سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مفهوم آمایش سرزمین و جایگاه آن در رویکردهای متفاوت برنامه ریزی و توسعه

مقدمه(تعریف و مفهوم آمایش سرزمین):

تنظيم کنش متقابل بين عوامل انساني و عوامل محيطي به منظور ايجاد سازمان سرزميني مبتني بر بهره گيري بهينه از استعدادهاي انساني و محيطي، آمايش سرزمين ناميده مي شود. آمايش سرزمين در چارچوب اصول مصوب؛  از طريق افزايش کارآيي و بازدهي اقتصادي، گسترش عدالت اجتماعي، رفع فقر و محروميت و برقراري تعادل و توازن در برخورداري از سطح معقول توسعه و رفاه در  نقاط و مناطق جغرافيايي، ايجاد نظام کاربري اراضي متناسب با اهداف توسعه متعادل و حفظ محيط زيست، ايجاد و تحکيم پيوندهاي اقتصادي درون و برون منطقه اي و هماهنگ سازي تأثيرات فضايي- مکاني سياستهاي بخشي و سياستهاي توسعه مناطق و محورهاي خاص به گونه اي عمل مي كند که بتواند اهداف چشم انداز بلند مدت توسعه کشور و مديريت یکپارچه سرزميني را محقق سازد.[1]

بنابر تعریفی دیگر آمايش سرزمين تنظيم رابطه بين انسان، فضا و فعاليتهاي انسان در فضا به منظور بهره برداري منطقي از تمام امکانات براي بهبود وضعيت مادي و معنوي اجتماع بر اساس ارزشهاي اعتقادي با توجه به سوابق فرهنگي و ابزار علم و تجربه در طول زمان است

آمايش سرزمين چشم انداز فضايي بلند مدت توسعة ملي را تبيين نموده  و با بياني شفاف و كاربردي ابزار تحقق چشم‌انداز توسعه ملي و نقش كشور در جهان آينده را بدست مي‌دهد.

مهندسي ترتيبات بهره وري بهينه از ظرفيت‌هاي اجتماعي و طبيعي“ يكي ديگر از تعابيري است كه براي آمايش سرزمين به كار گرفته شده است. طرح آمايش سرزمين سيماي مرحله آتي توسعه يافتگي را تصوير مي کند و ابزاري است براي تجهيز و سازماندهي آگاهانه فضا .

کل گرایی، جامع نگری، دورنگری، انعطاف پذیری و معطوف به اراده بودن اصلی ترین ویژگیهای آمایش سرزمین به حساب می آیند.

بدين ترتيب مقوله آمايش سرزمين به عنوان تلفيقي از سه علم اقتصاد، جغرافيا و جامعه شناسي و به عنوان تبيين ديدگاه درازمدت توسعه ملي براساس مراحل اساسي ذيل شكل مي گيرد:

-1 تدوين اصلي ترين جهت گيري هاي توسعه بلندمدت كشور از منظر آمايش سرزمين در يك فرايند نگاه از بالا به توسعه ملي وتعيين وتبيين بازتابهاي سرزميني آن.

-2 تعيين امكانات، قابليت ها ، موانع و تنگناها كه تعيين كننده تخصص ها و عملكردهاي اصلي اقتصادي واجتماعي و منشاء انتخاب فعاليت ها در سطح مناطق مي باشند در يك نگاه از پايين به سطح ملي.

-3 تلفيق دو فرايند نخست در برخورد با بخش هاي اقتصادي و ايجاد هماهنگي هاي بين منطقه اي و بين بخشي و بخشي-  منطقه اي و تصوير بازتابهاي سرزميني مرحله توسعه يافتگي بخش هاي مختلف در سطح ملي.

جایگاه آمایش سرزمین در رویکردهای متفاوت برنامه ریزی و توسعه[2]

اما چه نسبتي ميان آمايش سرزمين و توسعه مي توان تعريف كرد؟ و اين دو چه نسبتي با برنامه ريزي در معناي مرسوم خود دارد؟  قيد زمان چه تأثيري بر روش هاي مطالعاتي و عملياتي آنها خواهد گذاشت؟ نمودار صفحه بعد با مروري بر تعاريف، به روند تاريخي شكل گيري هر يك از جريانهاي مرسوم، جايگاه آنها در سياستگذاري و هدف هريك از رويكردهاي مطرح مي پردازد.

در این نمودار 4 رویکرد شامل نگاه خرد، نگاه کلان ، نگاه توسعه و نهایتاً نگاه آمایشی در برنامه ریزی و توسعه مورد بررسی قرار گرفته است. تعريف ، روند تاريخي، تابع هدف ، بعد سياستگزاري و پيامد فضايي هریک از رویکردهای فوق به شرح زیر می باشند.

تعریف :

نگاه خرد: فرایند تصمیم سازی کارگزاران منفرد اقتصادی

نگاه کلان: ماحصل تعامل تصمیمات کارگزاران اقتصادی در سطح کل فعالیت اقتصادی

 

 

نگاه توسعه: تعریف ارزش شاخصهای توسعه یافتگی و راهکارهای رسیدن به آن در فرایندی پایدار

نگاه آمایش : مهندسی ترتیبات بهره وری بهینه از ظرفیتهای اجتماعی و طبیعی سرزمین

روند تاریخی:

نگاه خرد: از1876 میلادی با تدوین کتاب ثروت ملل آدام اسمیت

نگاه کلان: از 1920 پس از ناکامی تحلیلهای خرد در تبیین وضعیت کلان اقتصاد

نگاه توسعه: از 1945 پس از طرح برنامه های بازسازی پس از جنگ جهانی دوم و ظهور اقتصادهای کمتر توسعه یافته در برابر اقتصادهای توسعه یافته

نگاه آمایش : از 1947 پس از بروز نابرابریهای سرزمین در اقتصادهای ملی

تابع هدف:

نگاه خرد: مطلوبیت مصرف کننده

سود بنگاه

تابع رفاه اجتماعی

نگاه کلان: دستیابی به سطوح و نرخهای مورد نظر متغیرهای کلان اقتصادکه این سطوح ونرخهای بهینه به تناسب تابع هدف توسعه اقتصادی، اجتماعی ، سیاسی و … در سازگاری با عملکرد اقتصاد خرد انتخاب می گردند.

نگاه توسعه: تبیین تابع هدف منسجم اجتماعی که استراتژی توسعه بلند مدت/میان مدت / و کوتاه مدت را تعیین نموده ، شاخصهای توسعه و سطوح بین آنهارا تبیین می کند.

نگاه آمایش : بهره وری از منابع و ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و محیطی سرزمین

 

 

بعد سیاستگزاری :

نگاه خرد: رفع مشکلاتی که رفتار بهینه و حصول حداکثرهای مطلوب کارگزاران منفرد را مختل کرده است-   ایجاد و گسترش عواملی که حصول حداکثر سود یا مطلوبیت را تقویت می کند یا فرصت  های جدیدی برای آن ایجاد می کند.

نگاه کلان: تنظیم فضای اقتصاد کلان به گونه ای که با عملکرد بهینه کارگزاران منفرد اقتصادی در فضای مذکور اهداف کلان سیاستگزاری خاص شود که هدف مطلوب در فرایندی ارزشی تبیین می گردد.

نگاه توسعه: فرایند تبیین تابع هدف اجتماعی بهینه (شامل وجوه اقتصادی- سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و… ) که از این میان اجزای اقتصادی سیاستها و نیز وجوه اقتصادی برخی از سیاستهای غیر اقتصادی تبیین شده و حوزه آن مشخص می شود .

نگاه آمایش : هماهنگی های بین بخشی

هماهنگی های بین منطقه ای

هماهنگی های بخشی منطقه ای

چشم انداز بلند مدت توسعه فضایی کشور

پیامدهای فضایی:

نگاه خرد:تعامل فعالیت- فضا

مکانیابی جهت حداکثر کردن سود بنگاه

نگاه کلان: پراکنش غیر هماهنگ فعالیت در فضا

نگاه توسعه: رابطه انسان- فعالیت

پراکنش غیر هماهنگ فعالیت در فضا

نگاه آمایش :تعامل بین سه عنصر انسان – فضا – فعالیت و چیدمان منطقی

بنا بر این می توان گفت رویکرد آمایش نه تنها رویکردی رقیب برای سایر دیدگاهها نیست بلکه در همه ابعاد مکمل و بر طرف کننده نا رسایی های آنهاست. این رویکرد با قابلیت ایجاد زمینه تعامل میان سه عنصر انسان ،  فضا و فعالیت و ارایه چیدمان منطقی فعالیتها در عرصه سرزمین بایستی در مراحل تدوین برنامه های توسعه (بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت) و اجرای انها به عنوان نگاه غالب و سند بالادست اعمال گردد.

1-  واژه نامه برنامه آمایش استان – مرکز ملی آمایش سرزمین

[2] – این بخش با استفاده از منابع مرکز ملی آمایش سرزمین تدوین شده است.

کلیدواژه : آمایش سرزمین
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها