سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

فرآيند طراحي شهري

فرآيند طراحي شهري

فرآيند: فرايند به معني مجموعه فعاليت‌هاي منسجم و صريحي است كه هدف و راه‌حل را بهم پيوند مي‌دهد. بعبارت ديگر تسلسل منطقي و هدفمند تعدادي فعاليت را فرآيند مي‌گويند. (بحرینی،79، 1382)

توجهي كه امروزه در اكثر كشورهاي جهان به فرآيند طراحي مي‌شود شايد بيشتر از هر چيز تحت تاثير رياضيات كاربردي و علم نظام‌ها در اواسط قرن حاضر قرار گرفته باشد. كليه‌ي نمونه‌هاي فرآيندهاي طراحي كه در نيمه دوم اين قرن ارايه شده‌اند در يك خصيصه مشتركند، همگي فرآيند طراحي را به عنوان قرارگيري منظم تعداد فعاليت‌هاي كاملاً تعريف شده مي‌دانند كه اصول و مفاهيم روشهاي علمي در مورد آنها قابل اعمال باشد. (بحرینی،80، 1382)

يكي از اولين مدل‌هاي فرآيند طراحي شهري مدلي بود كه توسط كريستوفر الكساندر ارايه گرديد. وي فرآيند طراحي را متشكل از دو مرحله‌ي مهم مي‌دانست: يكي تجزيه و تحليل و ديگري تركيب. مرحلةي اول يعني شكستن مسئله به اجزاء و عناصر تشكيل دهنده‌ي آن و شناسايي روابط سلسله مراتبي بين آنها و مرحله دوم تركيب اجزاء به گونه‌ي مورد نظر و مطلوب(بحرینی،80، 1382)

امروزه از ديد بسياري از طراحان، منجمله طراحان شهري، فرآيند طراحي، فرآيند حل مسئله است، بر اين اساس مهمترين فعاليت‌هاي فرآيند حل مسأله كه قابل اعمال در فرآيند طراحي است عبارتند از: شناخت مسئله، راه‌حل يابي، ارزيابي و انتخاب. (بحرینی،81، 1382)

قابل ذكر است كه موضوع طراحي شهري الزاماً هميشه حل مسايل نمي‌باشد بلكه بهره‌برداري از امكانات نيز مي‌تواند در موارد خاصي خود موضوع طراحي شهري باشد. (بحرینی،1382،117)

دلايل استفاده از مفهوم فرآيند در طراحي شهري: (بحرینی،82، 1382)

  • تعريف بهتر، روشنتر و كاملتر مسائل
  • تسهيل اجرا
  • تصميم‌گيري باز و صريح
  • تصميم‌گيري پيچيده
  • ارزيابي و انتخاب
  • منظم كردن مراحل طراحي
  • بهينه‌يابي و در نظر گرفتن راه‌حل‌هاي متعدد و متنوع
  • تصميم‌گيري و طراحي منطقي
  • مشاركت
  • تصحيح تصميمات
  • بالا بردن كارآيي در طراحي

مراحل طراحي شهري بايستي بصورت يك مجموعه بهم پيوسته در نظر گرفته شود زيرا مراحل فوق از يكطرف بدنبال يكديگر بصورت خطي قرار مي‌گيرند ولي از طرف ديگر با تجزيه و تحليل اطلاعات جديد و نياز به تجديد نظر و اصلاح تصميمات قبلي فراگشتي در آن صورت مي‌گيرد. (بحرینی،1382،107)

حرکت رفت و برگشتی در فرآیند طراحی شهری

 

دو عامل اساسي مؤثر در فرآيند طراحي شهري: (بحرینی،1382،108)

  • محيط تصميم‌گيري و طراحي
  • ديدگاه و موضع طراح يا طراحان

مهمترين عاملي كه مي‌تواند اثر نهايي در مورد محتوا و نحوه‌ي عمل كليه‌ي تصميمات در فرآيند طراحي شهري داشته باشد، نظام ارزش‌هاي حاكم بر جامعه است. (بحرینی،1382،108)

مراحل فرآيند طراحي شهري:

1- شناخت  2- تعيين اهداف كلي  3- تعيين اهداف (ضوابط) عملياتي  4- تدوين راه‌حل‌هاي كلي 5- ارزيابي راه‌حل‌ها  6- انتخاب و تصويب طرح  7- اجرا (بحرینی،1382،112)

نگرش‌هاي حاكم ميان همكاران ايراني را راجع به فرآيند طراحي مي‌توان به دو گونه كلي دسته‌بندي كرد:

– طرح از قابليت‌هاي شخص طراح در خلق و بيان حسي و ارايه احساسات دروني وي سرچشمه مي‌گيرد. (روش خلاقانه طراح)

– بسياري هم معتقدند كه طرح مي‌بايستي حتماً زائيده‌ي فرآيندهاي سيستماتيك متنوع و نهايتاً برگزيدن يك رويكرد عقلائي خاص براي طراحي باشد. (روش فرآيند) (پاکزاد،156،1385)

مزاياي روش فرآيندي در طراحي شهري:

– پروژه هر چند پيچيده باشد، امكان تجزيه به اجزا را داشته و قابليت سفارش‌پذيري آن توسط تخصص‌هاي مربوطه موجود است.

– كار بصورت گروهي انجام گرفته و از عقل و سليقه‌ي جمعي استفاده مي‌گردد كه امكان انحراف كمتري را داراست.

– از آنجا كه مراحل و شيوه‌ي كار قبل از شروع نسبتاً معلوم است، سعي و خطا به حداقل رسيده و از اتلاف انرژي جلوگيري مي‌شود.

– فرآيند داراي قانونمندي و روشمندي قابل بياني است. به همين خاطر روشي است قابل تعميم و قابل دفاع، منظم و نظام يافته.

– مشاركت در تصميم‌گيري روي مفاهيم، ارزش‌ها و ترديدها را براي مسئولين و شهروندان امكانپذير مي‌گرداند زيرا روش فرآيندي آلترناتيوساز است و قابل تجديدنظر و اصلاح (پاکزاد،157،1385)

 

فرآيند طراحي فضاي شهري

1- انتخاب گروه طراحي

2- تبيين اهداف

3- گرد آوري و تنظيم اطلاعات

4- تحليل و آناليز اطلاعات

5- سياستگذاري و ارايه‌ي استراتژي طرح

6- ارايه‌ي گزينه‌ها (آلترناتيوها)

7- ارايه‌ي طرح بهينه

8- تصويب طرح

9- اجراي طرح (پاکزاد،168،1385)

مرحله‌ي شناخت، مهمترين و اساسي‌ترين مراحل فرآيند طراحي شهري است كه بخش اعظم وقت و امكانات را به خود اختصاص مي‌دهد. (بحرینی،115،1382)

اولين كار در مرحله‌ي شناخت، تعيين و تعريف محدوده‌ي مطالعه مي‌باشد. (بحرینی،117،1382)

معمولاً فضاي مورد مطالعه وسيع و گسترده بوده و از نظر مسائل و امكانات متنوع مي‌باشد. لذا بلافاصله پس از تعيين محدوده مطالعه، بايد آنرا به نواحي همگن تقسيم كرد. نواحي همگن را مي‌توان بر اساس خصوصيات مشترك فضاها تعريف كرد. حسن تقسيم منطقه‌ي مطالعه به نواحي همگن اينست كه طراحي را از حالت كلي درآورده، خاص مي‌كند. (بحرینی،117،1382)

منظور از شناخت وضع موجود بسنده كردن به آنچه در زمان و مكان امروزين موجوديت دارد نيست بلكه در برخي موارد مطالعه‌ي آنچيزي كه موضوع را به وضعيت موجود رسانده نيز ضروري است. (پاکزاد،160،1385)

در مرحله‌ي شناخت بايد به اين موضوع توجه داشت كه فقط آن بخش از اطلاعات و داده‌هاي محيط براي طرح اهميت دارد كه طراح را جهت نيل به اهداف رهنمون باشد. (پاکزاد،161،1385)

مفهوم هدفمند بودن طراحي شهري اينست كه بين طرح پيشنهادي و اهداف و نيازهاي مورد نظر يك رابطه‌ي معقول و منطقي وجود داشته باشد. (بحرینی،351،1382)

دخالت دادن سه گروه زير در مرحله‌ي تبيين اهداف بسيار حائز اهميت است:

1- شهروندان : مسائل را مقطعي و ملموس مي‌بينند. (جزءنگرانه)

2- ارگان‌هاي ذيربط مثل سازمان آب، برق، مخابرات و … رويكردي كل نگر و اجرايي

3- تخصص‌هاي ديگر همكار در تهيه‌ي طرح: ديدي فن سالارانه و آرمانگرايانه به مساله دارند. (پاکزاد،161،1385)

اطلاعات ارائه شده توسط مردم، مسئولين و متخصصين مي‌بايستي در فرآيند تبيين اهداف، با دو گروه از اهدافي كه از طرح‌هاي بالادست و اهدافي كه ما آنها را توقعات عام، موضوعي و موردي ناميده‌ايم تلفيق گردند. (پاکزاد،160،1385)

يكي از روش‌هاي تحليل فضاي شهري تنظيم جدول Swot براي آنهاست. (پاکزاد،161،1385)

اساس جدول Swot بر ستون‌هاي عمودي استوار است كه نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهديدهاي موجود در يك فضاي شهري را نمايش مي‌دهند. نقاط قوت و ضعف مواردي هستند كه فضاي شهري مورد نظر به صورت بالفعل و در حال اطلاعات حاضر با آنها دست به گريبان است. اما فرصت‌ها و تهديدها بالقوه بوده، مي‌توان از آنها به عنوان پيش‌بيني وضعيت فضاي شهري در آينده بر اساس شرايط موجود ياد كرد. رديف‌هاي افقي اين جدول نيز بر اساس موضوعات مختلف مبتلا به فضاي شهري مورد طراحي، تنظيم مي‌شوند. معمولاً اين موضوعات مسائل كالبدي،‌اجتماعي، اقتصادي و … را دربر مي‌گيرد. در جدول Swot ستون‌ها ثابت هستند ولي سطرها برحسب اهداف طرح و شرايط موجود آن مي‌توانند تغيير كنند تا تمامي موضوعات مرتبط با فضاي مورد نظر را از سطح كلان تا خرد پوشش دهند. (پاکزاد،161،1385)

روش تحليل Swot برگرفته از مديريت استراتژيك مي‌باشد. (پاکزاد،162،1385)

محصول نهايي فرآيند طراحي فضاي شهري، منحصر به ارايه‌ي تعدادي نقشه يا پرسپكتيو نمي‌گردد و يا به قول پيتر هال توليد ترسيماتي خوب براي چسباندن روي ديوار نيست. آنچه نهايتاً از كل فرآيند بايد حاصل شود، نظام كنترل و هدايت فضاي شهري مورد طراحي مي‌باشد. (پاکزاد،172،1385)

از آنجا كه تعيين راهبردها و سياست‌هاي طراحي نيز مراحل مهمي از فرآيند طراحي مي‌باشند، توضيح چند مفهوم و رابطه ميان آنان نيز ضروري است:

– تصمیم (Descision) : تصميم به معناي تعيين و تدوين مسير اقدامات است براي رسيدن به اهداف.

بصورت تصميم‌سازي و تصميم‌گيري استفاده مي‌شود. تصميم‌سازي به اين معني است كه مشاور بر اساس داده‌ها و ستانده‌ها، اهداف و معيارها و تخصص خود جوابهاي مناسبي را جهت رسيدن به آنچه كه هدف قرار داده شده، تدوين مي‌كند.

تصميم‌گيري به معني انتخاب و نهايي كردن موارد تصميم سازي شده است.

– راهبرد (Strategy): اگر هدف مقصدي است كه مي‌بايستي به سوي آن حركت كرد، راهبرد يا استراتژي نشان دهنده‌ي مسيرهاي اصلي «ممكن» است كه طراح را به هدف نزديك مي‌گرداند.

راهبردها تصميم‌هايي است كه اهداف كلان (Goals) را هماهنگ نموده، شرايط ايده‌آل سيستم مورد مداخله را تعقيب كرده و جهت‌گيري عمومي عمل و اقدام را براي نيل به اهداف روشن مي‌كنند.

– اهداف خرد (Objectives) : اهداف خرد چه با بيان كمي و چه با بيان كيفي، منازل مطلوب و مقدور ميان راه را تعيين مي‌كنند. در واقع اهداف خرد عباراتي هستند دقيق‌تر و ملموس‌تر از اهداف كلان در خصوص آنچه كه يك طرح بايد به آن دست يابد.

– سياست (Policy) : سياست‌ها، تفسير اجرايي اهداف خرد مي‌باشند. آنها گام‌هايي هستند كه ما را به اهداف خرد نزديكتر مي‌كنند. لذا مخاطب سياست‌گذاري در زمينه‌ي برنامه و طراحي شهري كليه‌ي مسئولاني مي‌باشند كه رسماً در توسعه و تغييرات محيط دخالت دارند. (پاکزاد،171،1385)

تعيين و تدوين راهبرد و سياست نوعي تصميم‌گيري محسوب مي‌گردد. (پاکزاد،171،1385)

– ضابطه: ضابطه كوتاه‌ترين، صريح‌ترين و بدون تفسيرترين عبارتي است كه بايدها و نبايدها را در فضاي شهري مورد طراحي مشخص مي‌كند. مفهوم ضابطه به نوعي ناظر به آينده نيز هست چرا كه اين بايدها و نبايدها مي‌بايست در درازمدت مدنظر قرار گيرند. به همين خاطر مدت و دوام و پايداري ضوابط بستگي به ميزان تطابق آنها با شرايط خاص متنوعي كه در طول زمان با آن مواجه مي‌شوند، دارد. آنچه در مورد ضابطه اهميت اساسي دارد، صراحت، وضوح و سلب امكان تفسير به رأي از آن مي‌باشد. در واقع ضوابط تصميم‌گيري نمي‌كنند اما به تصميم‌گيران كمك مي‌كنند تا با ويژگي‌ها و كيفياتي كه براي ارزيابي يك پروژه ضروري است توجه خاص مبذول داشته و آنها را به طرح منتقل كنند. (پاکزاد،174،1385)

کلیدواژه : طراحي شهري
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها