سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مفهوم عام برنامه‌ریزی مفهوم برنامه‌ریزی منطقه‌ای

1- 1 –  مفهوم عام برنامه‌ریزی

برنامه‌ریزی در طول زندگی بشر و در ادوار تاریخی گذشته وجود عملی داشت اما بدون توجه تئوریک به اصول بکار می‌رفته است. در حقیقت برنامه‌ریزی، ضرورت و نیاز طبیعی برای زندگی انسان بوده است. برنامه‌ریزی یک نوع آمادگی ذهنی برای عمل قلمداد می‌شده است و به قول «بنتون مک لی» ‌ (Benton Mackly) هر عمل سنجیده قبل از اجرا در محیط فیزیکی، باید در قلمرو ذهن بشر حلاجی گردد؛ بنابراین هر عملی باید قبل از اجرا در ذهن خلق گردد که فرآیند آن با مفهوم برنامه‌ریزی ترادف دارد.

برنامه‌ریزی بر پایه تصورات ذهنی از اهداف کلی و پیگیری رئوس استراتژیک در جهت دستیابی به اهداف مذکور تعریف می‌شود و این دو جزء مستقل از هم نمی‌باشد بلکه همدیگر را پوشش داده و مکمل یکدیگرند. لذا در دنیای امروز از آن به عنوان یکی از ابزارهای مؤثر در ساماندهی یاد می‌شود. از دیدگاه روان‌شناسی اجتماعی برنامه‌‌ریزی نقش یک محرک اصلی اجتماعی را ایفا می‌نماید.

وقتی ضرورت برنامه‌ریزی مطرح می‌گردد باید به اهمیت برنامه‌ریزی در زمان حاضر توجه نمود. به عبارتی عواملی که موجبات توجه به برنامه‌ریزی را فراهم می‌آورند را برشمرد. مسائلی از قبیل نابرابری درآمدی بین گروه‌های جامعه، فقدان طرح‌های توسعه شهری، ساخت و سازهای بی‌رویه، رشد شهرهای بزرگ، مهاجرت‌های کنترل نشده، فقدان برنامه‌ریزی اقتصاد ملی، رشد جمعیت، پیشرفت تکنولوژی و … باعث شدند تا به برنامه‌ریزی به عنوان راه‌حل غلبه بر این مشکلات نگریسته شود.

لذا برنامه‌ریزی مستلزم فعالیت‌هایی گردید که برای فائق شدن به مشکلات جوامع بشری می‌بایست بطور منطقی و سلسله مراتبی انجام گیرد و باید به صورت یک جریان مستمر باشد نه به صورت عملی که دفعتاً‌ و مقطعی انجام پذیرد. از این جهت برنامه‌ریزی شامل سلسله اقداماتی می‌گردد که اهداف ذیل را دنبال می‌نماید:

– بالا بردن درک ماهیت مسائل و مشکلاتی که احتیاج به بررسی و وارسی دارند.

– دستیابی به یکسری راه‌حل‌های ممکن و آلترناتیوهای موجود.

– درک جنبه‌های مثبت این آلترناتیوها. (معصومی اشکوری، 1376: 80)

شکل‌گیری نظام برنامه‌ریزی در فرآیند تنظیم برنامه توسعه یکی از مهمترین گام‌هایی است که در فرآیند برنامه‌ریزی ظاهر شده و برنامه‌های بخشی در چهارچوب برنامه کلان توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که اهداف و خط‌مشی‌های اقتصادی را شامل می‌شد پدیدار گشت. به‌گونه‌ای که شکل آن را می‌توان در برنامه‌های میان مدت قبل از انقلاب و بعد از انقلاب مشاهده نمود لذا سعی خواهد شد با بررسی تاریخچه برنامه‌ریزی با دیدی موشکافانه‌تر به مفهوم برنامه‌ریزی در ایران پرداخته شود.

2 – 1 –  مفهوم برنامه‌ریزی منطقه‌ای

چون در حقیقت برنامه‌ریزی منطقه‌ای قسمتی از برنامه توسعه اقتصادی و اجتماعی است لازم می‌بینیم که شمه‌ای از وضعیت‌ برنامه‌ریزی توسعه در جهان و خصوصاً کشورهای جهان سوم را ذکر نمائیم سپس برنامه‌ریزی منطقه‌ای را از درون آن بیرون کشیده و به نقد آن بپردازیم.

برنامه‌ریزی توسعه اقتصادی بعد از پایان یافتن جنگ جهانی دوم با هدف بازسازی و سامان دادن به اوضاع اقتصادی کشورهایی که چه به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم درگیر جنگ بودند، آغاز شد. کشورهای در حال توسعه (مانند اکثر کشورهای آسیایی، آفریقایی) به سرعت به تهیه و اجرای برنامه‌های توسعه اقدام نمودند.

هرچند که شکل، ‌ نوع و حتی اسم آن ممکن است که بین کشورهای مختلف جهان از تفاوت‌های فاحشی برخوردار باشد، ولی هدف اساسی این برنامه‌ها رسیدن به هدف‌های خاص اقتصادی و اجتماعی کشور از طریق تهیه و اجرا یک سری خط‌مشی‌ها بوده است که برای چند سال آینده تنظیم می‌گردیده است.

با بررسی سه پدیده اساسی، ناهماهنگی توسعه در مناطق، رشد فزاینده شهرنشینی  و ناهماهنگی که در توسعه شهر و روستا رخ داد؛ کشورها، خصوصاً‌ کشورهای در حال توسعه با مشکلات عدیده‌ای در زمینه اقتصاد مواجه شدند که این مشکلات، نتایجی را در عدم توازن بین مناطق کشورها سبب گردید.

منطقه که خود در بطن برنامه‌ریزی قرار می‌گیرد مفهوم و تعریفی نسبی دارد و در ادبیات برنامه‌ریزی کشورها از دیدگاه بسیاری از کارشناسان تعاریف متعددی برای آن شده است. در هر کشور تعریف آن متأثر و متناسب با تئوری‌های رشد، برنامه‌ریزی و ساختارهای اقتصادی، ‌ اجتماعی و سیاسی اداری همان کشور است. بهرحال منطقه را می‌‌توان بخشی از پهنه سرزمین ملی محسوب نمود که مفهومی کوچکتر از کشور و بزرگتر از شهر را دربر می‌گیرد، ‌ از نظر ویژگی‌های اقلیمی، اجتماعی- اقتصادی همگن است، دارای منابع امکانات معین و نهادهای خاص خود است.

فرآیند برنامه‌ریزی منطقه‌ای در جهت سازگاری بین تنظیم برنامه‌ و اجراء متناسب با سطح امکانات و محدودیت‌های آن منطقه است لذا سعی دارد معنای غیرمتمرکز از برنامه‌ریزی را نشان دهد و مشارکت مردم را در امر برنامه‌ریزی تشویق نماید، از این جهت زمینه‌ای را مهیا سازد که بتوان در آن از همکاری، ابتکارات و خلاقیت‌های مردم در جهت توسعه بهره گرفت و کار برنامه‌ریزی برای مردم را به خود آن‌ها سپرد.

برنامه‌ریزی منطقه‌ای نسبتاً از سایر ابعاد برنامه‌ریزی عام‌ جدیدتر است و در واقع دوران بالندگی خود را طی می‌نماید؛ اشکال این برنامه‌ریزی در سه نوع خلاصه می‌گردد:

– برنامه‌ریزی منطقه‌ای گاهی در مفهوم ابزاری است که در تهیه طرح‌های جامع عمران نواحی بکار گرفته می‌شود. هدف از این نوع برنامه‌ریزی منطقه‌ای، تمرکز سرمایه‌گذاری در مناطق مستعد و مناطقی که دارای ظرفیت‌های بالای توسعه می‌باشند از طریق ایجاد قطب‌های رشد و مراکز توسعه که سرمایه‌گذاری‌های دولتی را معطوف خود می‌نماید، بیان می‌گردد.

– منطقه‌ای کردن برنامه توسعه ملی، در این شکل برنامه‌ریزی منطقه‌ای، در درون یک نظام جامع و متمرکز برنامه‌ریزی جای دارد و حرکت کلی در سیستم برنامه‌ریزی از بالا به پایین و بر عکس است. در حرکت از پایین به بالا که به منظور تعیین امکانات و نیازهای منطقه‌ای انجام می‌گیرد نقش مشارکت مردمی را در امر برنامه‌ریزی خاطرنشان می‌سازد. در حرکت از بالا به پایین که به منظور تعیین هدف‌ها و استراتژی‌های ملی صورت می‌گیرد دولت است که نقش قاطع خود را در برنامه‌ریزی آشکار می‌سازد.

– برنامه‌ریزی جامع ناحیه‌ای (بخشی- منطقه‌ای) ، در این شکل، برنامه‌ریزی متمرکز و نظام برنامه‌ریزی یکپارچه است. برنامه‌ریزی قادر است با مکانیزم‌های گوناگون هماهنگی بین برنامه‌های کلان- بخشی را برقرار سازد و در واقع یک فرآیند یکپارچه برنامه‌ریزی عمودی و افقی قادر به اینکار است (سازمان برنامه و بودجه، 1362: 18-17)

البته مفهوم برنامه‌ریزی، جهت عمران منطقه‌ای را نباید به اجرای چند پروژه در منطقه محدود دانست. برنامه‌ریزی منطقه‌ای کوشش می‌نماید که نوعی هماهنگی و همسانی رشد بین مناطق مختلف ایجاد نماید. برنامه‌ریزی در هر منطقه با مطالعه و شناخت بر اساس توانمندی‌های آن منطقه، برنامه‌های عمران و توسعه را ارایه و اجرا می‌نماید و سعی بر آن دارد که هر منطقه از کشور با توجه به شرایط و ویژگی‌های درونی خود، در یکنواختی با نظام و نظام کلی فضای سرزمین ملی، از رشد و توسعه فراخور برخوردار بوده و عملکرد خاصی افزون بر توانایی خود در سطح ملی ایفا نماید.

می‌توان نتیجه گرفت که رسالت و هدف برنامه‌ریزی منطقه‌ای برای توسعه، ایجاد دگرگونی اساسی در کلیه شئونات زندگی اقتصادی، اجتماعی و بسیج تمام نیروهای مادی- معنوی در منطقه جهت رشد، پیشرفت و آبادانی کشور می‌باشد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها