سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ارﺗﺒﺎط ﻓﻀﺎی شهری و ﻓﺮﻫﻨﮓ از دﯾﺪﮔﺎه اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان

ارﺗﺒﺎط ﻓﻀﺎی شهری و ﻓﺮﻫﻨﮓ از دﯾﺪﮔﺎه اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان

ﮐﺎرﻟﺴﺎور

از ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬاران ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ درﺑﺎرة ارﺗﺒﺎط ﻣﺎﺑﯿﻦ ﺳﺮزﻣﯿﻦ)ﻣﮑﺎن( و زﻧـﺪﮔﯽ اﻧﺠـﺎم داد .ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت وي ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮي ﻣﮑﺎﻧﻬﺎي ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن از راه ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻫـﺎي ﻣﺘﻔـﺎوت اﺳـﺖ. ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرت دﯾﮕـﺮ، ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﻧﻈﺎم ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﮐﺸﺎورزي، ﺳﮑﻮﻧﺘﮕﺎﻫﯽ، ﺣﻤﻞ وﻧﻘﻞ و …را ﻣـﯽ ﺳـﺎزﻧﺪ)رﺿـﻮاﻧﯽ، 1388؛.(46

ﻫﻨﺮي ﻟﻮﻓﺒﻮر

از ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮدازان ﺷﻬﺮي اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻧﮕـﺎه وﯾـﮋه اي ﺑـﻪ ﻓﻀـﺎي ﺷـﻬﺮي و ﺷـﮑﻞ ﮔﯿـﺮي رواﺑـﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در اﯾﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﭘﺮوژه ﻫﻨﺮي ﻟﻮﻓﺒﻮر در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻓﻀﺎ ﮐﻪ در ﻧـﻮع ﺧـﻮد ﺑـﯽ ﻧﻈﯿـﺮ اﺳـﺖ، ﻧﺘﯿﺠﻪ و ﭘﯿﺎﻣﺪ ﯾﮏ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞ وي از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ، ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻃﺮح ﻓﻀﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ اﺻﻞ ﺑﻨﯿﺎدي در درك ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داري ﮔﺮدﯾﺪ )ژﯾﻠﻨﯿـﺘﺲ، 1393؛ .(56 ﺷـﻬﺮ ﺑـﺮاي ﻟﻔﺒـﻮر ﺣـﺎوي ﺳـﻪ ﻣﻔﻬـﻮم ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ : ﻓﻀﺎ، زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه و ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داري . ﺷﻬﺮ زﻣﯿﻨﻪ ﻓﻀﺎﯾﯽ ﻋـﺎﻣﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ازﻃﺮﯾﻖ آن رواﺑﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ در ﺗﺠﺮﺑﻪ روزﻣﺮه ﻣﺮدم ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﺷـﻮد. ﺑـﻪ اﻋﺘﻘـﺎد وي رواﺑـﻂ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﺗﻨﻬـﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﻀﺎﯾﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ رواﺑﻂ ﺧﻮد را در ﻓﻀﺎ ﻧﺸـﺎن ﻣﯿﺪﻫـﺪ و ﺧـﻮد را در ﻓﻀﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﯾﺠﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ ﻣﺤﺼﻮر ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ. زﯾـﺮا در ﻏﯿـﺮ اﯾـﻦ ﺻـﻮرت در اﻧﺘﺰاﻋـﯽ ﻣﺤـﺲ ﺑـﺎﻗﯽ ﻣـﯽ ﻣﺎﻧـﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ وي ﻓﻀﺎ واﻗﻌﯿـﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ و در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧـﺪه ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ اي از رواﺑـﻂ و اﺷـﮑﺎل(Lefebvre,1993:156) اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ .(ibid:116) ﻓﻀﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ از ﻃﺮﻓﯽ از ﻓﻀﺎي ذﻫﻨﯽ و از ﺟﺎﻧﺐ دﯾﮕـﺮ از ﻓﻀـﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ ﺟـﺪا ﻧﯿﺴﺖ)ﻫﻤﺎن؛ .(127

فﺮدر ﺟﯿﻤن١(Jameson,1991)

در ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮوف ﺧﻮد»ﭘﺴﺖ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﯾﺎ ﻣﻨﻄﻖ ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ آﺧـﺮﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داري« اﻇﻬﺎر ﻣﯽ دارد ﮐﻪ در ﻋﺼﺮ ﻣﺎ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﻫﺎ ﻧﻪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي زﻣﺎن ﺑﻠﮑـﻪ دﺳـﺘﻪ ﺑﻨـﺪي ﻫـﺎي ﻓﻀﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ روﯾﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻫﺮ روزﻣﺎ، ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ذﻫﻨﯽ و زﺑﺎن ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﺎ را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ. ﺑـﺎ اﺷـﺎره ﺑـﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻋﻈﯿﻤﯽ ﮐﻪ در ﺳﺮاﺳﺮ دﻧﯿﺎ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ارﺗﺒﺎﻃﺎت، ﻣﻘﯿﺎس ﻗﺪرت، ﺳﻄﺢ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺷﺨﺎص اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده اﺳﺖ، ﺟﺎن ﺑﺮﮔﺮ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر درك ﺟﻬﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ ﻓﻀـﺎﯾﯽ ﺗﻮﺟـﻪ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ. او ﺑﯿﺎن ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻓﻀﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ زﻣﺎن ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎ را از ﻣﺎ ﭘﻨﻬﺎن ﻧﮕﻪ ﻧﻤﯽ دارد« )درﮔﺎﻫﯽ، 1390؛ .(28

دﯾﻮﯾﺪ ﻫﺎروي

اﺳﺘﺎد ﻣﻤﺘﺎز ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ و اﻧﺴﺎﻧﺸﻨﺎﺳﯽ، ﺑﯽ ﺷﮏ ﺳﻬﻢ ﻃﻮﻻﻧﯽ در ﺗﺒﯿـﯿﻦ ﻓﻀـﺎ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ. او اﻇﻬﺎر ﻣﯽ دارد »ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﮐﯿﻔﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﻓﻀﺎ و زﻣﺎن ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ. در ﻧﺘﯿﺠـﻪ؛ ﻫـﺮ ﺳـﺎﺧﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ،ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻋﯿﻨﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد از ﻓﻀﺎ و زﻣـﺎن را ﻣﻄـﺎﺑﻖ ﺑـﺎ ﻧﯿﺎزﻫـﺎ و اﻫـﺪاﻓﺶ از ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻣـﺎدي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ و ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﻣﺎدي ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ آن ﻣﯽ ﺳﺎزد.« از اﯾﻦ رو ﺑﺮاي ﻫﺎروي ﻓﻀﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾـﮏ اﻣـﺮ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﺷـﺪه، ﺷﮑﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ، ﻗﺎﻟﺐ ﺑﻨﺪي ﺷﺪه و اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه در دورهﻫﺎ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺧﺎص درك ﻣﯽﺷﻮد. در واﻗـﻊ ﺷـﮑﻠﯽ ﮐـﻪ ﻓﻀـﺎ ﺑﺮﻣﯽ ﮔﺰﯾﻨﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﺷﯿﻮه ﺗﻮﻟﯿﺪ، ﻧﻤﺎد آرﻣﺎن ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﯾﮏ زﻣﺎن ﺧﺎص و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻧﻈﻢ ﻣﻮﺟﻮد اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ. ﺑﺮاي ﻫﺎروي ﻓﻀﺎي ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺟﺪا از ﺟﺎﻣﻌﻪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد. ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺼﻮل و ﻓﺮآورده رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﻋﻤﻞ ﺗﺎرﯾﺨﯽ درك ﮔﺮدد. از ﻧﻈﺮ وي »ﻫﺮ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ از ﺷﻬﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻃﺮﯾﻘﯽ ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮم ﻫﺎي ﻓﻀﺎﯾﯽ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮض ﭘﺎﯾﻪ اي ﺧﻮد در ﻣـﻮرد ﺷﻬﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ. ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ رﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺴﯿﺮي ارﺗﺒﺎط دﻫﯿﻢ ﮐﻪ در آن ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾـﮏ ﺟﻐﺮاﻓﯿـﺎ و ﻓﺮم ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺧﺎص ﻧﻤﻮد ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ را  درك ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻓﺮم ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺧـﺎص، ﻓﺮاﯾﻨـﺪﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺧﻠﻖ، ﻧﻬﺎدﯾﻨﻪ ﺳﺎزي و ﺗﺜﺒﯿﺖ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ ﺑﺮد از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ،اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨـﺪﻫﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﻓﺮم ﻫﺎي ﻓﻀﺎﯾﯽ را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ.« ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺷﻬﺮ ﺑﺴﺘﺮ راﺑﻄﻪ دوﺳـﻮﯾﻪ ﻣﯿـﺎن ﻓﺮﻫﻨـﮓ و ﻓﻀﺎ از ﺧﻼل ﺗﺠﺮﺑﻪ روزﻣﺮه اﻓﺮاد اﺳﺖ. ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﻪ اﻓﺮاد و ﮔﺮوهﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑـﺎ ﻫﻨﺠﺎرﻫـﺎ، ارزش ﻫـﺎ، ﺳﻼﯾﻖ و ﮔﺰﯾﻨﺶﻫﺎي ﺧﺎص ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻓﻀﺎي ﯾﮑﺴﺎن ﺳﺎز ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏﺎﻟﺒﺶ ﻓﻀﺎﻫﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺶ را ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪ و ﯾﺎ ﺑﺎ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي، ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﺧﺎص ﺧﻮد، راﺑﻄﻪ ﺑﺮ ﻗـﺮار ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ)ژﯾﻠﻨﯿﺘﺲ، 1393، .(93-92

دورﯾﻦ ﻣﺴﯽ٣(1994)

در آﺛﺎر ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻓﻀﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎ و اﺛـﺮات ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽﻗﺮار دارد. ﻓﻀﺎ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺠﺎورت و ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑـﺮ ارﺗﺒﺎﻃـﺎت و درك ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ و ﯾـﺎ ﻧﺒﻮد آن اﺛﺮﮔﺬار ﺑﺎﺷﺪ)رﺿﻮاﻧﯽ، :1388 .(46

ادوارد ﺗﯽ ﻫﺎل١(1990)

اﺳﺘﺎد ﻣﺮدم ﺷﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه دﻧﻮر از ﻟﺤﺎظ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻓﻀﺎ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺛﺎﺑـﺖ، ﻧﯿﻤـﻪ ﺛﺎﺑﺖ و ﯾﺎ ﻣﺘﺤﺮك )ﺑﺪون ﺷﮑﻞ( ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈـﺮ وي ” ﯾﮑـﯽ از ﺗﻔﺎوﺗﻬـﺎي اﺳﺎﺳـﯽ ﺑـﯿﻦ ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺎ ﺗﻌﻤﯿﻢ دﻫﻨﺪهي اﺷﮑﺎل رﻓﺘﺎري و ﺗﺸﺮﯾﺤﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﺳﺎزوارهي ﺑﺸﺮي ﻫﺴـﺘﻨﺪ. ﻓﻀﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﯾﮏ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺳﯿﻤﺎي ﺛﺎﺑﺘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ درﻓﺮﻫﻨﮓ دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﯿﻤﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ )ﺗـﯽ ﻫﺎل، 1376؛ .(150-155ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺛﺎﺑﺖ؛ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ، ﮐﻮﭼﻪﻫﺎ، ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ و… را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ. ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻧﯿﻤـﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺎم ﻫﺎﯾﯽ از ﻧﺸﺎﻧﻪ ﮔﺬاري و ﺗﻔﺎوت ﮔﺬاري ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻫﻮﯾـﺖ ﺑﺨﺸـﯽ ﺑـﻪ ﻣﺤﻠـﻪ و ﮔﺮوﻫﻬﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ آن ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮔﺬار ﺑﺎﺷﺪ. ﻓﻀﺎﻫﺎي ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﺤﺮك ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ﮐـﻪ راﭘـﺎﭘﻮرت اﺷﯿﺎء ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ﻣﯽ ﮐﻨـﺪ. اﯾـﻦ

-2 اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﺎ اﺷﯿﺎء و

-1 اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﺎﯾﮑﺪﯾﮕﺮ

آﻧﻬﺎ رادر ﺳﻪ ﮔﺮوه

 

رواﺑﻂ درون ﻧﻮﻋﯽ از ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﮕﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎي اﻧﺴـﺎن ﺳـﺎﺧﺖ را ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﭼﻬـﺎر ﻋﻨﺼـﺮاﺳﺎﺳﯽ ﺷﮑﻞ ﻣﯽدﻫﺪ: -1 ﻣﮑﺎن  -2 زﻣﺎن -3 ﻣﻌﻨﯽ -4 رواﺑﻂ )ﻓﮑﻮﻫﯽ،1390؛ .(238 اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﮕﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪهي داﺋﻢ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ آﯾﺪ و از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ اي ﻫﻮﯾﺖ و ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ

. آﻣس راﻮرت٢،

ﻣﻌﻤﺎر واﻧﺴﺎن ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ روﯾﮑﺮد ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺑـﻪ ﻣﺤـﯿﻂ ﻣـﯽ ﻧﮕـﺮد و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﻮد را ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ زﻣﯿﻨﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ درﺷﮑﻞ ﺷﻬﺮ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ)ﺗـﻮﻻﯾﯽ، 1386؛.(157 وي اﺳـﺎس ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮي ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎي زﯾﺴﺘﯽ را در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﺮدم ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﺗﻔﺎوت ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎﻟﺒﺪي را ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻔـﺎوت ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺎ ﻣﯽداﻧﺪ. او ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻪ در ﺑﺮدارﻧﺪه ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﺳـﺖ، ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي را از ﻃﺮﯾﻖ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻓﺮم ﺑﺼﺮي و اﻫﻤﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن اﻣﮑﺎن ﭘـﺬﯾﺮ ﻣـﯽ داﻧﺪ. راﭘﺎﭘﻮرت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﺄﮐﯿﺪ دارد ﮐﻪ اﯾﺠﺎد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ اﺛﺮات ﻣﺨﺮﺑﯽ ﺑﺮ ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﻫـﺎ دارد و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺑﺮاي ﻓﻀﺎﻫﺎ و ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﺑﺎارزش ﺷﻬﺮ اﻫﻤﯿﺖ ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﯾﮏ ﺷﻬﺮ را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ اي از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻋﻤﻮﻣﯽ واﺑﺴﺘﻪ ﻣﯽ داﻧﺪﮐﻪ ﺑﺎ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ آنﻫﺎ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ارزش ﺷﻬﺮ ﻧﯿﺰ از دﺳﺖ ﻣﯽ رود. در ﻧﮕـﺎه وي ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻨﺎﺻﺮ وﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﮐﺎﻟﺒﺪي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﯾﯽ ﻣﺘﺄﺛﺮ از ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن از آن ﻣﮑﺎن و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻫﺎﯾﺶ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﻣﺪل اﻧﺴﺎن در ﻗﺎﻟﺐ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻼش ذﻫـﻦ اوﺳـﺖ، ﻫﻮﯾـﺖ ﻣـﯽ ﯾﺎﺑـﺪ)درﮔﺎﻫﯽ، 1390؛ .(34

دﮐﺘﺮ ﺷﮑﻮﯾﯽ

ﺟﻐﺮاﻓﯿﺪان ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﮐﺘﺎب »ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎ« در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ارﺗﺒﺎط ﻓﻀﺎ و ﻓﺮﻫﻨﮓ اﯾﻨﭽﻨﯿﻦ ﻣﯽ ﻧﻮﯾﺴﺪ: در اﯾﻦ دوره اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ و ﺗﻼش او ﺑﺮاي ﺳﺎزﮔﺎري ﺑـﺎ ﻣﺤـﯿﻂ اﺳـﺖ  .ﺑـﺎ ﮔﺬﺷـﺖ زﻣـﺎن اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻓﻨﺎوري و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﻣﺤﯿﻂ رﺳﯿﺪ .ﺑﺎ ﺷﮑﻞ ﮔﯿـﺮي ﻧﯿﺎزﻫـﺎي ﺟﺪﯾـﺪ در دورهﻫـﺎي زﻣﺎﻧﯽ و ﻣﮑﺎﻧﯽ، ﻧﻮع دﯾﺪﮔﺎه اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺰ در ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﻣﮑـﺎن ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﮐـﺮد. اﻧﺴـﺎن ﺑـﺎ ﮐﺴـﺐ ﺗﺠﺮﺑـﻪ و اﻓـﺰاﯾﺶ آﻣﻮﺧﺘﻪﻫﺎي ﺧﻮد در ﻗﺎﻟﺐ ﻓﺮﻫﻨﮓ، ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣﻨـﺎﻓﻊ را ﮐﺴـﺐ ﮐـﺮد  .ﺑـﺎ ﺗﻨـﻮع ﻧﯿﺎزﻫـﺎي اﻧﺴـﺎن و اﻓـﺰاﯾﺶ ﺣـﺲ ﺳﻮدﺟﻮﯾﯽ، ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﺟﻮاﻣﻌﯽ ﻣﻮﻓﻖ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐـﻪ ﻓﺮﻫﻨـﮓ و ﻋﻠـﻢ و ﻓﻨـﺎوري ﻗـﻮي داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ. ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﻓﻨﺎوريﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻗﺪرت ﺟﺎﻣﻌﻪ را دو ﭼﻨﺪان ﻣﯽﮐﻨﺪ . اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﻓﺮﻫﻨﮓ ﭘﯿﺸـﺮﻓﺘﻪﺑﺮاي ﮐﺴﺐ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد)ﻣﺜﻞ ﺳﯿﺎﺳﺘﻬﺎي اﺳﺘﻌﻤﺎري ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ( ﻣﮑﺎنﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را ﻏﺎرت ﮐﻨﺪ  .ﻧﺘﯿﺠـﻪ اﯾﻨﮑـﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﻣﮑﺎن را ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﺑﻪ آن ﻧﻘﺶ ﺗﺎزهاي ﻣـﯽﺑﺨﺸـﺪ. ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرﺗﯽ دﯾﮕـﺮ، ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ ﻫـﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﮑﺎن ﻧﻘﺶ و ﮐﺎرﮐﺮدي وﯾﮋه ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﺷﺨﺼـﯿﺖ و اﻋﺘﺒـﺎر ﻣـﯽﺑﺨﺸـﺪ . ﻣﮑﺎن ﺑﺎ ارزشﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻫﻮﯾﺖ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ» ﻣﮑـﺎن را ﻓﺮﻫﻨـﮓ اﻧﺴـﺎﻧﯽ ﻣـﯽ ﺳـﺎزد« ) ﺷـﮑﻮﯾﯽ،:1375 .(326 ،299

ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﭘﺪﯾﺪه اي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ

» ﺷﻬﺮ ﻧﻮﻋﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﮕﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻓﻀﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ آن را ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪه داﺋﻢ ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺑﺴـﺘﺮ ﺑﺮاي ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎزي ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آورد« )ﻓﮑﻮﻫﯽ،1383؛.(286 ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﯾـﮏ ﺷـﻬﺮ زﻧـﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ دارﻧﺪ. اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﺎ دﯾﮕﺮان و ﺑﺎ ﺟﺎﻣﻌـﻪ ﭘﯿﻮﻧـﺪ دارﻧـﺪ و ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ از اﯾﻦ ﻟﺤﺎظ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻏﺮﯾﺰه ﻧﺒﻮده ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻋﻘﺎﯾﺪ، ارزش ﻫﺎ و ﻗﻮاﻋﺪي اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪ وﺟـﻮد دارد. ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺣﻮزهﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﻧﺶ ﺷﻬﺮي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، اﯾﻦ اﺻﻞ را ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﻬﺮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ و ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺷﺪه از ﺳﻪ ﻋﻨﺼﺮ ﻓﺮم، ﻣﻌﻨﺎ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺳﺖ. ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾـﻦ ﺳـﻪ ﻋﻨﺼﺮ ﺑﻪﯾﮑﺪﯾﮕﺮ واﺑﺴﺘﻪ اﻧﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ﻓﺮم، ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪه ﻓﻀﺎ اﺳﺖ و ﻓﻀﺎ ﺟﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ در آن اﺗﻔـﺎق ﻣﯽ اﻓﺘﺪ )ﻏﺮاب، 1390؛.(34

ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ، ﺟﺰء دﯾﮕﺮ ﺷﻬﺮ اﺳﺖ. ﺷﻬﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺷﯿﻮه ﺧﺎﺻﯽ از زﯾﺴﺘﻦ را ﺑﺮ اﻧﺴـﺎن ﺗﺤﻤﯿـﻞ ﻣـﯽ ﮐﻨـﺪ. اﯾﻦ ﺷﯿﻮة ﺗﺤﻤﯿﻞ ﺷﺪه، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از داﻧﺶ ﻫﺎ، ارزش ﻫﺎ، ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ و ﻣﻬﺎرت ﻫﺎ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﺷﻬﺮﻧﺸـﯿﻨﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد. در اﯾﻦ ﻧﮕﺎه، ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﺧﺘﯿﺎر ﺷﯿﻮة ﺧﺎﺻﯽ از زﯾﺴﺘﻦ در ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﭘـﯿﺶ ﺷﺮط ﻫﺎي اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮاي ﯾﮏ ﻣﮑﺎن ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در ﺷﻬﺮ، ﺣﻀﻮر ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺳﺖ؛ در ﻫـﺮ ﮐﺠـﺎ ﮐـﻪ ﻣﻤﮑـﻦ ﺑﺎﺷﺪ. اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ )ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻻﻫﺎ، ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﺗـﺄﻣﯿﻦ ﺧـﺪﻣﺎت ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ( و ﻣﺼـﺮف ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ )ﻣﺮدﻣــﯽ ﮐــﻪ ﺑــﻪ ﺗﻤﺎﺷ ـﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪﻫــﺎ ﻣــﯽ روﻧــﺪ و از ﮔــﺎﻟﺮي ﻫــﺎ و ﻧﮕﺎرﺧﺎﻧ ـﻪﻫــﺎ ﺑﺎزدﯾ ـﺪ ﻣــﯽ ﮐﻨﻨ ـﺪ( ﻣــﯽ ﮔﺮدد)ﻣﻮﻧﺘﮕﻮﻣﺮي،1391؛ .(89

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻣﮑﺎن ﻫﻮﯾﺖ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ ﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ. ﻫﻮﯾﺖ ﻣﮑﺎﻧﯽ، ﺣﺎﺻﻞ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻋﻤﯿﻖ ﻣﯿﺎن ﻓﺮد و ﻣﮑـﺎن اﺳـﺖ. در اﯾﻦ روﻧﺪ، ﻣﮑﺎن، ﻫﻢ ﺗﺪاوم زﻣﺎﻧﯽ ﻓﺮد را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻫﻢ اﺣﺴﺎس ﺧﺎص ﺑـﻮدن را ﺑـﺮاي ﻓـﺮد ﻓـﺮاﻫﻢ ﻣـﯽ آورد. اﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ، ﺣﮑﺎﯾﺖ از ﻣﻌﻨﺎدار ﺑﻮدن ﻣﮑﺎن دارد. ﻣﻌﻨﺎ ﺑﻪ واﺿﺢ ﺑﻮدن و ﻗﺎﺑـﻞ درك ﺑـﻮدن ﻣﮑـﺎن و اﯾﻨﮑـﻪ ﻓـﺮد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدش را در ﻣﮑﺎن اﺣﺴﺎس ﮐﻨﺪ، اﺷﺎره دارد. ﺑﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑﻪ ﻣﺪد ﻣﻌﻨﺎ، ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻣﯿﺎن اﻣﺮ ﺑﯿﺮوﻧﯽ )ﻣﮑـﺎن( و اﻣﺮ دروﻧﯽ )ذﻫﻦ(، ﻣﯿﺎن ﻋﯿﻨﯿﺖ و ذﻫﻨﯿﺖ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﺷﻮد)ﻫﻤﺎن؛ .(93 در ﯾﮏ ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي ﻫﻤﻮاره اﯾﻦ ﺳﻪ ﺟﺰء ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ درﯾﮏ زﻣﺎن ﺣﻀﻮر ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﻨـﺪ و ﮐﻠﯿﺘـﯽ را ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﺷﻬﺮ اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ در ﺷﻬﺮ ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﺳﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﻣﺠﺰا از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺮي ﻫﺴﺘﯿﻢ ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﺧﻮد ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎﻟﺒﺪي، ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻣﺤﯿﻂ ﻧﻤﺎدﯾﻦ ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ اﺳﺖ. ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎﻟﺒﺪي ﺑﺎ ﻓﻀﺎ، ﻣﺤﯿﻂ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺑـﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ و ﻣﺤﯿﻂ ﻧﻤﺎدﯾﻦ ﺑﺎ ﻣﻌﻨﺎ در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ. اﯾﻦ ارﺗﺒﺎط را ﻣﯽ ﺗﻮان از ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮدار زﯾﺮ ﻧﺸﺎن داد.

 

 

 

ﻧﻤﻮدار -2-2ارﺗﺒﺎط ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺷﻬﺮي و ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻣﻨﺒﻊ: ﻏﺮاب، 1390؛ 35

 

اﯾﻦ ﺳﻪ ﺟﺰء و ﯾﺎ ﺳﻪ ﻣﺤﯿﻂ، ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ و ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﺎﻣﻞ اﺻـﻠﯽ اﺗﺼـﺎل و رﺷـﺘﻪ ﭘﯿﻮﻧﺪ دﻫﻨﺪه اﯾﻦ ﺳﻪ ﺟﺰء و ﻣﺤﯿﻂ اﺳﺖ و ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻧﯿﺰ ﺧﻤﯿـﺮ ﻣﺎﯾـﮥ ﻣﺤـﯿﻂ ﺷـﻬﺮي اﺳـﺖ. زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﻬﺮ را ﺑﻪﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ، اﺷﺎره ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ دارﯾﻢ ﮐـﻪ ﺑـﻪ واﺳـﻄﮥ ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﭘﺪﯾـﺪار ﮔﺸـﺘﻪ و ﺷﮑﻞ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻣﺪد ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﯿﺰي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷﻬﺮ را ﻓﻬﻢ ﮐـﺮده و آن را ﺣﺲ ﻧﻤﺎﯾﺪ. ﮔﺬﺷﺘﻪ از اﯾﻦ، ﺷﻬﺮ در اﺟﺰاي ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ اﺳـﺖ. ﻣﺤـﯿﻂ ﮐﺎﻟﺒـﺪي، اﯾﺠـﺎد ﮐﻨﻨـﺪه ﻣﺤﯿﻂ ﻧﻤﺎدﯾﻦ اﺳﺖ و ﻓﻀﺎ در ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎﻟﺒﺪي ﻓﺮم ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ. در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎ و ﻋﻼﺋﻢ ﺑﺼـﺮي ﻫﺴـﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻧﻤﺎدﯾﻦ را ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ آورﻧﺪ، ﺳﺎﺧﺘﺎري ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن ﺑﯿﻨﻨﺪه ﺑﻪ رﻣﺰﮔﺸﺎﯾﯽ ﻣـﯽ ﭘـﺮدازد. ﻣﺤـﯿﻂ ﻧﻤﺎدﯾﻦ و ﻓﺮاﯾﻨﺪ رﻣﺰﮔﺸﺎﯾﯽ، ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﻬﺮ را ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﺑﺪاﻧﯿﻢ، »ﻣﺘﻨﯽ« ﮐـﻪ در آن ﻫﻨﺮﻫـﺎي ﮐـﺎرﺑﺮدي ﭼﻮن ﻧﻤﺎﺳﺎزي، ﻃﺮاﺣﯽ، ﻣﻌﻤﺎري، ﻣﺒﻠﻤﺎن و ﺗﺰﺋﯿﻦ آن را ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ. ﻏﺎﻟﺒ ًﺎ ﺗﺤﺖ ﻋﻨـﻮان ﻣﻔـﺎﻫﯿﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺳـﯿﻤﺎي ﺷﻬﺮ١ و ﻣﻨﻈﺮ ﺷﻬﺮي، ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻣﺘﻦ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠـﯽ ﺳـﯿﻤﺎي ﺷـﻬﺮ، »ﺗﺼـﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ« ﺷﻬﺮ در ﻧﺰد ﺑﯿﻨﻨﺪه اﺳﺖ و در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﻨﻈﺮ ﺷﻬﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻋﯿﻨﯽ اﺳﺖ، ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿـﺮد. ﺗﺼـﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ از ﺷﻬﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺪد ﺳﯿﻤﺎي ﺷﻬﺮي اﯾﺠﺎد ﻣﯽﺷﻮد در واﻗﻊ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﮔﺮ ارﺗﺒﺎط ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﯿﺎن اﻧﺴـﺎن و ﻣﺤـﯿﻂ ﺷﻬﺮي )ﻣﮑﺎن( اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭼﺎرﭼﻮب ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﺣﺎﺻﻞ و ﻣﻌﻨﺎدار ﻣﯽ ﮔﺮدد. ﺳﯿﻤﺎي ﺷـﻬﺮي در ﺻـﻮرﺗﯽ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل؛ ﻣﻄﻠﻮب و ﺗﺒﻠﻮر ﯾﺎﻓﺘﻪﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮاﻧﺎ ﺑﻮده و ﺣﺲ رﺿﺎﯾﺖ روﺣـﯽ و رواﻧـﯽ را در ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻫﻢ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي رﻓﺘﺎرﻫﺎي ﺳﺎﮐﻨﺎن ﺷﻬﺮي را ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ، ﺗﺎ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪة ﺗﻌﻠﻖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ در اﻓﺮاد ﺑﺎﺷﺪ)ﻏﺮاب، 1390، .(34-37

 

ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ

در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﻣﺤﻮر و دﺳﺖ ﻣﺎﯾﮥ اﺻﻠﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﺖ. ﻓﺮﻫﻨﮓ در ﮔﺴـﺘﺮده ﺗـﺮﯾﻦ ﻣﻔﻬـﻮم ﺷـﺎﻣ ﻞرواﺑﻂ، ﺗﺠﺎرب و ﺧﺎﻃﺮات ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم و اﺟﺘﻤﺎع ﻫﺎ ﺑـﺎ آن ﺳـﺮو ﮐـﺎر دارﻧـﺪ. ﻫـﺮ اﺟﺘﻤـﺎعﯽ ﺳـﻮاﺑﻖ و ﭘﯿﺸﯿﻨﻪﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ دارﻧﺪ. از اﯾﻦ رو ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﺎ ارزﺷﻤﻨﺪ اﺳﺖ و ﻣﺎ درﺻﺪد اﻧﺘﻘﺎل آنﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﻫﺎي آﯾﻨﺪه ﻫﺴﺘﯿﻢ. ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﺠﺎرب و ارزش ﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد و وﯾﮋه ﺳﺮوﮐﺎر دارد. در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺷﯿﻮه اي ﺑﺮاي ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮان ﻣﺤﻠﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ درﺻـﺪد ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﮐﺮدن اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬارﻧﺪه ﺑﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ. ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾـﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﺷـﯿﻮه اي ﺑـﺮاي ﭘﯿﻮﻧﺪ دادن آن اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺎ راﻫﺒﺮدﻫﺎ و ﻃﺮح ﻫﺎي ﮐﻼن ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﮐﻤـﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﻋﻘﻼﻧـﯽ، ﻣﺪﯾﺮان ﻣﺤﻠﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ درك ﻣﻨﺎﺳﺐ و دﻗﯿﻖ ﺗﺮي از ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎ، ارزش ﻫﺎ و ﮔﺮاﯾﺶ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎع دﺳﺖ ﭘﯿـﺪا ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﺻﻼح ﺳﯿﺎﺳﺖ ﮔﺬاري و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺑﺮاي ﮐﻞ اﺟﺘﻤﺎع ﻣﺤﻠﯽ ﺑﯿﺎﻧﺠﺎﻣﺪ . ﺑﯿﺎﻧﭽﯿﻨﯽ١ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎﻣﯽ رﺷﺘﻪﻫﺎي ﻫﻨﺮ، ﻫﻨﺮ ﻃﺮاﺣﯽ، ﻫﻨﺮ ﺣﻤﺎﯾـﺖ از اﺟﺘﻤـﺎع، ﻫﻨـﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ، ﻫﻨﺮ ﺗﺴ ّﻠﻂ ﺑﺮ ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤـﺎع ﻣﺤ ّﻠـﯽ ﻣـﯽ داﻧـﺪ. وي ﺑـﺎ ﻫﻤﮑـﺎري ﻟﻨـﺪري ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ را ﻧﯿﺰ اﺻﻼح ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. از ﻧﻈـﺮ آﻧﻬـﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ، در اﻓـﺮاد ﺷـﺎﻣﻞ ﺧﻠّﺎﻗﯿـﺖ، ﻣﻬـﺎرت و اﺳﺘﻌﺪاد ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. آﻧﻬﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ، ﺷﯽء ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻠﮑﻪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﻤﺎدﻫﺎ، ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎ و ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﺗﻮﻟﯿﺪاتﻣﺤﻠﯽ در ﻫﻨﺮ، ﺧﺪﻣﺎت و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ.(Landry,2006:19)

ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻤﺎم داراﯾﯽ ﻫﺎ و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ دﻫﯽ هوﯾﺖ ﺧـﺎص اﺟﺘﻤﺎع ﻣﺤﻠﯽ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ و ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻨﺎﺻﺮ و اﺟﺰاي زﯾﺮ اﺳﺖ:

– ﻫﻨﺮﻫﺎي ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ، ﻣﺪ و ﻃﺮاﺣﯽ؛

– ﻣﻮزهﻫﺎ و ﻣﯿﺮاث ﺗﺎرﯾﺨﯽ؛

– ﺟﺸﻨﻮارهﻫﺎ، آﯾﯿﻦ و ﺗﺸﺮﯾﻔﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ؛

– ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎ، ادﺑﯿﺎت، اﻧﺘﺸﺎرات، آﺛﺎر ﻧﻮﺷﺘﺎري؛

– ﻣﺤﯿﻂ و ﻣﯿﺮاث ﻣﺼﻨﻮع)ﻣﻌﻤﺎري، ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﺷﻬﺮي و ﯾﺎ ﺑﺎزار(؛

– اﻣﮑﺎﻧﺎت و رﺧﺪادﻫﺎي ورزﺷﯽ؛

– ﻣﺤﯿﻂ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎرك ﻫﺎ و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻋﻤﻮﻣﯽ؛

– زﻣﯿﻦ ﻫﺎي ﺑﺎزي ﮐﻮدﮐﺎن و ﭘﺎرك ﻫﺎي ﺗﻔﺮﯾﺢ و ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ )ﻏﺮاب، 1390، (73 ؛

ﺣﺘّﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ آﻣﺎﺗﻮرﮔﻮﻧﻪ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ دارﻧﺪ؛ اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪات و ﺧـﺪﻣﺎت ﺟﺪﯾﺪ را اﯾﺠﺎد ﮐﻨﻨﺪ. ﻣﻨﺎﺑﻌﯽ ﻣﺜﻞ ﻫﻨﺮآﺷﭙﺰي، ﻏﺬا، ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ، ﻟﺒﺎس، ﺳﻨﺖﻫﺎي ﻓﮑﺮي و ﺧﺮده ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎري از ﺟﺎﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻮرد ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ، ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑـﻪ ﻓﺮدي ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﮑﺎن ﺑﺪﻫﻨﺪ؛ ﮐﻪ آن را از ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﺳﺎزد. ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﻣﻮاد ﺧﺎم ﯾﮏ ﺷﻬﺮ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و ﭘﺎﯾـﻪ ارزش آن ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان داراﯾﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮي ﻣﺜـﻞ زﻏـﺎل ﺳـﻨﮓ، ﻓـﻮﻻد و ﻃـﻼ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ . ﺧﻠﺎﻗﯿﺖ ﺷﯿﻮه ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﮐﻤﮏ ﺑﻪ رﺷﺪ آﻧﻬﺎﺳﺖ. وﻇﯿﻔﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰ ﺷﻬﺮي ﻧﯿﺰ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺖ.(Landry,2006:19). ﺑﻨﺎ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اواﺳﻂ دﻫﻪ1990م .ﺑﻪ ﺑﻌﺪ -ﮐﻪ ﺷﻬﺮ ﺧﻠّﺎق ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾـﮏ اﺳـﺘﺮاﺗﮋي ﺟﺪﯾـﺪ رواج ﯾﺎﻓـﺖ .ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰان ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺷـﻬﺮي و اﻗﺘﺼـﺎدي در اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪه اي ﺑﻪ ﻫﻨﺮ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﺑﺰارﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮔﺮاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ .ﻣﺮاﮐﺰ ﻫﻨﺮﻫﺎي ﺑﺼـﺮي و ﻧﻤﺎﯾﺸﯽ، ﻓﺴﺘﯿﻮاﻟﻬﺎ، ﻫﻨﺮﻣﺮدﻣﯽ، ﻣﺮاﮐﺰ ﻫﻨﺮي و ﻣﺮاﮐـﺰ ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﻃﺮاﺣـﯽ ﺷـﺪﻧﺪ .ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ در اﺣﯿـﺎي ﺑﺎﻓﺘﻬـﺎي ﻗﺪﯾﻤﯽ، ﺟﺬب ﮔﺮدﺷﮕﺮ، ﺣﻔﻆ آﺛﺎر ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﺳﻨﺘﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، اﯾﺠﺎد و ﺗﻘﻮﯾﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺤ ّﻠـﯽ و ﺣـﻞ ﻣﺴـﺎﺋﻞ آﻧﻬﺎ ﺗﻼشﻫﺎﯾﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ. در واﻗﻊ در اﯾﻦ دﻫﻪ، ﻫﻨﺮ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻨﺪﮔﺎن ﺑـﻪ ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﺷـﻬﺮي و ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻋﻮاﻣـﻞ رﺷـﺪ ﺻـﻨﺎﯾﻊ ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﺟﺪﯾـﺪ ﻣﺜـﻞ رﺳـﺎﻧﻪﻫـﺎي دﯾﺠﯿﺘـﺎﻟﯽ ﻗﻠﻤـﺪاد ﻣـﯽ ﺷﻮﻧﺪ) :2 2006 .(Markusen, ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻣﻌﻨـﺎدار ﺑـﯿﻦ ﺣﻤﺎﯾـﺖ از اﯾـﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬـﺎي ﺟﺪﯾـﺪ ﯾﻌﻨـﯽ ﺧﻮﺷﻪﻫﺎي ﺧﻠﺎق و ﻣﺤﯿﻂ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ وﺟﻮد دارد:331) .(Roberts,2006 ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺨﺸﯽ از ﯾﮏ راﻫﺒﺮد ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷـﻬﺮ و اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﺑﺎﺷﻨﺪ. اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫـﺎي ﻓﯿﺰﯾﮑـﯽ و ﻓﻀـﺎﯾﯽ ﺷـﻬﺮ، اﻫـﺪف ﺗﻮﺳـﻌﻪ اﻗﺘﺼـﺎدي و ﺻﻨﻌﺘﯽ، ﺑﺎرزهﻫﺎي ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻧﯿﺰ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻫﺎي ﺑﺎزﺳﺎزي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰان ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ ﺑﺎﯾـﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰان را ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎنﻫـﺎ ﻧﯿﺴـﺖ؛ ﺑﻠﮑـﻪ اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺧﻮد ﺷﯿﻮة زﻧﺪﮔﯽ و ﭘﺎﯾﮥ  ﻋﺎدتﻫﺎي روزاﻧﻪ و ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻤﮥ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎي روزاﻧﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﺎر ﮐﺮدن، ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺮدن، ﺑﺎزي ﮐﺮدن،  ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰان ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎﯾﺪ در ﺑﻄﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻫـﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺷﻬﺮ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺑﯿﺮوﻧﯽ و ﺣﺎﺷﯿﻪ اي .(Mercer,2006:4)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها