سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مفهوم جاپای اکولوژیک

مفهوم جاپای اکولوژیک

مفهوم جاپای اكولوژيكي يا همان “EF” اولین بار در دهه ی ۱۹۹۰ توسط ویلیام ریس و ماتیس واکرناگل مطرح شده است (1992 ،Rees ؛1994 ،Rees and Wackernagel ؛1996 ،Wackernagel and Rees). آنها بر این باورند تمام فعالیت های انسانی در مصرف منابع و تولید پسماند خلاصه ميشود (Dietz et al, 2007). در واقع جاپای اكولوژيكي با محاسبه ي اين دو فعاليت اساسي انسان، “محيط مورد نیاز برای ارائه منابع طبیعی” و “ميزان توليد پسماند در محيط” را ارزيابي مي كند (Poonam et al, 2017). جای پای اکولوژیکی هر منطقه به اندازه جمعیت، درآمد، استاندارد ها و سبک زندگی، الگوهای مصرف منابع و بهره وری اکولوژیکی بستگی دارد (Wackernagel et al, 1999). ميزان جاپاي اكولوژيك نشانگر مقدار مصرف (تقاضاي مردم براي كالاهاي طبيعي و خدمات) و برابر مقدار زمين، يا آبي است كه نيازهاي مصرفي جامعه را تأمين كرده، يا آنكه پسماند توليدي آنها را جذب مي كند. در حالت كلي جاي پاي اكولوژيك، نشان دهنده ي آثاري است كه هر كدام از جوامع در اثر سبك و شيوه ي زندگي خود، بر طبيعت به  جاي مي گذارند (Wilson and Anielski, 2005). جای پای اکولوژیکی معیاري مناسب براي ارزیابی آثار زندگی مدرن را فراهم می کند. این آثار می توانند براي افراد، شهرها، مناطق و کشورها مورد محاسبه قرار گیرند. همچنین مفهوم جاي پاي اکولوژیکی می تواند یک ابزار آموزشی مفید باشد که پایداري و شیوه هاي گوناگون زندگی را برای عموم جامعه توضیح دهد )شاهيني فر و حبيبي، 1394: 3). در ابتدا ميزان جاپاي اكولوژيك كُره ي زمين كمتر از ظرفيت زيستي زمين بوده است. اما از سال 1961به بعد ميزان جای پاي اكولوژيكي از ظرفيت زيستي زمين فراتر رفته است. اين روند تا جايي ادامه يافته است كه اكنون سرانه ي ظرفيت زيستي جهان، 8/1هكتار و سرانه ي جای پاي ساكنان كره ي زمين 7/2 هكتار است. در ايران نيز جای پاي اكولوژيك از سرانه ي زيستي آن بسيار بزرگتر است كه اين امر نشان دهنده ي مصرف بيش از اندازه ي منابع و وابستگي به منابع ديگر مناطق جهان براي تأمين نيازهاي بوم شناختي ساكنان است(جمعه پور و همكاران، 1392: 3).

روش جاپاي اكولوژيكي(EF) داراي مزايا و معايبي می باشد که در جدول شماره ۱ به اختصار به برخي از آن ها اشاره مي كنيم.

جدول۱. مزایا و معایب جای پای اکولوژیک

 

 

مزاياي EF:

 

جای پاي اكولوژيكي يا همانEF شاخصي جمعي ارائه مي دهد كه هم از نظر علمي قدرتمند بوده و هم شناخت و درك آن توسط افراد غير متخصص آسان است. از اين روش ميتوان براي سطوح مختلف مصرف (از يك فرد تا سطح يك كشور و حتي جمعيت جهان) استفاده كرد و از آنجا كه اين روش يك مقدار واحد ارائه مي كند، بنابراين قابليت مقايسه هاي كلي و جزئي را دارد. همچنين تحليل جاي پاي اكولوژيكي، هم روشي آموزشي بوده و هم انگيزه بخش است.
 

معايب EF:

روش جاپای اكولوژيكي تنها شامل مصرف و ضایعاتي است که مستلزم نواحي زمین است و این شاخص بیشتر روی مسائل کمي تأکید دارد و کمتر مسائل کیفي را در نظر ميگیرد. مشکل آفرین ترین بعد و جنبه اين روش، ایده ی جمعبندی گروههای مختلف زمین در یک عدد واحد است، همچنين شاخص EF ، تغییر فناوری را نادیده ميگیرد.

ماخذ: (حبيبي و كاكه جوب، 1394: 5)

“جای پای اكولوژيكي” و “ظرفیت زیستی” دو اصل پایداری به شمار می روند به طوریکه اگر جای پای اكولوژيكي مناطق بیش از ظرفیت زیستی آن باشد، ناپایداری رخ می دهد (Daly, 1990). شکاف بین ظرفیت های زیستی و جای پای اکولوژیکی جهانی، منجر به کمبود منابع زیست محیطی می شود، که فشار بر اکوسیستم ها را تحمیل میکند و ظرفیت زیستی جهانی زمین را کاهش می دهد (Franz and Papyrakis, 2011).

 

شیوه محاسبه جاپای اکولوژیک

دو روش اساسی برای محاسبه جاپاي اكولوژيكي (EF) وجود دارد (UNESCO, 2010):

 روش اول، جای پای اکولوژیکی كلان: اين روش یک رویکرد قوی و جامع است و به طور معمول در مقیاس ملل انجام می شود كه شامل محاسبه تمام منابع مصرفي يك ملت  و پسماند آن مي شود. وقتی EF از ظرفیت های زیستی خود فراتر رود، کشور در معرض کمبود منابع محیط زیست قرار می گیرد. EF می تواند به طور متوسط برای سرانه يك کشور محاسبه شود (UNESCO, 2010).

روش دوم، جای پای اکولوژیکی جزئي: اين روش یک رویکرد از پایین به بالا است و برای ارزیابی اثرات زيست محيطي افراد، خانواده ها و سازمان ها مناسب است  (Haque & Roper, 2005; Conway et al., 2008). با استفاده از اين رويكرد فعالیت های مختلف در سطح فردی، خانوار یا سازمان برای مصارف گوناگون (مانند انرژی، غذا، لباس و غیره) جمع آوري می شوند. ابزار جمع آوری داده ها اغلب یک پرسشنامه است و در نتیجه اثرات زيست محيطي هر فرد ارزيابي ميشود. این رویکرد رایج در بسیاری از وبسایتهاي جهاني به منظور تشویق مردم برای آگاهی بیشتر از تاثیر آنها در محیط زیست مورد استفاده قرار می گیرد. مزیت رویکرد دوم این است که به آساني قابل درک و محاسبه است. بنابراین اندازه گیری ساده ای از تاثیر هر فرد بر محیط زیست را فراهم می کند (UNESCO, 2010).

کلیدواژه : جاپای اکولوژیک
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها