سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

بررسي مؤلفه هاي كيفيت محيط در فضاي ورودی شهرها

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m345d3493.jpg

بررسي مؤلفه هاي كيفيت محيط در فضاي ورودي شهرها

چکيده:

فضاي ورودي شهرها به عنوان مفصل اتصال دهنده فضاي طبيعي خارج و فضاي مصنوعي داخل شهر و به عنوان برقرار کننده ارتباط ميان شهر و پيرامونش از برخي الگوهاي ارتباط فضايي پيروي مي کند.

گسترش خودبه خود وتوسعه بي رويه و بدون برنامه شهرها و توجه نکردن به الگوهاي توسعه فضايي مناسب باعث ضعف در شکل و محتواي فضاهاي ورودي شهرها در ايران گرديده است.

از آنجا که فضاي ورودي در شهرها به عنوان يکي از فضاهاي شهري محسوب مي شود و حتي مي توان آن را به عنوان اولين فضا در برخورد با پديده شهر تصور کرد، توجه به مفهوم ورودي و الگوهاي رايج ارتباط فضايي اين پديده يکي از اساسي ترين مطالعات در توجه به رويکرد فضاهاي شهري است. بنابر اين براي دستيابي به راهکارهاي مناسب در طراحي و ساماندهي ورودي کنوني شهرها ، ابتدا توجه به ماهيت مفهوم ورودي و شناخت پديده اي اين موضوع و همچنين توجه به ويژگي هاي آن يکي از اساسي ترين موضوعاتي است که در طراحي ورودي شهرها بايد در نظر گرفت.

در اين پژوهش سعي بر تفسير ماهيت فضاي ورودي با توجه به ويژگي هاي فرمي و عملکردي ومعنايي و تقسيم بندي فضاي ورودي به سه حوزه نيمه مستقل خارجي ، مستقل مياني و نيمه مستقل داخلي مي باشد و در نهايت به بررسي مؤلفه هاي كيفيت محيط (فرم ،عملكرد ،معنا) در فضاهاي شهري و ارزيابي اين مؤلفه ها در سه حوزه ورودي شهر مي پردازيم.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_5a95f6ba.gif

مقدمه:

فضاي ورودي شهرها مفصل اتصال دهنده فضاي مصنوع داخل شهرها و فضاي طبيعي خارج شهر مي باشد که همچون ديگر فضاهاي شهري توقعاتي بر آن مترتب مي باشد. تحولات اجتماعي ،اقتصادي ، فرهنگي ، سياسي ناشي از مدرنيزه شدن زندگي امروزي، فضاهاي شهري را در هر منطقه و ناحيه تحت تاثيرخود قرار داده است .فضاي ورودي شهرهاي ما نيزاز اين امر مصون نمانده اند، وامروزه حتي داراي حداقل ويژگي هاي فضاي شهري مطلوب نيستند. ازآنرو با تبديل فضاي ورودي شهر قديم (برج بارو،دروازه و …) به کريدور ورودي با ساختمان هاي زشت و فرسوده،تعميرکاريها، کاربرهاي نظامي، انبار مصالح ، اسقاطي اتومبيل و فضاهاي متروکه و… مواجه هستيم.

پروژه هاي ساماندهي که تاکنون در خصوص مبادي ورودي شهرها صورت گرفته، بدون چارچوبي متناسب وساختاري هماهنگ با ناحيه و منطقه مورد مطالعه بوده و مشاوران و مهندسان با سلايق فردي خويش به تحليل و تفسير موضوع پرداخته اند که دليل آن را مي توان در نبود مباني نظري مستحکم در اين رابطه دانست. به طورمثال اقداماتي چون احداث فلکه و بولوار به دليل عدم رويکرد چندسونگر، بر معظلات حوزه افزوده است.

کيفيت ساخت و ساز حاشيه ورودي به صورت پراکنده، نشان از خودرو بودن جريان توسعه و نبود نظارت بر اين فضاها مي باشد. همچنين اين فضاها ازبعد عملکردي با عدم توزيع متناسب کنش ها و فعاليت ها و کاربري ها مواجه اند که خود در کاهش کيفيت محيطي عملکرد حوزه بسيار موثر است.

مبادي ورودي شهر ها در حال حاضر محدوده هاي آباد و سر زنده اي نيستند و جهت گيري و انتخاب مسير در آنها بسيار دشوار و اشتباه انگيز است.(قريب 1382)

امروزه تعريف حوزه ورودي در شهرهاي ما با ايجاد دروازه جديد پشت تابلوي نام شهر يا نصب پارچه که روي آن به مسافرين خوش آمد گفته مي شود صورت مي گيرد، حال آنکه اين راه حل پاسخگوي توقعات مورد انتظار از يک ورودي نيست. مضاف براينکه تنها نبايد به جنبه هاي معمارانه طراحي ورودي پرداخت چون اين امر مستلزم طراحي و برنامه ريزي عمده اي است که طراحي معماري بخشي از آن مي باشد.

از اينروست که در اين پژوهش با اميد بر حل يا کاهش مشکل ورودي هاي شهري در ايران به عناوين و موارد زير اشاره مي گردد:

  1. تعاريف مرتبط با ورودي شهر
  2. نگاهي به گذشته،حال و آينده ي ورودي هاي شهري
  3. کيفيت فضاهاي شهري و ورودي شهرها
  4. عوامل مؤثر در طراحي فضاي ورودي موفق
  5. حرکت، سرعت و زمان در فضاي ورودي شهرها
  6. حوزه بندي فضاي ورودي شهر
  7. مولفه هاي کيفيت محيط (فرم،عملکرد و معنا)
  8. ارزيابي مولفه هاي کيفيت محيطي در حوزه هاي ورودي شهر

در نهايت با توجه به اينکه مؤلفه هاي فرمي،عملکردي ومعنايي کاملترين شيوه دربررسي ويژگيهاي فضاهاي ورودي شهري مي باشد، سه حوزه اصلي ورودي شهر را که شامل دو حوزه نيمه مستقل و يک حوزه مستقل است در جدولي منطبق با مؤلفه هاي فوق مورد ارزيابي قرارمي دهيم.

1- تعاريف مرتبط با ورودي شهر:

1-1-تعريف ورودي:

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_3deb34e1.jpg

(1) روندي براي تعريف ورودي(منبع: نگارندگان)

2-1- ورودي موفق : حين ورود دريافتي سريع و چشم اندازي نسبتا فراگير از پديده ها را در اختيار مخاطب (وارد شونده) قرار دهد. يعني معنايي بر آن مترتب باشد.

3-1- تعريف ورودي شهر: براي تعريف ورودي شهرها تعاريف متعددي ارائه شده است که هرکدام ازآنها بريکي ازجنبه هاي ورودي تاکيد مي کند. به طور مثال يکي ازاين تعاريف با تأكيد بر وسايط نقليه موتوري که کاملا مرتبط با ورودي شهرهاي امروزيست بر اين امر اشاره دارد :

“مبادي ورودي شهرها مجراهايي بر روي زمين هستند که امکان ورود به شهرازطريق وسايل نقليه موتوري را فراهم مي آورد .”1

اما در نتيجه ي تمامي تعاريف حرفه هاي مرتبط با اين موضوع ، تأكيد بر ماهيت غير خطي ورودي شهر و توجه به اينكه ورودي شهرها تنها کريدور حرکتي نبوده بلکه حوزه و عرصه اي هستند که کريدور حرکتي را در ميان خود دارند، موارد مشتركي هستند كه در اين تعاريف به آنها اشاره مي شود.

2- نگاهي به گذشته، حال و آينده ورودي شهرها

در گذشته اولين نشانه بصري شهر در ذهن ناظر، ورودي شهرها بود(دروازه، حصار، بارو،سوار، خندق،…). کالبد شهر در ظرف حصار بارو و گاه خندق قرار داشته و ورود به شهر ازطريق حوزه دروازه صورت مي گرفته است . حس ورود ازطريق رويت حصار و بارو و ظهور کشتزارها و باغات ايجاد شده و اولين تصوير عيني مسافران باروي شهر بوده است. ورودي ها در گذشته به لحاظ اد راکي و عملکردي قابل تامل و بررسي ميباشد.2

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_e8600a6.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_23eacf4e.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_5bafb51b.jpg

دروازه قزوين دروازه شاه عبدالعظيم دروازه دولت

(2)نمونه اي از دروازه هاي قديم تهران (منبع: اسناد تاريخي)

ويژگي هاي ادراکي شامل دعوت کنندگي، هويت بخشي ، ايجاد حس مکان، ايجاد کريدور بصري و ادراکي بين فضاي خارج و درون شهر و به لحاظ عملکردي شامل برقرار ارتباط فيزيکي بين فضاي خارج و داخل، تامين امنيت و نظارت، هدايت و جهت دهي به مسافران معرفي سلسله مراتبي شهر و … است كه توجه به اين ويژگي ها بيانگر در نظر گرفتن توأم معنا، عملکرد و شکل در ورودي شهر هاي قديمي است.

حال امروزه نيز با وجود اينکه نخستين فضاي برخورد مسافر با شهر ورودي آن است و نخستين تصوير ذهني و پيش داوري هاي وي بر اين اساس صورت مي گيرد،اما همچنان با عدم ارايه تصوير مناسبي از ورودي ها رو به رو هستيم. فضاهاي ورودي امروز فضاهايي فاقد ساختار مشخص ، فاقد هويت، مملو از اغتشاشات بصري و سيمايي نامطلوب،عدم خوانايي وهدايت درست مسافر، فاقد جذابيت بصري و ايجاد انگيزه در ناظر، نبود ساختار مشخص براي القاي حس ورود، پايين بودن کيفيت محيطي و از بين رفتن عملکرد تفرجگاهي آن و … مي باشد که علاوه بر سيماي طبيعي چيز ديگري براي تمايز ميان آنها وجود ندارد.

با توجه به توسعه کالبدي بيش از پيش شهرها، حاشيه هاي امروز، بافت هاي مياني شهرهاي آينده ما هستند که يقيناَ بافت هاي مساله داردر آن زمان خواهند بود. بنابراين توجه به كيفيت فضاي ورودي شهرها و تبيين چندسونگر مسايل آن، يكي از اساسي ترين موضوعاتي است كه در طراحي و ساماندهي ورودي ها بايد در نظر گرفت.

3- کيفيت فضاهاي شهري و ورودي شهرها

1-3- تعريف کيفيت3 :

چگونگي يک چيز يا پديده مي باشد که تاثير عاطفي و عقلاني خاص بر انسان مي گذارد. کيفيت باعث تمايز پديده ها از هم مي شود و مي تواند حاصل فرم (کيفيت هاي صوري يا فرمال) ، عملکرد (کيفيت عملکردي) و يا معنايي يک چيز باشد (کيفيت معنايي).

اگر عناصر روابط ميان آنها را تشکيل دهنده ي فضا بدانيم مي توان عناصر و کيفيت بين آنها را به صورت زير دسته بندي نمود:

  • کيفيت فضايي
  • کيفيت ناشي از سازگاري ميان مولفه هاي کيفيت (ادراک عملکرد)
  • کيفيت سکانس ها (کيفيت موجود در هر سکانس که باعث تفکيک وارتباط آن سکانس با بقيه سکانس ها مي شود ، نحوه ارتباط بين سکانس ها)

هر چه تعلق خاطر بيشتري در انسان نسبت به يک فضا وجود داشته باشد آن فضا واجد کيفيت بالاتري است.

اين امر مستلزم آن است که فضا بيشتر انسان را مخاطب قرارداده و با او در تعاملي سهل تر قرار گيرد ، نيازهاي وي را برطرف کند ظرفي مناسب براي الگوهاي رفتاري اش باشد. به عبارتي معناي بيشتري براي بيننده و استفاده کننده داشته باشد تا ادراک، راحت تر و سريع تر انجام شود.

2-3- کيفيت در فضاي شهري:

فضاهاي شهري نيز همانطور که گفته شد همچون ديگر پديده ها واجد مولفه هاي معنايي، عملکردي و فرمي مي باشند هر چقدر اين مولفه ها همسوتر و هماهنگ تر باشد کيفيت فضا بهتر مي شود.

” وظيفه طراحي شهري نيز هماهنگ کردن اين مولفه هاي سه گانه است” (پاکزاد 1385)

3-3- کيفيت ورودي شهرها:

کيفيت محيطي در ورودي شهرها را مي توان به صورت زير مورد ارزيابي قرار داد:

  • س  ازمان ادراکي
  • سازمان بصري = سازمان فضايي
  • سازمان کالبدي
  • فعاليتي
  • ارتباطي (ترافيکي)
  • محيط زيست

براي ساماندهي ورودي هاي شهري و افزايش کيفيت محيطي آنها پس از ارزيابي هاي صورت گرفته مي بايست در واجد شرايط کردن عرصه ورودي به نحوي که يک عرصه ي ورودي شهري عام محسوب گردد اقدام کرد. همچنين بايد ورودي با ويژگي هاي متمايز و خاص از ديگر ورودي ها و سازگار با شرايط و مختصات شهري خاص خود طراحي شود.

4- عوامل موثر در طراحي فضاي ورودي موفق

براي آنکه فضايي داراي حس مکاني قوي بوده و پرمعنا ظاهر شود و پيوسته و کامل به نظر آيد مي بايست محرک هاي حسي مختلف تواما فضا را درک کرده تا حس خاص نسبت به آن مکان ايجاد شود. تجربه توالي محرک هاي بصري از طريق حرکت در فضا ميسر مي شود.از آنجا که ادراک بصري مهمترين ادراک ما از فضاست ، حرکت در فضا نقش مهمي در کمک به ايجاد اين حس مکان قوي دارد.

در طراحي فضاها براي يادمان سازي و ايجاد محرک هاي بصري از شيوه هاي مختلفي مي توان بهره بر که هر يک در تغيير، تنوع ، وحدت و توالي فضا ها در طول يک مسير يا در القاي فضاي ادراکي و ايجاد حس مکاني قوي عمل کرده و آن را تشديد مي کند . مهمترين اين عوامل عبارتند از:

  1. ميزان محصوريت فضايي 3- تسلسل فضايي
  2. لبه فضا (تعريف شدگي آن) 4- سرعت و حرکت ( قريب 1382)

با توجه به اين عوامل در فضاهاي ورودي شهرها با در نظر گرفتن ميزان سرعت و حرکت در مسير ورودي مي بايست لبه هاي تعريف شده با تناسبات موجه، داراي ريتم و هارموني ،به نحوي تنظيم گردد تا براي ناظري که امروزه با سرعت بالاي وسيله ي نقليه خود آن را رويت مي کند معناي بيشتري بر آن تشخيص داده و تصوير ذهني عميق تري در وي ايجاد گردد تا هويت فضايي و خاطره انگيزي در نهايت کيفيت محيطي آن بيش از پيش جلوه گر شود .

مهمترين احساسي که بايد در مسافر وارد شده به شهر القا شود حس ورود است،که در وهله ي اول رواني وسپس عيني و فيزيکي مي باشد. از آنجا که مشخص کردن ابتدا و انتهاي حوزه ورودي امري غير ممکن است (به لحاظ جنبه هاي رواني ادراک آن)مهمترين بخش تنظيم پيکره و بدنه ي اصلي ورودي ،ابتدا و انتهاي آن مي باشد که فصل مشترک برداشت هاي متفاوت است.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_1d7bfe8c.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_6c72b079.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m28594dc4.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_4a3f39f.jpg

(3) ورودي هاي شهر نورفولک در ايالت ويرجينيا

(منبع : Comprehensive Plan for the Military Highway Corridor District- City of Norfolk ,Virginia)

همانطور که در تصاوير بالا مشاهده مي شود(تصاوير شماره3) ،کيفيت بصري بالا در اطراف مسير ورودي به دليل حفظ سيماي طبيعي منطقه، موجب هويت بخشي و ايجاد انگيزه ورود در مسافر مي گردد. علاوه بر آن نشانه گذاري با عناصر مصنوع شهري(مانند پرچم ها، پلاکاردها، علائم و …) در طول مسير ورودي و همچنين حفظ شيب موجود در مسير باعث هويت بخشي، خوانايي، هدايت و جهت دهي مسافران مي گردد.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_7fb582d9.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m30340dde.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_3bb2b7a0.jpg Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m7f45faa.jpg

Marbella ورودي شهر Mogok ورودي شهر Montreat ورودي شهر Sharjah

(4) نمونه اي از شهرهاي خارجي با دروازهاي ورودي شهري

دروازه هاي ورودي(تصاوير شماره 4) به نوعي باعث ايجاد کريدور بصري و ادراکي بين خارج و داخل شهر مي گردد که به حس ورود به منزله مهمترين وظيفه يک ورودي شهري اثرگذار است. البته بايد توجه داشت که وجود دروازه در شهرهاي بزرگ کنوني به تنهايي نمي تواند بيان کننده پديده ورود به آن باشد. اما مي تواند به عنوان يکي از عناصر کمک کننده به اين امر با ايجاد کريدور بصري بين داخل و خارج، بر غناي حسي حوزه بيافزايد.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_48489e42.jpg (5)ورودي شهر Jeannette-pennsylvania

در اين ورودي(تصوير شماره5) اگرچه اغتشاشات بصري بسياري به چشم مي خورد اما به دليل وجود چشم انداز فراگير از شهر، دريافت سريع در ذهن ناظر از معناي رسيدن به شهر ايجاد شده و ورود به لحاظ معنايي و عيني صورت مي گيرد.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m634a4736.jpg (6) ورودي شهر Shanghai

همانطور که ملاحظه مي شود (تصوير شماره 6) در اين تصوير مي توان بسياري از ويژگيهاي ورودي شهري موفق را مشاهده کرد. دريافت سريع و کلي از شهر صورت گرفته و در ذهن ناظر تصوير و معنايي مطلوب از ورود به شهر تشکيل مي گردد. دروازه ورودي شهر نقش کريدور بصري بين داخل و خارج شهر بوده و به دليل فرم خاص خود دعوت کننده و جهت دهنده به حرکت مسافران مي باشد. همچنين کيفيت بصري بالاو سيماي طبيعي مطلوب مسير ورودي باعث افزايش کيفيت سکانس ها وهويت بخشي که در نهايت باعث ايجاد حس مکان و تعلق خاطر ناظر به اين فضا خواهد گشت.

5- تاثير حرکت، سرعت و زمان در فضاي ورودي شهر

فضاي ورودي شهرها شامل يک مسير حرکت است که جريان ورود به شهر را با توجه به سرعت حرکت و زمان حرکت تسهيل مي بخشد. حرکت نسبي است و تنها وقتي قابل درک است که سرعت و زمان لازم براي اين حرکت در طي مسير مشخص، متناسب و هماهنگ باشد.

حرکت نسبي است و لازم وجود حرکت فضاست.اسامي مختلفي که براي فضاهاي مخصوص حرکت وجود دارد،نشانگر اين است که براي انسان انواع مختلف حرکت وجود دارد: کريدور، راه، خيابان، کوچه، اتوبان از آن جمله اند.

حرکت هميشه سرعت را در دل خود دارد .زمانهاي متمادي سرعت حرکت انسان ها محدود بود . اختراع اتومبيل در اين زمينه تغيير اساسي به وجود آورد.سرعت بالاي اتوميل سبب ميشود که قسمت قابل کنترل در زاويه ديد ها محدود تر شده و زاويه ديد بسته تر شود، پس جهت يابي ذهني بيشتري را طلب ميکند . هرچه سرعت بيشتر شود جزئيات کمتري براي درک باقي مي ماند. به اين ترتيب ادراک محيط براي ما از داخل يک اتومبيل درحال حرکت با ادراک ما از همان محيط در حال پياده روي اختلاف زيادي دارد . (گروتر 1375:405)

در اين جا منظور از زمان حرکت مدت زماني است که ناظر در حال حرکت براي ادراک کامل فضا نياز دارد. بنابراين زمان حرکت رابطه ي معکوس با سرعت حرکت دارد و هرچه سرعت حرکت بالاتر باشد زمان حرکت کمتر شده و ناظر زمان کمتري براي درک محيط دارد. در فضاهاي ورودي شهري سرعت و در نتيجه زمان حرکت يکي از مولفه هاي مؤثر در ادراک فضاهاي مجزا و در نهايت تشخيص يک سلسله مراتب فضايي و عملکردي به هم پيوسته مي باشد.

البته تمامي اين مباحث در مورد ورودي شهر هاي امروزي و طي مسير با وسيله نقليه با سرعت حرکت بالا صادق است . چه بسا ناظر پياده با سرعت حرکتي پايين تر و زمان حرکتي بالاتر با فضاهاي پراکنده و نامربوط به هم مواجه شده و کليت فضاي ورودي شهر را به عنوان فضاي واحد ادراک نميکند.

براي اينکه بتوان سلسله فضا را بصورت فضاهاي متوالي ادراک نمود، بايد فرد با عبور از داخل سلسله مراتب فضاها، فضاهاي مجزا و قابل تميز را تشخيص داده و آن ها را مرتبط به هم ادراک نمايد.

کيفيت فضاهاي متوالي بستگي دارد به:

محصوريت

يک مرتبگي

تنگ و گشاد شدن فضا

سرپوشيده و مسقف بودن

ايجاد سايه روشن

تاکيد کالبدي

موانع بصري

عوامل وحدت (غفاري 8-7 :1378)

  1. حوزه هاي فضاي ورودي شهر

همانگونه که گفته شد فضاي ورودي شهرها يک مسير حرکتي است که جريان ورود به شهر را ميسر مي سازد. اين مسير حرکتي قابل تفکيک به سه حوزه4 با ويژگي هاي خاص خود مي باشد. در اين جريان با عبور از داخل فضايي با خصوصيت مستقل، سلسله مراتب فضاهاي مجزا قابل تشخيص و ادراک است و در مجموع کل به هم پيوسته اي را تشکيل مي دهند حوزه مياني را ميتوان به عنوان حوزه حد واسط که هويت کاملا مستقل دارد در نظر گرفت. اين حوزه در واقع به عنوان بزرگترين و موثر ترين حوزه در تبديل سکانسها به يکديگر نقش مهمي را در فضاي ورودي شهر ايفا مي کند. اين حوزه با استقرار بر روي مرز بيرون و درون شهر و دادن فرصت کافي براي تبديل بيرون و درون به يکديگر، به تفسير رفتار در دو طرف ورودي کمک مي کند. اين فضا به عنوان يک مفصل با تغيير در ريتم کالبدي و با کاستن از يکمرتبگي در مواجهه با هر يک از دو عرصه، تبديل ملايم دو عرصه به يکديگر را ميسر مي سازد. حوزه هاي کناري به عنوان حوزه هاي نيمه مستقل در مجموع فضاهاي ورودي عمل مي کنند.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m388bd9f5.jpg

(7) تقسيم بندي فضاي ورودي شهر (منبع: نگارندگان)

حوزه ي اول يا حوزه خارجي با ويژگيهاي طبيعي بيشتر ناظر را آماده ورود به حوزه ي حد واسط مي کند. اين آمادگي براي ورود، با ملاحظه ي تغييراتي که دربافت حاشيه (رويت کارخانجات و…) و يا تغيير آهنگ حرکت و سايط نقليه صورت مي گيرد. در واقع اين حوزه نقش ارتباط اوليه بيرون و طبيعت را به حوزه مياني و در نهايت با پديده شهر فراهم ميکند.

پس از حوزه دوم يعني حوزه مياني، حوزه نيم مستقل ديگري به نام حوزه داخلي ناظر را آماده ورود به شهر مي کند . اين حوزه با ويژگي هاي مصنوعي بيشتر ارتباط حوزه حد واسط را با عناصر مصنوعي شهر ميسر مي سازد و در واقع تداوم حس نزديک شدن به شهر که در حوزه حد واسط وجود دارد به حس حضور در شهر در اين حوزه تبديل مي شود.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_m345d3493.jpg

(8)روند ورود به شهر(منبع: نگارندگان)

  1. فرم، عملکرد و معني در فضاهاي شهري

فضاهاي شهري مانند هر پديده اي در جهان داراي فرم و محتوا مي باشد. البته تجزيه يک پديده به فرم محتوا فقط به صورت انتزاعي امکان پذيراست. هيچ فرمي را بدون محتوا نمي توان تصور کرد و نه محتوايي را مي توان بدون فرم تحليل کرد . محتوا، موضوع،معني و مفهومي است که در يک پديده نهفته است. محتوا داراي خصلتي دوگانه است (عيني و ذهني) محتواي يک پديده يا فرآيند در داخل اثر نهفته است . جنبه هاي ذهني و عيني محتواي يک پديده در کنار يکديگر زندگي نمي کنند بلکه در هم عجين هستند. عنصر زيبايي شناختي يک اثر نه فقط در فرم که در محتواي آن نيز وجود دارد: عملکرد به طور معمول فايده يک پديده براي انسان است ولي معنا، ارزش، مفهوم و پيام (چه عقلي و چه احساسي) و … يک پديده مي باشد. ( پاکزاد: 1385ص96)

همانطور که گفته شده مولفه هاي کيفي هر پديده از جمله فضاهاي شهري شامل: فرم، عملکرد و معني است که در اينجا به توضيح و بررسي هر يک مي پردازيم:

    1. فرم يا صورت5 :

ظاهر ، ساختار،چگونگي و نحوه رشد و محتوا و تجسد و بيان آن است” کاگان، زيبايي شناسي”

فرم يا ظاهر پديده آن بخشي است که مورد قضاوت قرار مي گيرد . در واقع فرآيند ادراک آن به صورت زير است:

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_mc86feaa.jpg

(9)فرايند ادراک فرم6

در فضاهاي شهري نيز فرم و صورت خود را در سه بعد (چه مصنوعي و چه طبيعي چه کالبدي و چه غير کالبدي) مطرح مي کند. بسته به زمانهاي مختلف و در مکانهاي مختلف به صورت هاي گوناگوني ادراک مي شود.

    1. عملکرد7:

” گاه عملکردهاي متفاوتي براي يک پديده قائل ميشوند و گاه بالعکس پديده ها را بر اساس عملکرد مشترک آنها گروه بندي مي کنند” (پاکزاد 1385)

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_1834e5ed.jpg

(10)فرايند نياز به عملکرد (منبع: نگارندگان)

عملکردها در فضاي شهري امروز در بستر کاربري هاي مختلف پاسخگوي نيازهاي استفاده کنندگان است.حال در اين ميان شناخت صحيح نيازها، انطباق کاربري ها با نيازها، ايجاد بستر مناسب براي اتفاق افتادن رفتارهاي هنجاري و يا به عبارتي ايجاد قرارگاه هاي رفتاري متناسب با الگوي رفتاري از عواملي است که در رسيدن به کيفيت مطلوب تر فضاهاي شهري مي بايست مورد توجه قرار گيرد.

    1. معني 8:

” بهترين راه حل هاي عملکردي نمي توانند به تنهايي نيازهاي انسانها را برآورده نمايند” (پاکزاد 1385)

لذا علاوه بر ظاهر و عملکرد براي انگيختن احساسات انساني و ادراک صريح و مستقيم بايد معناي قابل درکي وجود داشته باشد.

معاني آموختني اند و ريشه در تجربه ، دانش و ارزشها و هنجارهاي فردي و اجتماعي و بطور کلي فرهنگ ما دارند.9

معاني که بر يک فضاي شهري حادث مي شود منجر به خاطره انگيزي، هويت بخشي و غناي حسي فضا مي گردد اين احساس تعلق و تعادل بين فضا و انسان به وجود آورنده اشتراکات ذهني جمعي است که موجب پايدار محل در ذهن و خاطر شهروندان و استفاده کنندگان از فضا مي شود.10

8- ارزيابي مولفه هاي کيفيت محيطي در حوزه هاي ورودي شهر

در ارزيابي مؤلفه هاي کيفيت محيط هرچه هماهنگي بين مؤلفه ها بيشتر باشد، ادراک فضا سهل تر صورت گرفته و تصوير ذهني عميق تري از آن به جاي مي ماند. در فضاهاي شهري همچون فضاي ورودي، دستيابي به اين امر نيازمند انجام اقداماتي است که در اين عرصه صورت مي گيرد. اقداماتي که به صورت چند جانبه تمامي مسائل فرمي و محتوايي را در بر داشته باشد. در اين راه وجود يک الگوي جامع براي متخصصين مي تواند در بررسي و ارزيابي مؤلفه هاي کيفي حوزه ورودي، نقش اساسي ايفا کند.

سه حوزه تقسيم بندي شده فضاي ورودي شهر، علي رغم وجوه مشترک بسيار داراي تفاوتهايي در فرم و محتوا مي باشند که با بررسي آن در هر يک، اقداماتي متناسب با نياز و جايگاه منطقه مورد مطالعه انجام مي گيرد. در بررسي حوزه ورودي، جزئي تر کردن هريک از مؤلفه ها براي وضوح بيشتر مسئله ، ابزار مناسبي براي دسته بندي بهتر ويژگيهاي فرمي، عملکردي و معنايي خواهد بود.

همانطور که در جدول زير مشاهده مي شود، ويژگيهايي که از هريک از حوزه هاي داخلي، مياني و خارجي انتظار مي رود، در واقع بخشي از ويژگيهاي کلي تري است که سازنده يک مؤلفه مي باشد. به گونه اي كه ويژگيهاي فرمي ورودي شامل كالبد، سيما و منظر، ويژگيهاي عملكردي شامل كاربري ها، فعاليت ها و ارتباطات و در نهايت ويژگيهاي معنايي مسائل ادراكي و هويتي را در بر دارد كه در هر سه حوزه 1،2 و 3 مورد ارزيابي قرار گرفته است.11

مؤلفه هاي کيفي حوزه (1) نيمه مستقل خارجي حوزه (2) مستقل مياني حوزه (3) نيمه مستقل داخلي
فرمي

(صوري،ظاهري)

سيما و

منظر

– دعوت کنندگي به سمت شهر

– باز بودن بستر طبيعي بکر

– تظاهر اولين نشانه هاي شهري

– ويژگي هاي طبيعي بيشتر

– به حد کفايت در کل زيبا باشد

– نقاط عطف و جذاب

تعريف عرصه ورود تصويري

– به حد کفايت زيبا باشد

– تذکر دهنده ورود و خروج به شهر

– قابل تحول و نو شدن باشد

– تعريف عرصه ورود فيزيکي

کالبد – همنشيني و تعامل متناسب بين کالبد و عرصه طبيعي با تسلط عرصه طبيعي – قابليت خوانايي و جهت دهندگي به شهر – ساخت و سازمتناسب با معماري بومي

– انعطاف پذيري زياد براي تبديل شدن به بافت درون شهري در آينده

– لبه هاي پيوسته ي تعريف شده

– ريتم و هماهنگي در تناسبات و ارتفاع لبه ها

عملکردي کاربري ها – تناسب کاربري با زمينه

– خدمات رساني به روستاهاي اطراف (شعاع عملکرد منطقه اي)

– امکانات رساني به مسافرين عبوري

– تناسب کاربري با زمينه

– خدمات رساني به شهر و روستاهاي اطراف

– خدمات رساني به مسافرين شهر

– همجواري مناسب کاربري

– تناسب کاربري با زمينه

– خدمات رساني به شهر(شعاع عملکرد شهري)

فعاليت ها – تعريف سطح و مقياس عملکردي فعاليت هاي مجاز به استقرار و تعيين محدوده هاي حضور – تعريف سطح و مقياس عملکردي فعاليت هاي مجاز به استقرار و تعيين محدوده هاي حضور – تعريف گروههاي فعاليتي متناسب با ماهيت ورود

– تعريف گروههاي فعاليتي متناسب با ماهيت و هويت شهر

ارتباطات

(آمد و شد)

– کيفيت حرکتي رو به کاهش

– عرض راه متناسب با حجم تردد و حجم پذيرش راههاي شهري

– کاهش سرعت نسبت به حوزه(1)

– کاهش عرض نسبت به حوزه (1) براي ايجاد سلسله مراتب

– ايمني و راحتي

– فيلتري براي انواع وسايل نقليه متناسب باشد

– کاهش سرعت نسبت به حوزه (2)

– کاهش عرض نسبت به حوزه (2) براي ايجاد سلسله مراتب

– ادامه راهها تا بخش هاي مرکزي براي افزايش نفوذپذيري

– ايمني و راحتي

معنايي ادراکي – تعريف عرصه ورودي رواني – افزايش عناصر شهري نسبت به حوزه(1) جهت افزايش خوانايي

-استفاده از طراحي هماهنگ

– جهت دهنده به مرکز شهر
هويتي – داشتن ويژگي تفرجگاهي در راستاي ايجاد خاطره جمعي – وجود مجتمع هاي خدماتي مسافرين در راستاي خاطره انگيزي – بازتاب دهنده هويت شهر

– استفاده از معماري بومي در ساخت و ساز

(11) بررسي مؤلفه هاي کيفيت محيط در سه حوزه(خارجي، مياني و داخلي) فضاي ورودي شهر (منبع: نگارندگان(

نتيجه گيري:

با توجه به مطالب فوق ، فضاي ورودي شهرها نيازمند ايجاد سلسله مراتب در مسير حرکتي جريان ورود به شهر مي باشد، تا از يکمرتبگي ورود به شهر و مواجهه ناگهاني دو عرصه با هم جلوگيري شود. در اين ميان توجه به حوزه هاي واسط فضاي خارج شهر به فضاي داخل شهر بهترين ابزار براي دستيابي به اين امر مي باشد. اين حوزه ها که شامل حوزه هاي مستقل و نيمه مستقل (داخلي و خارجي ) است به عنوان مفصل ، تغيير ريتم و آهنگ ورود به شهر را ممکن مي سازد. اين مفاصل بايد ويژگي هاي فرمي ، عملکردي و معنايي را که در هر فضاي شهري لازم است، دارا باشد.

اين موضوع با به كار گيري تمامي حواس انساني (با فاصله و بدون فاصله) در جهت ادراك فضا و توجه به مسائلي چون توانايي انسان در حركت، تغييرات فضا در طول زمان، فرهنگ مردم منطقه، ميزان پاسخگويي به حضور گروه هاي اجتماعي، ميزان استفاده مرتب و دائمي شهروندان از فضا، ميزان كارايي فضا و بسياري موارد ديگر محقق مي گردد.

طراحي و اقدامات صورت گرفته در هر حوزه مي بايست با جايگاه و توقعاتي که از آن حوزه انتظار مي رود متناسب بوده و با تامين مؤلفه هاي کيفي فوق به فضاهايي در شان نام ورودي شهري برسيم که با هويت خاص خود و ايجاد خاطرات جمعي، تا مدتها در ذهن هر مسافر و شهروندي باقي بماند.

Description: http://dc152.4shared.com/doc/X_eox1wu/preview_html_5a95f6ba.gif

پي نوشت:

1- عليرضا ابلقي و امير حسين پورجوهري،مبادي ورودي شهرها و تدوين اصول و معيارهاي ساماندهي براي بازيابي يک فضاي شهري فراموش شده، مجله آبادي، شماره 53، مرکز مطالعاتي و تحقيقاتي شهرسازي و معماري ،1385، ص 66

2- براي مطالعه بيشتر رجوع شود به: حسين سلطان زاده، فضاهاي شهري در بافت هاي تاريخي ايران، چاپ دوم، تهران، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، تهران، 1372، ص141

2- Qaulity

4- District

5-Shape,Forme

6- براي مطالعه بيشتر رجوع شود به: جهانشاه پاکزاد، مباني نظري و فرايند طراحي شهري، انتشارات شهيدي، 1385

7- Function

8-Virtuallity

9- “معاني قابل درک هستند و ادراک ميشوند اين ادراکات غالبا بسيار صريح و مستقيم به نظر مي رسند چرا که ما بدون اينکه ظاهرا متوجه جزئيات فيزيکي بشويم اين معاني را درک مي کنيم” (نيسر 1976)

10-” معني خاصيتي از محيط است که مي تواند فرد را به ديگر جنبه هاي زندگي مرتبط سازد”( لينچ 1376)

11- به عنوان مثال دعوت کنندگي به سمت شهر در حوزه نيمه مستقل خارجي(2) از ويژگيهاي مربوط به سيما و منظر به حساب مي آيدکه خود بخشي از مؤلفه هاي فرمي يک فضاي شهري است.

منابع:

1- قريب، فريدون، ضوابط ساماندهي و معيارهاي طراحي شهري براي مبادي ورودي شهرها، مجله هنرهاي زيبا، شماره1 5،تهران، دانشگاه تهران، 1382

2- بحريني، سيدحسين و ناهيد علي طالب بابلي، تدوين اصول و ضوابط طراحي محيط ورودي شهر، مجله محيط شناسي، شماره 8، تهران، دانشگاه تهران، 1382

3- پاکزاد، جهانشاه، مباني نظري و فرايند طراحي شهري، انتشارات شهيدي، 1385

4- پاکزاد، جهانشاه، راهنماي طراحي فضاهاي شهري در ايران، چاپ دوم، وزارت مسكن و شهرسازي، معاونت شهرسازي و معماري، شوراي انتشارات، 1385

5- ابلقي، عليرضا و امير حسين پورجوهري، مبادي ورودي شهرها و تدوين اصول و معيارهاي ساماندهي براي بازيابي يک فضاي شهري فراموش شده، مجله آبادي شماره 53، مرکز مطالعاتي و تحقيقاتي شهرسازي و معماري ،1385

6- سلطان زاده، حسين، فضاهاي شهري در بافت هاي تاريخي ايران، چاپ سوم، تهران، دفتر پژوهشهاي فرهنگي، تهران، 1385

7- ايرواني، محمد و محمد کريم خداپناهي، روانشناسي احساس و ادراک، انتشارات مطالعه و تدوين کتب علوم انساني دانشگاهي، 1371

8- گروتر، يورگن، زيبايي شناسي در معماري، جهانشاه پاکزاد و عبالرضا همايون، چاپ دوم ، انتشارات دانشگاه شهيد بهشتي، 1383

9- لينچ، کوين، سيماي شهر، منوچهر مزيني، چاپ ششم، انتشارات دانشگاه تهران، 1383

10- لينچ، کوين،تئوري شکل خوب شهر، سيد حسين بحريني، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، 1384

11- غفاري سده، علي، مباني طراحي فضاهاي متوالي درمعماري شهر، مجله صفه، شماره 6، دانشکده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي، 1371

12- ظاهري، مصطفي، بررسي ابعاد مؤثر در تركيب منظر ورودي شهري از ديدگاه برنامه ريزي شهري،پايان نامه كارشناسي ارشد، دانشكده هنر دانشگاه تربيت مدرس، 1380

کلیدواژه : ورودی شهر
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها