سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ديدگاههاي جديد و مباني برنامه ريزي مديريت اسکان غیر رسمی

1-1- ديدگاههاي جديد و مباني برنامه ريزي مديريت

1-1-1-رهيافت نظري چاره جويي اسكان غير رسمي در جهان *

امروزه در جهان، سياست تخريب و  تخليه ي اجباري اسكان غيررسمي كاملا مطرود و خلاف پايه اي ترين حقوق بشر دانسته شده است و آنچه واقع بينانه و نوعدوستانه مورد نظر است، راه حل مدارا گرايانه و اصلاح تدريجي در راستاي يكپارچگي با شهر “رسمي” است. اين گونه راه حل بر اساس بسيج سرمايه ي دروني اين سكونتگاهها كه مهمترين آن نيروي كار جوان و با انگيزه است و با ياري و تسهيل كنندگي بخش عمومي فكر شده است. هر چند عدم كارايي راه حل هاي دولتي در گذشته، گرايشي به سوي سپردن امور به بازار ايجاد نموده، ليكن همچنان حضور بخش دولتي اما با نقشي متفاوت در حمايت از اقشار كم درآمد و تنظيم بازار براي پاسخگويي به نياز سر پناه آنها ضروري است . اين نقش در واقع برقراري حكومتداري خوب است كه در آن قانونمندي، پاسخگويي، شفافيت و سازوكارهاي مردم سالارانه در تصميم گيري هاي مرتبط با اقشار كم درآمد، كليدي است. اين سطحي از تمركز زدايي و واگذاري امور به سطح محلي را مي طلبد.

رهيافت نظري چاره جويي اسكان غير رسمي بايد متوجه ي توسعه ي اجتماعات محلي Comminity Development باشد.

امروزه غالب اقتصاد دانان جهان، توسعه ي اجتماعي را در گرو عواملي مي بينند كه در راهبرد توانمند سازي دست يافتني است. زيرا در اين راهبرد، ظرفيت سازي نهادينه شده در اجتماعات محلي براي اداره ي امر خود و پاسخگويي به نيازهايشان مورد تاكيد است. اين ظرفيت سازي مي بايست به ساختن سرمايه ي اجتماعي – به مفهوم فوكويامايي آن يعني توانايي افراد به كاركردن با همديگر براي تحقق يافتن اهداف جمعي و با تكيه بر ارزشهاي مشترك، اعتماد و احترام متقابل – متكي باشد كه در آن سرمايه هاي انساني – نيروي كار سالم و ماهر و دانش آموخته – چر خه ي عظيم باز توليد فقر را مي شكند. بنابراين، در توانمند سازي اجتماعات غير رسمي، رشد اقتصادي يك ضرورت است.

ولي رشدي از درون، در برگيرنده و بهره مند كننده ي عادلانه جمع. در اين گونه رهيافت، هدف تحويل فرآورده هاي توسعه نيست، بلكه هدف تحول فرايند منجر به توسعه است. بهترين وسيله براي راه اندازي فرايند نوين توسعه در دل اين اجتماعات، ساماندهي Regularization و بهسازي كالبدي است كه در جريان آن راهبرد توانمند سازي قابل پياده كردن است. مشاركت فراگير و فعال و ظرفيت سازي نهادينه شده با توجه به دستاوردهاي ملموس و مقطعي بهسازي كالبدي قابل تداوم و گسترش است. فرايند ياد گيري اجتماعيSocial Learning همراه با همبستگي جمعي و تعلق خاطر مكاني به راه مي افتد، وامنيت در سكونت و اميد به آينده را مي پروراند. چنانچه به وسيله ي ساماندهي به هدف توانمند سازي اجتماعات كم درآمد در سكونتگاههاي غير رسمي نايل شويم، بهبود و پيشرفت تدريجي محيط زندگي آنها متصور است. در اين صورت، جداسازي آنها كمرنگ شده و پيوند با تمامي شهر ممكن مي شود. سازمانهاي غير دولتي و محلي، مشاوران و ميانجي هاي سرعت بخشي در طي اين فرايند بايد باشند. با توجه به توضيحات فوق مهم ترين راهكارهاي سفارش شده در چارچوب ساماندهي اسكان غير رسمي به صورت زير اشاره مي شود:

1ـ تامين امنيت اقامت Security of Tenure و به رسميت شناختن حق سكونت در اسكان غير رسمي.

2ـ ايجاد دسترسي به منابع اعتباري و خرده وام، به ويژه براي شاغلين در بخش غير رسمي اين سكونتگاهها.

3ـ تشريك مساعي با ساكنين در احداث و ارتقاء شبكه هاي زير بنايي و خدمات رساني .

4ـ بازنگري در طرح هاي جامع شهري و استانداردهاي مرتبط در حد استطاعت اجتماعات و پيش بيني انعطاف لازم براي ارتقاء به موازات پيشرفت تدريجي خانوارها.

5ـ حمايت از تسهيل تشكيل سازمانهاي غير دولتي داوطلب در كمك هاي فني براي ساكنين اسكان غير رسمي و نيز مشاوره و ميانجي گري بين ايشان و بخش دولتي .

6ـ توجه ويژه به حقوق زنان و كودكان و فعال نمودن ايشان در اقدامات بهسازي محلات

7ـ تغيير فرايند برنامه ريزي و طراحي شهري در جهت مشاركت فراگير ساكنين از ابتداي نياز سنجي و تعيين اولويتها تا پايان بهره برداري و نگاهداري پروژه ها.

8ـ زمينه سازي و تشويق بخش خصوصي و عمومي در عرضه ي مساكن ارزان قيمت و اعطاي وام هاي مربوط به همراه برقراري بيمه ي آنها به دليل كاهش و ريسك عدم بازگشت سرمايه گذاري .

9ـ پژوهش و تحقيق در نوآوري هاي سازماني و فن آوري هاي ساختماني مناسب اجتماعات تهيدست.

10ـ برقراري ساز و كارهاي مشخص براي حل اختلاف حقوق مسكن و اقامت در برابر حق مالكيت خصوصي و عمومي و نيز براي مذاكره و توافق در جابجايي هاي ناشي از ساماندهي اسكان غير رسمي .

11ـ تاكيد بر پروژه هاي آموزش حرفه اي و كاريابي، مركز راهنمايي بهداشتي و تنظيم خانواده، مهد كودك و احداث فضاي جمعي در سكونتگاههاي غير رسمي .

2-1-1- سياست هاي بانك جهاني درخصوص توانمند سازي بازار مسكن *

بانك جهاني در يك سند پايه ديدگاهها و برنامه هاي بانك را در خصوص اسكان كم درآمدها روشن ساخته است. اين سند حاوي پيشنهادهاي مهمي براي جهت گيري هاي سياستگذاري براي بانك جهاني و نحوه ي توزيع و نوع اعطاي اعتبار براي متقاضيان وام بانك است. در اين سند بازنگري سياست هاي دولتي، نهادها و قوانين مربوط درجهت توانمند سازي بهينه ي بازار پيشنهاد شده است و بر دور شدن از محدوديتهاي”طرح محور” كه نهادهاي دولتي در آنها به ساخت و ساز و تامين مالي سكونتگاه مي پرداختند، تاكيد مي شود. تا دولت نقش سابق خود را به عنوان توليد كننده ي مسكن كنار بگذارد و در عوض به ارائه ي راهكارهاي موثر از طريق توانمند سازي در اعمال مديريت در بخش مسكن بپردازد. در سند بانك جهاني آورده شده است:

دولت ها بايد تشويق شوند تا سياست هايي را اتخاذ كنند كه در جهت توانمند  سازي فعاليت هاي بازار مسكن گام بر مي دارند. دولتها داراي هفت ابزار كار توانمند سازي مهم اند. سه قلم از آنها به مشكلات بخش تقاضا مي پردازند و سه قلم ديگر با امور بخش عرضه سر و كار دارند و هفتمين موردش به بهبود وضعيت  مديريت كلي بخش مسكن خواهد پرداخت.

1ـ گسترش و تامين حقوق  تملك: تامين حق مالكيت و خريد و فروش آزادانه ي مسكن تحت پوشش حمايتي قانون قرار گيرد و زمين و سرپناهي كه موقعيت پايدار حقوقي ندارد، بايد ساماندهي شوند و امكان ثبت قانوني آنها فراهم آيد.

2ـ ايجاد و گسترش سيستم اعتبار و وامهاي مسكن: ايجاد نهادهاي اعتباري سالم رقابتي  و حمايت از فعاليت هاي اعتباري در راستاي امكان دسترسي اقشار كم درآمد  به وامهاي مسكن

3ـ عقلاني كردن يارانه ها: اطمينان يافتن از اين كه كه يارانه ها در ابعاد مناسب مي توانند  هزينه شوند، يارانه بايد هدفمند، قابل اندازه گيري و شفاف باشد و در عين حال عمل كرد بازارهاي مسكن را مخدوش نكند.

4ـ تامين زير ساختي براي فراهم آوردن زمين سكونتگاهها: ايجاد  هماهنگي ميان بخشي در بين نهادهاي تامين كننده زير ساخت هاي مسكوني (زير ساختهايي مانند خيابان كشي، لوله كشي آب لوله كشي فاضلاب و برق) به منظور تمركز بر ارائه اين خدمات در زمينهاي شهري و زمين هاي خارج از محدوده، تا توسعه بهينه ساخت و ساز مسكوني ميسر شود.

5ـ قانونمند كردن عمران و آباداني زمين و مسكن: ارزيابي به منظور متوازن سازي فوايد و  هزينه هاي مقرراتي كه بر بازار مسكن و زمين هاي شهري تاثير مي گذارد. بخصوص مقررات كاربري زمين، ساخت و ساز، و حذف مقرراتي كه  بدون دليل منطقي در عرصه ي مسكن ايجاد مي كنند.

6ـ ساماندهي صنعت ساختمان: ترويج رقابت پردامنه تر و زمينه ي صنعت ساختمان، كنار گذاشتن عوامل باز دارنده در راه ا ستفاده از مصالح محلي و كاهش مقررات ايجاد كننده ي  موانع تجاري براي مواد اوليه ي مسكن ( كاهش تعرفه هاي بازرگاني).

7ـ اين موارد را نهاد سازي و توسعه چارچوب مديريتي مسكن حمايت و راهبري ميكنند:  تقويت نهادهايي كه مي توانند بخش را در سطح كلان مديريت كنند و بر عملكرد آن نظارت داشته  باشند. گردآوري  همه ي عوامل تاثير گذار در بخش دولتي، بخش خصوصي و نمايندگان نهادهاي غير دولتي و سازمانهاي  مستقردر محله و اطمينان از بهينه بودن برنامه  ها و سياست ها  براي اقشار كم درآمد و حركت در جهت مشاركت آنان.

در ادامه ي سند، بانك جهاني هشت اصل را براي همكاريهاي آينده ي بانك در بخش مسكن مشخص كرده است كه به قرار زير است:

1ـ بانك جهاني دولت را تشويق مي كند تا نقش  توانمند سازي را ايفا كنند، از توليد يا پشتيباني مالي يا نگهداري مسكن دور شوند و به سوي  برقراري شرايط مطلوب براي عملكرد بهينه بازار مسكن و بهبود وضع سر پناه فقرا  اقدام كنند.

2ـ برنامه هاي اعتباري بانك  جهاني در خصوص سكونتگاه، “بخش محور” خواهند شد و از حالت تك پروژه اي دور خواهند شد . پروژه هايي كم مخاطب در چارچوب كلي بخش مسكن ارزيابي خواهند شد.

3ـ بانك جهاني در ارتباط با نهادهايي كه نقش قانونمند سازي و سياستگذاري دارند، فعاليت خواهد كرد و هدف  خود را براي مواقعي تدارك مي بيند كه دريافت كننده ي  وام مايل و قادر به تسهيل عملكرد بازار و خروج از انحصار و رانت خواري نيست.

4ـ بانك از ابداع روشهاي نوين حمايتي و مداخله پشتيباني مي كند. بسياري از جزئيات طرحهاي توانمند سازي براي بخش مسكن بايد به خوبي جا بيفتد.

5ـ بانك جهاني از دولت ها درخواست مي كند كه در جمع آوري و تحليل اطلاعات و آمار در خصوص بخش مسكن بكوشند تا روند سياستگذاري و اجرا بهبود يابد و عملكرد قابل ارزيابي شود.

6 ـ بانك جهاني از بازنگري به سياست هاي مسكن حمايت ميكند، ارتقاي  حقوق تملك و عملكرد بازار مسكن، اصطلاحات در مقررات و جايگزين كردن يارانه هاي هدفمند به جاي يارانه هاي عمومي، مورد نظر است.

7ـ بانك جهاني در روند سرمايه گذاري براي پروژه هايي  مانند پروژه هاي بزرگ  زير ساختها، بهسازي زير ساخت در محله هاي حاشيه نشين، سكونتگاههاي  غيررسمي و تهيه و ارائه زير ساخت در طرحهاي آماده سازي، همكاري مي كند.

8ـ بانك جهاني از بازنگري نقش نهادها و نهاد سازي نيز  حمايت مي كند. اين حمايتها از طريق وامهاي تنظيم كننده، وامهاي سرمايه گذاري و برنامه هاي همكاري فني انجام مي شوند.

 

3-1-1- نشست هاي جهاني در زمينه ي اسكان  غير رسمي *

با  شتاب گرفتن روند توسعه شهري در جهان و به خصوص در كشورهاي در حال  توسعه در چند دهه ي اخير، سازمان ها و نهادهاي گوناگوني براي پاسخگويي و يافتن راه حل هايي براي معضلات حل نشده ي توسعه شهري شكل گرفته  ا ند. كميسيون اسكان بشر سازمان ملل متحد(UNCHS) United Nation Commission for Human Settlement از مهم ترين سازمانها  از اين دست به شمار مي  آيد. اين كميسيون يكي از  مراكز  مهم جهاني گرد آوري  اطلاعات درباره ي  روند توسعه  شهري، انتشار راهكارها و انتقال  تجارب جهاني موفق با همكاري بسياري از سازمانهاي  رسمي و  سازمانهاي غيردولتي (NGO) شناخته مي شود.

1ـ هبيتات  يك  habitat

مركز اجرايي كميسيون اسكان بشر،  تحت نام   هبيتات habitat، در سال 1977 با  شرح وظايف ارتقاء  و بهبود سكونتگاهها و  كمك به پايداري آنان از لحاظ اجتماعي،  محيطي و تحقق راهبرد سر پناه مناسب براي همه تاسيس شد و با توجه به اين كه بر اساس نخستين كنفرانس  سازمان ملل در زمينه ي توسعه  شهري و تامين  مسكن شكل گرفت،  هبيتات   يك نامگذاري  شد.

در ادامه ي فعاليت هاي  كميسيون اسكان، و در جهت حمايت از آن و نيز جلب توجه و مشاركت جامعه  جهاني، سازمان ملل متحد تصميم گرفت سال 1986 را به عنوان سال جهاني تامين سرپناه براي افراد بي خانمان (IYSH) International Year of Shelter for the  Homeless اعلام و هر ساله  روز جهاني اسكان(نخستين دوشنبه ماه اكتبر) را با مضمون هاي مختلف با توجه به كاستي هاي موجود در دهه ي  نخست فعاليت سازمان ملل در زمينه ي تامين سرپناه، به درخواست كميسيون ا سكان، هبيتات موظف شود دستور  كار  جديدي براي سكونتگاهها تدوين كند. ديدگاه جديد هبيتات در سندي به نام “راهبرد جهاني تامين سرپناه تا سال  year 2000 ” Global Shelter  Stategy to the در سال 1986 ارائه شد.

تاكيد اين رويكرد جديد  بر  اتخاذ سياست اجرايي معين، بر پايه ي مشاركت اجتماعي در مقابل خلاء سياستگذاري استوار بود.

در آغاز دهه  ي  1990 م شاهد سمت گيري جديدي در  زمينه ي مباحث توسعه و شهر نشيني، به ويژه توجه به مسائل زيست محيطي و توسعه پايدار سكونتگاههاست. در پاسخ به نيازهاي جديد، برنامه مشتركي از سوي كميسيون اسكان  (UNCHS) و برنامه محيط زيست سازمان ملل(UNEP) با عنوان  برنامه شهر هاي پايدار (Substainable cities Programme-scp) با  هدف ارائه ي رهنمودي محيطي براي مديريت و طرح ريزي كالبدي سكونتگاهها تدوين مي شود.

2ـ   اجلاس جهاني سران كشورها  درباره ي زمين Earth Summit ريودوژانيروي  برزيل

در  سال 1992، نخستين كنفرانس سازمان ملل در زمينه ي توسعه و محيط زيست در شهر ريودوژانيروي برزيل با عنوان اجلاس جهاني سران كشورها درباره ي زمين برگزار مي شود و توسعه پايدار سكونتگاهها با توجه به مسائل زيست محيطي در دستور  قرار مي گيرد، درسند پاياني  اين اجلاس، در  چارچوب نيل به راهبرد سكونتگاههاي ناپايدار، بر  تامين مسكن مناسب براي همه، بهبود وضعيت سكونتگاه و محله هاي  فقير نشين و نيز توسعه منابع انساني وظرفيت سازي Capacity Building تمركز زدايي و تفويض اختيارات به مقامات محلي مسئول توسعه شهري، تاكيد مي شود.

3ـ نشست  جهاني براي توسعه – كپنهاگ

اين نشست در سال 1995 در شهر كپنهاگ  دانمارك تشكيل شد و به انتشار بيانيه ي كپنهاگ انجاميد، براي نخستين بار به شكل مشخص موضوع فقر شهري يا پديده ي شهري شدن فقر در دهه ي 90 تاكيد مي شود.

4ـ سمينار جهاني چالش  شهرهاي  غير رسمي در شهر” بلوهوريزونته” در  برزيل

اين سمينار در سال 1995 در  شهر  بلوهوريزوتنه ي برزيل برگزار مي شود. در كنار اين اجلاس كارگاهي نيز با عنوان ساماندهي نحوه ي تصرف زمين برپا  مي شود. از ا هم  نتايج اين  سمينار و كارگاه مي توان به اهميت نقش محوري شهرها، تدوين سياست شهري، محوريت نقش شهرداري ها، تاكيد بر دسترسي گروهاي  كم درآمد به زمين و خدمات و حقوق زنان  سرپرست خانوار اشاره كرد.

5ـ هبيتات دو  ( اجلاس جهاني درباره ي شهر)

در  سال 1996 دومين كنفرانس سازمان ملل در زمينه ي مباحث توسعه شهري با عنوان هبيتات دو يا اجلاس جهاني سران  كشورها درباره ي شهر (City Summit) در شهر استانبول تركيه برگزار مي شود و راهبردهاي آن (مسكن مناسب براي همه و توسعه پايدار سكونتگاهها) به تصويب مي رسد. از اهم مباحث اين نشست، مي توان به تامين امنيت حق سكونت (Security of Tenur) به ويژه براي  گروههاي كم درآمد و در  محله ها ي فقير نشين و به بيان ديگر پرهيز از تخريب اين گونه سكونتگاهها و تجديد اسكان ساكنان آنها و نيز نظام مديريت شهري مطلوب Good Urban Governance  اشاره كرد.

بازبيني دستاوردهاي هبيتات دو در سندي در سال 1997 تحت عنوان “سرپناه براي همه، توانمندي  هاي سياست  مسكن در اجراي منشور هبيتات ”  انتشار مي يابد كه در آن آخرين  نقطه نظرهاي هبيتات درباره ي نقش مسكن و تاثيرات اقتصادي آن  مطرح مي شود كه  اهم آنها از اين قرارند:

1ـ ايجاد تنوع در نظامهاي عرضه‌ي مسكن و خدمات .

2ـ مشاركت اجتماعي در تشكيل نهادهاي محلي

3ـ تاكيد بر فعاليت‌ هاي خرد مقياس، تجميع منابع مالي خرد  و ايجاد صندوق هاي تامين مالي منابع خرد  يا اعطاء خرده وام.

4ـ تاكيد بر توسعه اقتصادي محله ها، به  بيان ديگر بازگرداندن رونق اقتصادي به درون محله ها و بافت‌هاي  ناكارآمد.

6ـ كنفرانس  جهاني ”روند رو به گسترش فقر شهري” فلورانس

در سال 1997. اين كنفرانس  در شهر فلورانس ايتاليا برپا مي شود و نهاد جهاني جديدي به نام  ”همايش  جهاني درباره  ي  فقر  شهري – ايفاپ”  International from for Urban Poverty – IFUP تاسيس مي شود كه  اعضاي آن را طيف گسترده اي از مقامات محلي، سازمانهاي غير دولتي و  نهادهاي دانشگاهي – تحقيقاتي تشكيل  مي دهند. هدف از برگزاري اين همايش، ايجاد چارچوب و بستري براي پديد آوردن آگاهي  و  مبادله ي تجربه و زمينه ي مبارزه با فقر  شهري است. راهبرد  جديدي كه ايفاپ مطرح كرده، شهرهاي فراگيرInclusive Cities است.  اين راهبرد، ترجمان ديگري از منشور هبيتات در زمينه ي فراهم آوردن  زمينه ي همكاري و مشاركت گروههاي كم درآمد در برنامه ي توسعه شهري و تامين مسكن و  خدمات و نيز مديريت شهري مطلوب با تاكيد بيشتر بر راهكاررهاي مبارزه با  فقر است.

7ـ نشست ويژه ي مجمع عمومي سازمان ملل درباره ي سياست  هاي تامين مسكن و توسعه شهري به نام استانبول به اضافه ي پنج (استانبول بعد  از پنج سال ) – نيويورك – 2001 اين نشست به منظور ارزيابي روند پيشرفتهاي به دست آمده  در زمينه ي مبارزه با فقر و تامين سرپناه برگزار مي شود.

در اين نشست با توجه به دستاوردهاي نظري 25 ساله ي اخير كميسيون اسكان بشر در چارچوب برنامه ي سازمان ملل بر نهاد تامين مالي خرد، تاكيد مي شود بنابراين علاوه  بر دو راهبرد توانمند سازي و ظرفيت سازي اكنون از راهبرد نهاد سازي به عنوان مكمل راهبردهاي پيش گفته، سخن به ميان مي آيد. اين نهاد مي تواند امكان دسترسي گروههاي كم درآمد شهري را به منابع مالي و اعتباري فراهم آورد و بر اصطلاحي دلالت مي كند كه از آن به عنوان ” بانكداري با كمك كم درآمدها” Banking with the Poor ياد مي  كنند.

در  سال 2001 ،  روز  جهاني تامين سرپناه با  شعار  ” شهرهاي بدون الونك  برگزار شد و در سال2002نيز با شعار ” همكاري شهرها با يكديگر” برگزار شد. مضمون اين دو نشست اخير كميسيون اسكان در چارچوب منشور آن و تاكيد بيشتر بر مبارزه با فقر به عنوان يكي از راهبردهاي توسعه ي پايدار و ضرورت همكاري   شهرها در زمينه ي تبادل تجربه با يكديگر است. بر اساس تقويم سازمان ملل متحد، سال 2005 به عنوان ”سال جهاني اعتبار و تامين مالي خردMicro Finance نامگذاري شده است.

4-1-1-تجارت  جهاني در زمينه  ي راهكارهاي اسكان  غير رسمي

در   زمينه ي اسكان غير رسمي تجارب بسياري در سطح جهان وجود دارد و برخوردهاي مختلفي در اين زمينه در دنيا صورت گرفته است كه  با توجه به ساختار اقتصادي –  اجتماعي  هر جامعه راه  حل ها و سياستهاي  متفاوتي اتخاذ  شده است. مروري بر تاريخچه ي اين  برخوردها و تجارب جهاني در اين  زمينه بخصوص  نمونه هاي موفق آن – براي  يافتن راهكارهاي جديد بسيار مفيد  باشد.

1-4-1-1-راهبردهاي بلند مدت

در ژاپن با  خط مشي ايجاد بخشي همبسته در يك  برنامه ي توسعه ي  روستايي و منطقه‌اي  جامع توانستند تفاوت سطح درآمدهاي زندگي  در شهرهاي بزرگي همچون توكيو و  اوزاكا و ناگويا را با ساير مناطق توسعه نيافته هماهنگ نمايند. اين كشورها در طي برنامه  توسعه ملي جامع خود  در سالهاي  1969-1962 با  ايجاد و نظام اعتدالي توسعه، عدم تمركز صنعت و ديگر فعاليتهاي اقتصادي در يك يا چند شهر بزرگ، توسعه شهر ها و شركتهاي محلي،  ايجاد  فرصتهاي شغلي و امكانات آموزشي، اجتماعي و فرهنگي   روستا، از مهاجرت روستائيان به شهرها جلوگيري به عمل آورد.

دركو باخط مشي دولت ” حداقل شهر گرايي و  حداكثر روستاگرايي ”  بوده است. به  طوري كه  پايتخت كشور كوبا (هاوانا) سهم نسبتا كمي از منابع اجتماعي – اقتصادي دريافت  داشته و شهرهاي كوچك و متوسط به شكل شبكه اي از اجتماعات شهري به هم پيوسته با فعاليت عمده اقتصاد كشاورزي بيشترين سهم منابع  را به خود اختصاص داده اند  و رشدي متعادل  به ارمغال آورده اند. چنانكه حومه هاي فقر و مساكن نابهنجاري كه در شهرهاي بزرگ كشورهاي آمريكاي لاتين ديده مي شود، در هاوانا مشاهده نمي شود.

در اندونزي اسكان 2.5 ميليون نفر طي برنامه اي پنج ساله از سال 84-1979 علي رغم هزينه  هاي فوق العاده اي كه داشت موفقيت آميز تلقي مي شود. اينان كساني بوده اند كه مي توانستند ساكنان سكونتگاههاي نامتعارف و  بي ضابطه ي آينده  جاكارتا و ديگر كلان  شهر هاي اندونزي باشند.

در مصر از نيمه ي دوم دهه ي 1970  م ، راهبرد ملي فضايي مصر، استفاده از  ظرفيت بخش غير رسمي، ايجاد شهرهاي  جديد در مناطق صحرايي آن، دور از دره ي نيل را در دستور كار قرار داده است. دولت مصر رويكرد  جديد مشاركت مردم در ساخت مسكن براي خود را در پيش گرفت. اين رويكرد در احداث مسكن اوليه  در شهر جديد

( دهم رمضان) به كار گرفته شد كه در آن كارگران كم درآمد امكان خريد قطعه زميني با مساحت 90 متر مربع كه مسكن اوليه با  مساحت 25 متر مربع در آن احداث مي شود را داشتند اين واحد ها توانستند تا در دو طبقه گسترش يابند.

درك و تجربه ي مصر در استفاده از ظرفيت بخش غير  رسمي براي حل مشكلات مسكن از آنجا كه بين آن و برنامه ريزي كالبدي اين  كشور در  رسمي ترين شكل خود يعني احداث  شهرهاي جديد پيوند سازنده و موفق ايجاد  كرده است،  نمونه ي ويژه و مناسبي براي نشان دادن شيوه هاي عملي راه حل هايي است كه  به طور  نظري ارائه  شده است.

2-4-1-1-راهبردي كوتاه مدت

در زامبيا در شهر لوساكا  پروژه اي به منظور ارتقاء كيفيت سكونت در چهار محله ي كم درآمد ژرژ، چاراما چايزا، چي پاتا كه شامل بيش از 60 درصد  زاغه نشينان  و  حاشيه نشينان مي شد، طرح و اجراء  گرديد. در ارزشيابي كه در سال 1981 از  اين طرح  انجام شد. چنين استنتاج شد كه طرح لوساكا در نهايت خدمات شهري ضروري را براي 20000 واحد مسكوني فراهم كرده و 7000 خانوار ساكن در نقاط پر تراكم نيز در نتيجه ي اجراي اين طرح از خدمات بيشتري برخوردار شدند.

در  فيليپين در  شهر مانيل پروژه  اي براي محله ي توندو در نظر گرفته شد. هدف اصلي در اين طرح، ارتقاء كيفيت سكونت در زمينهاي پست ساحلي توندو  بود. اين  طرح شامل ايجاد معابر  گذرگاهها و جابجايي  مساكن به محل هاي مناسب در قالب شبكه بندي  مجدد فضاهاي مسكوني، تامين  آب لوله كشي و شبكه  فاضلاب، احداث مراكز محله و مدارس بود. سازمان ملي مسكن، در بهبود  كيفيت سكونت خانوارهاي ساكن در محله ي  توندو، اصول زير را مد  نظر داشت:1ـ حداكثر كوشش در حفظ ساختمانهاي موجود2ـ حداقل جابجايي خانوارها، 3ـ حداكثر استفاده از خودياري  و مشاركت جمعي مردم. ارزشيابي انجام  شده از نتايج پروژه  در سال 1981. حاكي از آن است كه حدود 5/97 درصد  از خانواردها در توندو، مساكن خود را بهبود بخشيده و از اين عده 5/12 درصد، خانه هاي كاملا جديد بنا نموده اند.

از جمله قابل توجه ترين دستاوردهاي طرح، عمدتا بر استفاده از خود ياري  ساكنان در احداث ساختمانها تكيه داشت،  با اين وجود اجراي طرح، حدود 500 شغل جديد ساختماني در محل ايجاد نمود. دولت پرو براي حل مشكل حاشيه نشينان كشور از جمله محله‌ي ميكانيكا و انريكو  مونته نگرو در ليما كه حدود يك  ميليون خانوار را در  خود جاي داده است، راه حل به رسميت شناختن مالكيت خانواردهاي كم درآمد  بر محل سكونتشان را در پيش گرفت. دولت پرو در برنامه ي صاحب خانه كردن آلونك نشينان، مقرر نمود تا سال  2003 م براي حدود يك ميليون واحد از آلونكهاي موجود در اطراف 7 شهر بزرگ پرو سند مالكيت صادر كند. كميسيون رسميت بخشي  به املاك  غير رسمي در سال 1996 از سوي دولت مركزي آغاز به كار كرد و در طي سه سال موفق شد وضعيت مالكيت 500 هزار قطعه زمين را روشن كند.  از طرفي ديگر برنامه  ي صدور  سند مالكيت در پرو توانست با دريافت يك وام 34 ميليون دلاري از بانك جهاني به كارهاي  خود سرعت و وسعت بيشتري بدهد.

بدين ترتيب در سال 1998 از طريق روش خرده اعتباري ” بانك اوريون” براي بهبود مساكن توانسته به طور متوسط  600 دلار وام توسعه مسكن به حدود 40 هزار نفر كم درآمد بدهد.

به هر  حال دولت پرو معتقد است كه دادن مالكيت و اسكان دائمي افراد كم درآمد، زمينه اي  خواهد بود براي ايجاد اعتبار براي آنها و در بلند  مدت راهي براي بهبود زندگي  اين افراد از طريق اعتبار بانكي خواهد بود. در واقع سند زني براي خانه هاي  مناطق  فقير نشين اولين حلقه ي زنجيري است كه خانواده هاي فقير را از طريق اعتبارات بانكي ساماندهي  مي كند.

طرح توسعه تدريجي حيدر آباد پاكستان در نوامبر 1986 آغاز شد. اداره ي توسعه ي حيدر آباد راه حلي ابتكاري را براي تدارك سرپناه در  محله  ي فقير نشين با قيمت و استانداردهاي توسعه ابداع كرد.  ويژگي اصلي اين رهيافت جديد آنست كه فقرا  توان پرداخت بهاي زمين  واگذار  شده را دارند. توسعه طرح  تدريجي  است ابتدا ارائه ي خدمات  اوليه بسيار محدود است،  در ابتدا فقط  عرضه ي آب به صورت گروهي و  حمل  و نقل عمومي تامين مي شود بعدا خدماتي نظير آب، فاضلاب، جاده  كشي، برق و گاز به  صورت خانه  به خانه  و يا پرداخت حق اشتراك  ماهانه ارائه مي شود.

كساني كه استطاعت مالي ندارند،  مي توانند  با يك جوگي Juggi – كه  سرپناهي ساده است- شروع كنند. نكته ي مهم در اين گونه افراد اين است كه حق مالكيت زمين آنها  تضمين شده است. هر وقت خانواده ها قادر به پرداخت هزينه براي ساخت تدريجي محل موردنظر سرمايه گذاري  مي  كنند.

* از مجله ي هفت شهر – سال سوم – شماره هشتم – مقاله ي به سوي نظريه اي براي اسكان غير رسمي – از حاشيه نشيني تا متن شهر نشيني از دكتر مظفر صرافي

* مجله ي هفت شهر – مقاله ي سياست هاي بانك جهاني در خصوص توانمند سازي بازار مسكن – مترجم زهرا افتخاري راد- زهرا اسكندري دورباطي

* نشريه ي هفت شهر، مقاله ي سكونتگاههاي ناپايدار اقشار كم درآمد شهري – دكتر مهرداد جواهري پور، دكتر بابك داور پناه ، سال سوم شماره هشتم

کلیدواژه : اسکان غیر رسمی
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها