصوير ذهني را نقش‌انگيزي آن محيط مي‌داند و معتقد است نقش‌انگيزي، ويژگي متعلق به شئ مي‌باشد، كه در ذهن بيننده تصوير زنده‌اي از شئ را به جاي مي‌گذارد.

لينچ به منظور بررسي و درك اهميت تصوير شهر در ذهن ساكنين آن، ايده‌ي خوانايي سيماي شهر را در سه شهر مشخص آزمايش نمود.

اين پژوهش در دو بخش كلي انجام شد:

1- برداشت دقيق منظر عيني بخش‌هاي گزيده‌اي از شهر توسط ناظري كه از پيش آموزش ديده.

2- گفتگو با گروه برگزيده‌ي كوچكي از ميان ساكنان شهر براي ثبت تصاوير ذهني آن‌ها از شهرشان.

در اين مصاحبه از مردم خواسته شد به توصيف بخشي از شهر بپردازند و جاي پاره‌اي از عوامل و تصور خود از آن را بكشند.

او همچنين در ارتباط با مفهوم «نقش‌انگيزي» تصوير هر محيط شهري را به سه جزء تجزيه كرد: هويت، ساختار و معني. «در تصوير ذهني از شهر، اين سه جزء، پيوسته با يكديگر و به صورت وحدت‌يافته‌اي جلوه‌گر مي‌شوند. اما جدايي و تجزيه‌ي آن‌ها براي ما تنها براي مقصودي كه در اين پژوهش داريم سودمند بوده است.»

بر پايه‌ي مطالعات لينچ، تصوير ذهني از محيط، مجموعه‌اي از عواطف اوليه است كه از تجربه‌ي فضا به دست آمده و به عناصر گوناگوني تجزيه، مرتبط با خود مي‌شود؛ عناصري مانند حوزه، مسير، لبه، گره و نشانه.

مسير: تصور ذهني است كه شهروند از شبكه‌ي حركتي و آمد و شد شهر خود دارد. به گفته‌ي لينچ از آن‌جايي كه اين 5 عنصر، بازتابي از نظام ارتباطي شهر، به‌شمار مي‌آيند كه شهروندان آن را تجربه مي‌كنند، مسيرها شاخص‌ترين و مهم‌ترين عناصر در تصوير ذهني شهروندان مي‌باشند. مسير، عنصري است كه معمولاً حركت بالفعل و بالقوه را ميسر مي‌كند. (خیابان، پیاده رو، خط زیرزمینی، مترو، راه آهن و…)

حوزه: منظور از حوزه، تصويري است كه شهروند از ظاهر، كاركرد و يا معناي يك مجموعه‌ي فضايي در ذهن خود مي‌سازد و داراي ويژگي مختص به خود است. بدين ترتيب، حوزه نه تنها «محله» – به معناي متداول آن – بلكه مجموعه‌هايي چون بازار، منطقه‌ی صنعتي، پادگان، فرودگاه، مستحدثات راه آهن و … را نيز در بر مي‌گيرد.

بسیاری از مردم ساخت شهر را یا به صورت مسیرها و یا حوزه ها- بسته به آن که کدام یک موثر تر و روشن تر در ذهن نقش بندد- در ذهن خود مجسم می کنند.

گره: عنصري است كه از برخورد، تمركز يا تراكم يك رشته از مظاهر، رويدادها، كاركردها و يا معاني در يك نقطه، در ذهن انسان نقش مي‌بندد. برابر تعريف لينچ، گره‌ها نقاط حساسي در شهر هستند كه ناظر مي‌تواند به درون آن‌ها وارد شده و كانون‌هاي مبدأ و مقصد حركت او را پديد آورند. نمود عيني گره، تنها تقاطع يا ميدان نيست، بلكه بخشي از يك خيابان را نيز مي‌تواند در برگيرد. تجمع خودروها در جلوي مدرسه براي پياده يا سوار كردن دانش آموزان، همان قدر گره مي‌سازد كه تجمع جوانان محل يا كارگران جوياي كار در نقطه‌اي از خيابان يا ميدان كه به «پاتوق» معروف است.

گره می تواند متاثر از یکی از سه جنبه ی پدیده، یعنی ظاهر، کارکرد و معنای محیط و یا آمیزه ای از آن‌ها باشد. به همین خاطر می‌توان گره ها را به گره های کالبدی، کارکردی و معنایی تقسیم کرد و یا در مواردی از گره به عنوان حاصل ترکیب این سه جنبه گوناگون نام برد.

لبه: لبه‌ها عناصري هستند كه حوزه‌اي را از حوزه‌ی ديگر جدا كرده و بر آن مرزي مي‌نهند و يا مي‌توانند خط پيوندي باشند كه دو حوزه را به يكديگر بدوزند. (خطوط راه آهن، رودخانه، نوارهای سبزبزرگ مقیاس، تفاوت شدید میان توده ی احجامو فضای باز بیرونی شهرو…عینیت هایی هستند که در ذهن تصویر لبه را پدید می آورند)

نشانه: نقاط عطف ذهنی در سیمای شهر است که به خاطر ظاهر و کارکرد یا معنای ویژه آن به عنوان نقاط پایه در جهت یابی استفاده می‌شود.

تعريف لينچ از نشانه و چگونگي استفاده از آن در متن، نشانگر عنصري عيني است كه تنها براي جهت‌يابي قابل استفاده است.

در کل نشانه هاعواملی در شناخت بخش های مختلف شهر هستند با این تفاوت که بیننده به درون آن‌ها راه نمی یابد. معمولا چیزهایی که ظاهری شناخته دارند مانند ساختمان ها، فروشگاهها، یا حتی یک کوه، می توانند یک نشانه باشندویژگی های نشانه باید چنان باشد که بتوان آن را از میان عوامل بسیار باز شناخت؛ چیرگی تضاد شکلی یا کارکردی، منحصر به فرد بودن و …می تواند عنصری را به نشانه تبدیل کند.

با نگاهی دقیق تر می بینیم که بیننده برای جهت یابی خود از مسیر، حوزه، گره و لبه نیز به عنوان نشانه استفاده می کند به عبارتی نشانه، چهار عنصر دیگر را نیز در خود دارد.

لينچ پس از بررسي سه شهر امريكايي به نتايجي براي «خوانايي» بهتر شهر رسيد و آن را به صورت ده توصيه‌ي طراحي بيان داشت. به باور وي، عناصر تشكيل‌دهنده‌ي تصوير ذهني از شهر مي‌بايد داراي نكته‌هاي زير باشد تا شهر بتواند در ذهن مخاطب خود خوانا جلوه كند.

  • تمايز يا وضوح نقش و زمينه
  • سادگي فرم
  • پيوستگي
  • تسلط و برتري
  • وضوح مفصل‌ها
  • وجود تنوعي كه جهتي خاص را تعريف كند
  • دامنه‌ي ديد
  • آگاهي به حركت
  • تسلسل
  • اسامي و معاني

لینج بر این نکته تاکید داشت که هیچ یک از کیفیت های نام برده شده به تنهایی و به خودی خود شهر را خوانا نمی کنند بلکه باید در تر کیب با یکدیگردر نظر گرفته شوند.

از نظر لینچ شکل خوب شهر به معنای زیبایی شناختی آن یا به عبارتی دیگر زیبایی یک شهر نیست بلکه ظاهر و نمود خارجی یک شهر مطلوب می‌باشد.

عمده‌ي فعاليت لينچ در دوره‌ي 25 ساله پس از انتشار كتاب سيماي شهر، به پويش عناصر و اجزاء چنين معيارهايي معطوف بوده است. كتاب «تئوري فرم شهر» با طرح يك پرسش آغاز مي‌شود كه: «چه چيزهايي يك شهر را مطلوب مي‌كند؟»

پيكره‌ي اصلي اين كتاب از سه بخش ساخته شده:

در بخش نخست، ارزش‌هاي فرم در سير تكوين شهر بررسي و به علل پيدايش، رشد، تغيير و تحول شهرها در تاريخ اشاره شده است.

در بخش دوم كه به واقع پيكره‌ي اصلي كتاب را مي‌سازد، نظريه‌ي «فرم شهر خوب»، به جدا سازي محورهاي اصلي و فرعي سازنده‌ي آن پرداخته است.

در بخش سوم كاربردهايي از نظريه‌ي فرم شهر خوب در چارچوب بحث‌هايي چون اندازه‌ي شهر، انديشه‌ي محله، رشد و حفاظت بافت‌ها و شبكه‌هاي شهري، مدل‌هاي شهري و طراحي شهري و … مطرح شده است.

توجه به فرهنگ‌هاي متفاوت بتوان نقاط بهينه را بر روي آن برگزيد. او ادعا نمود «شهري خوب است كه تداوم فرهنگي را بهبود بخشيده، به پايايي و ماندگاري افراد آن كمك نمايد و بر حس پيوند محيط از ديد زماني و مكاني بيفزايد.»

او در پايان، شماري محورهاي عملي براي فرم فضايي شهرها به شرح زير پيشنهاد نمود. محورهايي كه همگي با مجموعه‌اي از كيفيت‌ها ارتباط دارند.

پنج محور اصلي به شرح زير هستند:

  1. سرزندگي
  2. معني
  3. تناسب
  4. دسترسي
  5. نظارت و اختيار
کلیدواژه : کوین لینچ
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها