سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

تحلیلی بر برنامه ریزی شهری و تحولات آن

تعریف برنامه‌ریزی “

برنامه‌ریزی فعالیتی است رسمی که از طریق آن در یک جامعه می‌توان تغییر و تحول ایجاد کرد، و آن را مدیریت نمود. همچنین برنامه‌ریزی تالشی است منظم از عمل جهت دستیابی به اهداف از پیش تعیین‌شده و بکار گیری دانش لمی و فنی، توأم با تجربیات شخصی در تعیین هدفمند تصمیمات و فعالیت‌ها”)مرادی مسیحی،1384.

پیدایش دانش برنامه‌ریزی شهری: از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم مجموعه‌ای از نظریه‌ها و رویکردها در عرصه توسعه و عمران شهری در اروپا و آمریکا مطرح شد که از برآیند آن‌ها دانش برنامه‌ریزی به وجود آمد.

به نظر پیتر هال پیشروان و متفکران اولیه برنامه‌ریزی شهری به دو گروه اصلی تقسیم می‌شدند:

الف- گروه آمریکایی- انگلیسی: شامل کسانی مثل ابنزر هاوارد، ریموند آنوین، باری پارکر، کلارانس پری، کلارانس اشتاین، پاتریک گدس، پاتریک ابرکرامبی، فرانک لوید رایت.

ب- گروه اروپایی: شامل کسانی چون آرتور سوریاای ماتا، تونی گارنیه، ارنست مای، لوکوربوزیه.

در میان این متفکران از پاتریک گدس عموماً به‌عنوان پایه‌گذار و نظریه‌پرداز اصلی برنامه‌ریزی شهری یاد می‌شود. او و شاگرد نام‌آورش، لوئیس مامفورد، که هر دو در اصل زیست‌شناس بودند، با استفاده از اصول بوم‌شناسی و زیست‌شناسی “نظریه ارگانیستی” را در شهرسازی مطرح ساختند که بر اساس آن الگوی طرح‌های جامع به وجود آمد و در انگلستان و آمریکا جنبه رسمی و قانونی پیدا کرد. نظریات گدس با نظریه کارکردگرایی شهرسازی مدرن در هم آمیخت و در سراسر جهان به‌عنوان طرح‌های جامع توسعه شهری به کار گرفته شد. درواقع نظریات گدس و اصول طرح‌های جامع بیش از نیم‌قرن بر تفکرات شهرسازی علمی جهان حاکم بود و تا حدود 1960 در خاستگاه خود دوام آورد، بااین‌حال این شیوه‌ی برنامه‌ریزی در کشورهای جهان سوم و ازجمله ایران باقی‌مانده .)78-1385،77،مهدی زاده)است

ویژگی‌های برنامه‌ریزی شهری:

اگرچه برنامه‌ریزی شهری یک فرآیند انسانی است، ولی دارای جنبه‌های مثبت و منفی است که از یک‌سو امکانات و محدودیت‌های آن را تعیین می‌کند و از سوی دیگر نحوه‌ی استفاده درست از آن را نشان می‌دهد. به نظر برخی از نظریه‌پردازان، اهم این ویژگی‌ها بارت‌اند از

1-برنامه‌ریزی شهری در درجه اول با موضوعات عمومی سروکار دارد که به منافع مختلف گروه‌های اجتماعی مربوط می‌شود

2-فعالیتی سنجیده و آگاهانه است که به اشخاص کارآزموده به عنوان برنامه‌ریز احتیاج دارد

3-اهداف کلان و خرد و همین‌طور وسایل دستیابی به آنها، اعمال در برنامه‌ریزی شهری بسیار ناایمن و غیرقطعی است

4-برنامه ریزان به‌ندرت تصمیم می‌گیرند، آنان گزینه‌های مهم و توصیه‌ها را برای اخذ تصمیم مسئولین فراهم می‌سازند

5-برنامه ریزان شهری از روش‌ها و ابزارهای تخصصی گوناگون در تحلیل و استنتاج استفاده می‌کنند

6-نتایج اغلب برنامه‌ریزی‌های شهری پس از 5 تا 20 سال بعد مشخص می‌شود و بنابراین بازنگری و اصلاح در فعالیت‌ها دشوار است.

یکی از خصلت‌های مهم برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، آمیختگی آن با دو مقوله فضایی و غیر فضایی است. ازیک‌طرف، برنامه‌ریزی شهری، با نیازها، خواست‌ها،ارزش‌ها و سلیقه‌های مردم سروکار دارد، و از طرف دیگر، باید این خواست‌ها را به‌صورت فضایی تعیین کند و راه‌های تأمین آن را در فضا نشان می‌دهد. با توجه به پیچیدگی مفهوم فضا و تقسیم آن به انواع فضاهای کالبدی، ادراکی، اجتماعی و نمادین، می‌توان دریافت که برنامه‌ریزی شهری بسیار پیچیده‌تر از سایر عرصه‌های برنامه‌ریزی است.

منشأ مشکلات برنامه‌ریزی شهری:

به نظر پیتر هال مشکلات برنامه‌ریزی شهری به دو منشأ اصلی زیر برمی‌گردد: اول اطلاعات موردنیاز در برنامه‌ریزی شهری و تخصص‌های موردنیاز آن بیشتر از سایر فعالیت‌های برنامه‌ریزی است و تقریباً عرصه ی تمامی تجارب انسانی را در برمی‌گیرد. ثانیاً موضوع مشکل‌تر در برنامه‌ریزی شهری، تعیین اهداف و انتخاب گزینه مناسب در میان انبوه گزینه‌های مختلف است که با تنوع نظریات و تمایلات گروه‌های متعدد، ارتباط و درگیری دارد. به‌عبارت‌دیگر برنامه‌ریزی شهری، به دلیل ابعاد کالبدی، اجتماعی و مدیریتی، ضرورتاً چند بعدی و چندمنظوره .)63-1385،62،مهدی زاده)است

تحولات برنامه‌ریزی شهری

گاهی به برنامه‌ریزی شهری در اروپا دو تغییر عمده را در برنامه‌ریزی نشان می‌دهد:

– در دهه‌های اول قرن بیستم نظام برنامه‌ریزی شهری در اروپا و آمریکا با تعریف مخصوص به خود از اقدامات و اهداف و ارزش‌های این نگرش، پایه‌گذاری شد. این نظام در پی آن بود که در مقابل روند طبیعی تحول شهرها به عنوان یک راهنما استفاده کند و با انجام مطالعات دقیق درباره فضا و مکان و وابستگی‌های آن به پدیده‌های بیرونی دیگر، به‌جای انجام یک کار ماهرانه و مهندسی و با رضایت خاطر از وضعیت بهداشتی و اقتصادی مثل یک سازمان اجتماعی و انجام نوعی کار هنرمندانه عمل نماید.در سال 1960 این تفکر با مشکل مواجه شد چراکه دیگر چیزی به عنوان “تحول طبیعی” وجود نداشت، و توسعه‌ی اقتصادی و اجتماعی مدت‌ها بود که با برقراری نظام‌های مالیاتی و دیگر مقررات سیاسی از حالت طبیعی خارج‌شده و دستکاری‌شده بود، و دیگر امکان نداشت که توسعه فضایی، جدا از سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی، در نظر گرفته شود. متعاقباً شیوه‌ی جدید برنامه‌ریزی جامع پدیدار شد: برنامه‌ریزی فضایی به نوان بخش یکپارچه و هماهنگی از سیاست‌های اجتماعی فراگیر، که با اعتمادبه‌نفس بالایی در قابلیت سازمان‌دهی کلیه‌ی امور دیگر مثل تئوری‌های برنامه‌ریزی، کیفیت محیطی و اقدامات اجرایی همراه بود. در دهه هفتاد چشم‌انداز تقلیل تدریجی منابع و محدودیت‌های رشد، اعتمادبه‌نفس لازم برای ترسیم آینده در پیشنهاد‌های شهرسازی را خدشه‌دار کرد. انتظاراتى که در رویکردهاى با شیوه برنامه‌ریزی جام قرار داشت و اقدامات یکپارچه لازم براى این کار، به‌طور روزافزون با ناامیدى و ناکامی مواجه شد . نتیجه این بود که از جاه‌طلبی‌های قبلى براى جام بینى صرف‌نظر شد و به‌جای آن، انعطاف‌پذیری، گام‌های کوتاه، برگشت‌پذیری و رویکردهاى محتاطانه، بارات کلیدى نگرش جدید شد . ملاحظات اکولوژیکى به‌جای گسترش‌های وسیع قرار گرفت و به تعبیری یک عقب‌نشینی صورت گرفت و تئوری برنامه‌ریزی به سمت عمل گرایى سوق پیدا کردند. این وضعیت همراه با این موضوع بود که، دیگر اقدامات مومی به‌تنهایی نمی‌تواند کافى باشد و باید نهادهاى خصوصى از طریق اعمال مقررات زدایى، تشویق به مشارکت شوند)زرین و مرادی مسیحی،52،1385.

برنامه‌ریزی شهری پیشرو:

علیرغم آهنگ و اشکال مختلف شهرنشینی در جوام مختلف، به نظر می‌رسد چند مشابهت در مسیر گذار برنامه‌ریزی شهری به هزاره سوم وجود دارد. برخی از آنها به‌گونه‌ای آرمان‌های گذشته برنامه‌ریزی را تداوم می‌بخشند. اما برخی دگرگونی‌هایی مهم را نشان می‌دهند:

1-برنامه‌ریزی شهری کامل نخواهد بود. 2 -برنامه‌ریزی شهری همه‌جانبه‌تر، تشویقی‌تر و منعطف‌تر خواهد شد. 3 -برنامه‌ریزی شهری نیازمند داشتن بینش و راهبرد است. 4 -برنامه‌ریزی شهری باید بر اصول توسعه پایدار و مشارکت استوار گردد)هاگو،105،1378-106

کلیدواژه : برنامه ریزی شهری
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها