سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

حوزه پژوهشی آینده نگری و اهداف؛ ضرورت، مزایا، نتایج، مخاطبان و موضوعات و مقولات آینده نگری

 

2- حوزه پژوهشی آینده نگری

آینده نگری حوزه پژوهشی نسبتا نوپدید است که قلمرو آن همه عرصه های معرفت نظری و تکاپوهای علمی آدمی را در می نوردد و به یک اعتبار دقیق (علم ترکیبی) میباشد که از دو مولفه متمایز توصیفی و تجویزی تشکیل شده است. هر یک از این دو مولفه به نحوی متفاوت از دیگری با واقعیت ارتباط برقرار می کنند و هر یک از نحوه های برقراری ارتباط، شکل معرفتی خاص را برای آینده اندیشی پدید می آورد.

در قلمرو توصیف دانشمند آینده اندیش در حوزه تخصصی خود، با تکیه بر نظریه های در اختیار، در قلمرو فعالیت خویش به توصیف اینده های ممکن الوقوع اقدام میورزد و آنگاه از میان این آینده های ممکن الوقوع، محتمل ترین آنها را با بهره گیری از انواع روشهای کمی و کیفی مشخص می سازد.

در قلمرو تجویز، دانشمند آینده اندیش میکوشد با توجه به محتمل ترین روندهایی که شناسایی کرده، شرایط و راهکارهایی را برای تحقق مطلوب ترین آنها توصیه میکند. دراین حال گزاره هایی که پیشنهاد میشوند، جنبه توصیفی نخواهند داشت بلکه در قالب تجویزهایی که رابطه میان اهداف و وسایل را بازگو میکنند ظاهر میشود.

3- ضرورت آینده نگری

اگر دگرگونیهای فعلی و پیامدهای احتمالی آنها و نیز گزینه هایی که برای نیل به اهداف وجود دارد، به خوبی درک نشود، مطمئنا انتخاب ها عقلایی نخواهد بود. دگرگونی پیشرفت های چشم گیری که در حوزه های مختلف زندگی بشر به وقوع پیوسته است، تنها یکی از دلایلی است که ضرورت آینده نگری را توجیه میکند. دلیل دیگر آن، انقباض و کوچکتر شدن دنیای ماست. از آنجاکه فناوری جدید ما را در یک اکوسیستم واحد قرار داده است، لذا ما در معرض نیروهایی قرار گرفته ایم که یک یا دو دهه پیش نمیتوانستند ما را تحت تاثیر قرار دهند. مثلا هرگونه بحران در دنیای اقتصاد در مدت خیلی کوتاهی در سراسر دنیا پخش می گردد. کاهش ارزش سهام بورس در نیویورک در چند لحظه در توکیو و سنگاپور احساس می شود.

در وضعیت کنونی جهان که تغییرات به سرعت صورت می گیرد، سازماندهی فعالیتهای علمی برای پیش بینی آینده ضرورتی انکارناپذیر است. تحقیقات که به خاطر ویژگی و ماهیت ویژه انسان نتایج آن در آینده بکار گرفته خواهد شد، بیشتر از فعالیتهای دیگر تحت تاثیر آینده نگری است.

در تحقیقات راهبردی و بلند مدت که سرمایه گذاریهای وسیع تری را میطلبد، آینده نگری باید در همه ابعاد علمی، فناوری و اقتصاد صورت گیرد.

در دوران حاضر با توجه به پیشرفت ها و تحولات سریع و وسیع در گستره نظام جهانی و تاثیرات ناشی از آن در عرصه های محلی، ملی و فراملی، مغفول واقع شدن آینده نگری یا کم توجهی به آن پیامدهای جبران ناپذیری بر جای خواهد گذاشت. اگر نظام آموزش و پرورش، نظام آموزش عالی، حوزه فرهنگ و هنر، نظام اقتصادی، حوزه های سیاستگذاری و برنامه ریزی، مدیریت شهرها و کلان شهرها و یا سایر خرده سیستمهای اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر آینده نگری نباشند، به صراحت میتوان ادعا کرد که قادر نخواهند بود برونداد چندان مفید و دلچسبی ارایه نموده و در مسیر تعالی و پیشرفت جامعه چندان تاثیری نخواهند گذاشت. چرا که به دلیل سلطه روزمرگی بر چنین قلمروهایی و بهره جستن از اصل حیاتی آینده نگری، بسیاری از فرصتهای خویش را از دست داده و هزینه های سرسام آوری صرف نموده اند، بدون اینکه دستاورد قابل توجهی عرضه داشته باشند. حتی در بعضی قلمروها، فرصت ها و ظرفیت های موجود تبدیل به تهدیدات و آسیب های جدی گردیده اند.

4- اهداف آینده نگری

اهداف آینده نگری متعدد و متکثرند. گاه در سطح مقولات جهان شمول مطرح میگردند و گاه میتوان آنها را در سطرح خرد و معطوف به قلمروهای مشخص جامعه مورد بحث قرار داد. در اینجا تاکید اصلی بر سطح خرد میباشد. اهم اهداف آینده نگری را میتوان چنین ذکر کرد:

  • تنظیم اولویت ها و ایجاد بینش
  • ایجاد سیستم نوآوری بهتر
  • رواج فرهنگ آینده اندیشی

5- مزایای آینده نگری

مزایای آینده اندیشی برای دولتها عبارت است از افزایش کارایی، تشویق مشارکت طولانی مدت در موضوعات سیاسی، ایجاد مالکیت معنوی، همکاری بین وزارتخانه ها و دستگاههای اجرایی مختلف و بنیادها، وفاق و تعامل اعضای دخیل در آینده اندیشی در امر تصمیم سازی و سیاستگذاری.

مزایای آینده اندیشی در حوزه پژوهشی عبارت است از شناسایی حوزه های جدید جهت انجام پژوهشها،کاربردهای جدید برای تحقیقات موجود، ارتقاء آگاهی علمی، تنظیم اولویتها در جذب بودجه های تحقیقاتی

آینده اندیشی در حوزه تجارت نیز مزایای قابل توجهی دارد که برخی از آنها عبارتند از کاهش میزان خطرپذیری و ارتقاء نسبت بازگشت، تصمیم سازی برای سرمایه گذاری بهتر، تسریع در جهت گیریهای علم و فناوریها به سمت تولید. همچنین ایجاد فرصتهای جدید بواسطه آزادی از حصارهای بخشهای سنتی و کشف فرصتهای نواوری و تعامل علوم و فناوریهای موفق تجارت را پدید می آورد.

6- نتایج آینده نگری

موارد زیر از اهم نتایج آینده اندیشی به شمار میرود:

  • تعیین سیاستهای توسعه فناوری
  • موضعگیری هوشمندانه در قبال رویدادهای آینده و شناسایی روندهای در حال ظهور
  • تعیین اولویتها
  • هماهنگی و تعامل و وفاق اعضای مختلف جامعه و در نتیجه تصمیم سازی برای رسیدن به آینده بهتر و هدفمندی تمام فعالیتها.

7- سابقه آینده نگری

مطالعات مهم در حوزه آینده نگری از دهه 1960 به بعد شکل گرفت. در این دهه است که اولین سازمانهایی که اشکارا به مطالعات آینده پرداختند، ایجاد شدند. از جمله جامعه جهانی آینده در سال 1966 در واشنگتن، مجمع بین المللی آینده پژوهی 1967 در پاریس، و کلوپ رم در 1998 میلادی. در طی این دهه انبوهی از کتابها  و سایر انتشارات علمی به طور ناگهانی و سریع منتشر شدند. از جمله اینها آلوین وهیدی تافلر به مجله آینده شناسی و جامعه آینده جهانی اشاره میکنند.

پس از این انبوهی از کانونهای تفکر طی دهه های 70 و 80 میلادی شکل گرفتند که دگرگونیهای شگرف کنونی و تقاضای فراوان در خصوص پیامدهای آن و نیز اهمیت حیاتی تحلیل و پیش بینی رویدادهای آتی در حوزه های مختلف زندگی اجتماعی اعم از اقتصاد، سیاست، فرهنگ و اجتماع و خرده نظام های زیرین آنها از عوامل و متغیرهای بنیادی در به وجود آمدن آنها به شمار می آیند. در غرب چند دهه است که از آینده نگری به مثابه یکی از ابزارهای مهم سیاستگذاری و تصمیم گیری سود جسته میشود و حتی به عنوان یک رشته دانشگاهی درآمده است.

هم اکنون بیش از 50 دانشگاه در سراسر جهان پیرامون آینده پژوهی تدریس و تحقیق می کنند. آثاری مانند “دانشنامه آینده” و لوح فشرده “مبانی آینده پژوهی” موجب شناخت بیشتر این حوزه و افزایش کیفیت روشها و درون مایه های این دانش شده است. در ذیل به سابقه آینده اندیشی در چند کشور اشاره میشود.

  • ژاپن از سال 1970 اقدام به آینده اندیشی علوم و فناوری کرده است. افق زمانی هریک از این برنامه ها 30 سال است.
  • فرانسه از اوایل سال 1980 و آلمان از سال 1989 اقدام به اجرای آینده اندیشی کرده اند.
  • کنگره آمریکا در سال 1991 انستیتوی فناوریهای بحرانی را تاسیس کرده است.

همچنین از سال 1990 موج فزاینده ای از انجام آینده اندیشی مشخصا در اروپای غربی و آسیای شرقی به چشم میخورد.

در ایران متاسفانه مقوله و موضوع کلیدی و سرنوشت ساز همچون آینده نگری آنگونه که شایسته و بایسته است مورد توجه واقع نگردیده است و صرفا در بعضی از قلمروهای خاص آنهم به شکل محدود به آن اشاره گردیده است. این موضوع حتی در مورد مجامع علمی و محافل دانشگاهی ایران نیز صادق است و منابع موجود که عمدتا به شکل مقاله هستند، از حجم ناچیزی برخوردارند.

نا گفته نماند که به منظور هماهنگی با تحولات سریع جهان و داشتن تصویری مناسب از آینده کشور، شبکه آینده نگری ایران با حضور مجموعه موسسات و شرکتهای زیر از دیماه سال 1387 فعالیت خود را آغاز کرده است. این شبکه که دبیرخانه آن در موسسه عالی آموزش و پژوهشی مدیریت و برنامه ریزی میباشد، قصد دارد تا با شناسایی حوزه های استراتژیک آینده ایران و جهان و مطالعه اقدامات انجام شده در داخل و خارج کشور، مطالعات تطبیقی و انتخاب مدل و الگوی مناسب را در جهت بازنگری در نظام برنامه ریزی کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت انجام دهد تا بدین ترتیب برنامه ریزی سنتی را که دچار چالش جدی شده است به صورت مناسبی اصلاح نماید.

شبکه آینده نگری ایران متشکل از موسسات و شرکتهای زیر می باشد.

1- مركز تکنولوژی نیرو (متن)

2- مجمع تشخيص مصلحت نظام – مركز تحقيقات استراتژيك

3- انديشكده صنعت و فناوري (آصف )

4- سازمان پژوهشهاي علمي صنعتي  پژوهشكده مطالعات و تحقيقات فناوري

5- دانشگاه صنعتي اميركبير پژوهشكده فناوري هاي نو

6- مركز صنايع نوين

7- موسسه بنيان دانش پژوهان ( گروه رصد)

8- باشگاه دانش پژوهان جوان

9- انديشكده كاوشگران آينده

10-بنياد توسعه فردا

11- مركز مطالعات تكنولوژي شريف

12- انديشگاه شريف

13- موسسه عالي آموزش و پژوهش مديريت و برنامه ريزي  گروه مطالعات آينده نگري و آينده پژوهي

14- فرهنگستان علوم  گروه آينده نگري علوم و فناوري

15- مركز سياست علمي كشور گروه آينده انديشي

16- مركز آينده پژوهي علوم و فناوري دفاعي

8- اهداف و حوزه های عملی و مدیریت آینده

مدیریت آینده پلی ارتباطی است که میان آینده پژوهی از یک طرف و مدیریت راهبردی از سوی دیگر پیوند برقرار میکند. مدیریت اینده شکاف میان آینده پژوهی عملی و نظری را پر میکند و به نیازهای راستین و عملی سازمانها برای شناسایی هدفمند آینده و در نتیجه طراحی راهبردهای اجرایی کمک میکند.

اهداف مدیریت آینده پاسخگوی هدفمند به شش پرسش کلیدی زیر است:

  • فضای فعالیت و زندگی در پنج تا ده سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟
  • این تغییرات چه تهدیدها و فرصتهایی در بازارهای نوپدید، تولیدات، راهبردها، روندها و ساختارها پدیدار می سازند؟
  • سازمان در افق پنج تا ده سال آینده بر پایه چشم انداز و راهبردها چگونه خواهد بود؟
  • چگونه باید برای رویارویی با رویدادهای پیش بینی نشده و تغییرات شتابان آینده آماده شد؟
  • مدیریت آینده را به مثابه روندی در حال شکل گیری چگونه باید به انجام برساند؟
  • برنامه های سازمان را برای اجرای چشم انداز و راهبردها چگونه باید شکل داد؟

9- موضوعات و مقولات آینده نگری

عواملی که به نظر میرسد در شکل دهی اینده تاثیر داشته باشند و میتوانند جزو موضوعات آینده نگری قرار گیرند، به شرح زیر هستند.

– توسعه پایدار

– علم و تکنولوژی

– انرژی

– توسعه تجاری و اقتصادی

– جهانی شدن

– مسایل اجتماعی و سیاسی

– تنوع انسانی، دموکراسی، برابری و حقوق بشر

– زیست بوم، محیط و منابع

– سلامت و رفاه انسانی

– آموزش و ارتباطات

– اخلاق و ارزش ها

– کار

– دین

– شهرنشینی و مسایل منطقه ای

– انحرافات اجتماعی

– صلح و امنیت

– وضعیت زنان

– نهادهای انسانی

– اختلافات طبقاتی

10- مخاطبان آینده نگری

مجموعه و گروهی که میتوانند از اطلاعات بدست آمده از آینده نگری بهره مند گردند شامل 8 گروه زیر هستند:

  • موسسات دولتی
  • جامعه پژوهشی
  • اتحادیهای صنفی و تجاری
  • سازمانهای غیر دولتی (NGO)
  • بخشهای تجاری
  • مخاطبان عام
  • بنگاههای اقتصادی
  • رسانه ها
کلیدواژه : آینده نگری
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها