سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مؤلفه‌هاي سازنده كيفيت طراحي شهري و مدل های آن

مؤلفه‌هاي سازنده كيفيت طراحي شهري

تعريف كيفيت:

مي‌توان كيفيت يك شيء را اينگونه تعريف نمود: مجموعه‌اي از خصوصيات يا صفات مشخص كه باعث متمايز كردن يك شيء از اشياء ديگر شده، ما را قادر مي‌سازد كه در مورد برتري، مشابهت و يا فروتري چيزي در مقايسه با چيزي ديگر قضاوت و حكم نماييم و از نظر زيباشناختي در مورد زيبا يا زشت بودن، خوب يا بد بودن و از نظر عملكردي در مورد بهتر يا بدتر بودن و كارآمد يا ناكارآمد بودن آن قضاوت و حكم نماييم. (گلکار،41،1385)

كيفيت يك شيء از دو منبع يا دو عرصه سرچشمه مي‌گيرد:

  • عرصه‌هاي ذهني فرد
  • عرصه‌هاي عيني شيء (گلکار،41،1385)

– كيفيت‌هايي كه متعلق به عرصه‌هاي ذهني هستند، كيفياتي به شمار مي‌روند كه در درون ضمير فرد ساكن هستند. (كيفيت‌هاي ضميري)

كيفيت‌هاي مرتبط با عرصه‌ي عين كيفيات متعلق به شيء هست كه به شكل موجوديتي خارجي در معرض ذهن قرار گرفته و با حقايق جهان خارج سرو كار دارند. (كيفيت‌هاي حقيقي) (گلکار،41،1385)

كيفيت‌هاي ضميري را مي‌توان به عنوان ارزش‌هايي كه به دشواري قابل كمي شدن بوده و با سختي مي‌توان آنها را اندازه‌گيري كرد، معرفي نمود. برخلاف كيفيت‌هاي ضميري، كيفيت‌هاي حقيقي اشياء را مي‌توان به عنوان كيفياتي كه ماهيتي قابل اندازه‌گيري دارند و به ظرفيت‌هاي قابل سنجش نظير وزن ارتفاع و سرعت ارتباط دارند، معرفي نمود. (گلکار،41،1385)

كيفيت‌هاي يك شيء از دو منبع ضمير فرد و خود شيء نشأت مي‌يابد كه به ترتيب آنها را ارزش و مقياس اندازه‌گيري ناميده، بيانگر دو گروه كيفيت‌هاي مطلوبيتي و كيفيت‌هاي ظرفيتي اشياء هستند. (گلکار،41،1385)

نظريات سه گانه‌ي موجود در زمينه‌ي حالت وجود كيفيت طراحي شهري:

– تلقي كيفيت طراحي شهري به مثابه‌ي كيفيت و صفتي كه ذاتي محيط كالبدي بوده و به شكل مستقل از ناظر وجود دارد. بسياري از طراحان شهري نو- خردگرا را مي‌توان از جمله طرفداران اين نظريه دانست. آنان كيفيت طراحي شهري را ماهيتي متعلق به محيط و به طور مشخص متعلق به فرم مي‌دانند.

– تلقي كيفيت طراحي شهري به مثابه‌ي مقوله‌اي كاملاً ذهني و سليقه‌اي كه توسط ناظر ساخته شده و هيچگونه ربطي با ساختار و خصوصيات محيط كالبدي ندارد. نظريه‌پردازان شهري دهه‌ي 1960 را، كه عمدتاً از خارج از انضباط‌هاي معماري و طراحي شهري به مسايل و معضلات شهري مي‌پرداختند مي‌توان در اين گروه طبقه‌بندي كرد.

– تلقي كيفيت طراحي شهري به مثابه پديدار يا رويدادي كه در جريان داد و ستدي ميان خصوصيات كالبدي و محسوس محيط از يك سو و الگوها و رمزهاي فرهنگي و توانايي‌هاي ذهني فرد ناظر از سوي ديگر، شكل مي‌گيرد. نظريه‌پردازان تجربه‌گراي طراحي شهري همچون لينچ، اپليارد، لنگ و نسر را مي‌توان مهمترين حاميان اينگونه تلقي از مفهوم كيفيت طراحي شهري دانست. (گلکار،42،1385)

كيفيت‌هاي طراحي شهري خوب از ديدگاه نظري: (گلکار،43،1385)

– از نظر جين جيكوبز مهمترين معيارهاي يك طراحي شهري خوب عبارتند از:

– ملحوظ داشتن فعاليت‌هاي مناسب پيش از توجه به نظم بصري محيط

– استفاده از كاربري مختلط

– توجه به عنصر خيابان

– نفوذ پذير بودن (قابل دسترس بودن بافت) كه به مفهوم استفاده از بلوك‌هاي كوچكتر شهري است.

– اختلاط اجتماعي و انعطاف پذير بودن فضاها

كوين لينچ ارتقاي كيفيت زندگي شهر را در گرو پنج معيار و دو فوق معيار زير اعلان مي‌دارد:

سرزندگي: به مفهوم امكان بقاي زيست شناختي و جامعه شناختي انسان در محيط شهر

معني (حس): به مفهوم نقش انگيزي ذهني و معنادار بودن مكان‌هاي شهري

سازگاري: به مفهوم انطباق فرم شهري با فعاليت‌هاي گوناگون و مدارهاي رفتاري

دسترسي: به مفهوم سهولت نفوذ فيزيكي به بخش‌هاي مختلف بافت شهري

كنترل و نظارت: به مفهوم فراهم بودن امكان انتخاب و مداخله‌ي شهروندان در امور مرتبط با مديريت و استفاده از عرصه‌ي همگاني شهر

– كارآيي: آيا اقدام پيشنهادي (اقدامات و مداخلات طراحي شهري) با توجه به هزينه‌ي خود واجد كارآيي لازم است؟

– عدالت: هزينه‌ي اقدام مزبور از جيب كدام بخش از ساكنين يا طبقه‌ي اجتماعي پرداخت خواهد شد؟

مجموعه‌ي پيشنهادي گروه مطالعاتي مركز مشترك طراحي شهري پلي‌تكنيك آكسفورد كه توسط يان بنتلي و همكارانش در كتابي تحت عنوان محيط‌هاي پاسخده تدوين و ارايه شد:

  • نفوذ‌پذيري
  • تنوع (گوناگوني)
  • خوانايي
  • انعطاف پذيري
  • سازگاري بصري (تناسبات بصري)
  • غنا
  • قابليت شخصي سازي (حس تعلق)

راجر ترانسيك (1986) براي فايق آمدن بر معضل فضاهاي گمشده‌ي شهري به طور خاص توجه به پنج كيفيت را ضروري مي‌داند:

  • حفظ تسلسل حركت‌ها (ايجاد ارتباط)
  • محصوريت فضاها
  • پيوستگي لبه‌ها
  • كنترل محورها و پرسپكتيوها
  • ممزوج نمودن فضاهاي درون و بيرون

مجموعه معيارهاي گرين: گرين در مقاله‌اي در سال 1992 ميلادي، براي كيفيت طراحي شهري چهار مؤلفه اصلي بازشناسي مي‌نمايد: عملكرد – نظم – هويت- جذابيت

سه مدل به منظور تبيين مؤلفه‌هاي كيفيت طراحي شهري: (گلکار،51،1385)

– مدل اپليارد (حالت‌هاي ادراكي انساني):

بر اساس مدل پيشنهادي اپليارد، مي‌توان مؤلفه‌هاي گوناگون كيفيت طراحي شهري را بر اساس پاسخگويي به حالات ادراكي مختلف انسان سازمان‌دهي و طبقه‌بندي نمود. او واكنش‌هاي ادراكي انسان در برابر محيط را به سه حالت زير تفكيك مي‌كند:

حالت واكنشي عاطفي: در اين وضعيت محيط به مثابه‌ي محركي جهت برانگيختن احساسات و تداعي معاني تلقي مي‌گردد.

حالت عملياتي: حالتي است كه غالباً توسط افراد در زندگي روزمره به كار گرفته مي‌شود.

حالت استنباطي: در اين حالت افراد براي حمايت از فعاليت‌هاي عملياتي و واكنشي – عاطفي خود در جستجوي كسب اطلاعات از محيط و نهايتاً فهم معني آن هستند.

كيفيت‌هاي طراحي شهري بر اساس مدل اپليارد بر حسب ارتباطشان با يكي از حالت‌هاي ادراكي انسان در قالب سه مؤلفه‌ي عملياتي، استنباطي و واكنشي – عاطفي قابل طبقه‌بندي هستند.

– مدل لنگ (نيازهاي انساني):

مطابق مدل ارايه شده توسط جان لنگ، كه به نوبه‌ي خود با اقتباس از نظريه‌ي سلسله مراتب نيازهاي آبراهام مازلو تدوين شده است، كيفيت‌هاي طراحي شهري را مي‌توان بر حسب برآورده ساختن گونه‌هاي مختلف نيازهاي انسان طبقه‌بندي نمود.

بر اساس چارچوب مزبور، لازم است طراحي شهري متكفل برآورده ساختن نيازهاي متفاوت انساني به ترتيب زير باشد:

نيازهاي فيزيولوژيك: همچون غذا، سرپناه و بهداشت و …

نياز به ايمني و امنيت

نياز به وابستگي (يا نياز به احساس تعلق به يك جمع و گروه خاص داشتن): اين نياز از طريق تأمين تسهيلات اجتماعي و از طريق تقويت حس مكان پيگيري مي‌شود.

نياز به عزت و اعتماد به نفس: تأمين اين نياز از طريق كيفيت و چگونگي مالكيت اراضي و مستحدثات، ايجاد حس فرديت و تعلق داشتن به مكان.

نياز به تحقق خويشتن (خود شكوفايي يا نياز به انجام فعاليتي خلاقه)

نيازهاي شناختي زيباشناختي: كه بر اساس انگيزش‌هاي حسي و عقلي ايجاد مي‌شود. اين نيازها از طريق تأمين امكان فعاليت‌هاي فرهنگي – تفريحي توسط طراحي شهري، خلق مناظر شهري و طبيعي خوب و ايجاد غنا در كيفيات محيطي قابل پاسخگويي هستند.

– مدل كانتر (مؤلفه‌هاي مكان):

بر اساس اين مدل، محيط شهري به مثابه‌ي يك مكان متشكل از سه بعد در هم تنيده‌ي كالبد، فعليت‌ها و تصورات است. از آنجا كه كيفيت طراحي شهري يك مكان ناگزير از پاسخدهي مناسب به ابعاد گوناگون محيط شهري است، مي‌توان مؤلفه‌هاي سازنده‌ي كيفيت طراحي شهري را مؤلفه‌هايي به موازات مؤلفه‌هاي سازنده‌ي مكان تعريف نمود. بعبارت ديگر با اقتباس از نظريه‌ي مكان كانتر مي‌توان گفت كيفيت طراحي شهري عبارتست از برآيند سه مؤلفه كه هر يك از آنها متكفل برآورده ساختن يكي از كيفيت‌هاي سه گانه‌ي كالبدي، فعاليتي و تصوري محيط شهر است. (شكل شماره 2)

 

مدل مكان پايدار

بر اساس مدل پيشنهادي دكتر كوروش گلكار، كيفيت طراحي شهري را مي‌توان بعنوان برآيند سه نيرو (مؤلفه‌)ي كيفيت عملكردي، كيفيت تجربي- زيباشناختي و كيفيت زيست محيطي شهرها نتيجه‌گيري نمود. (شكل 54 مقاله گلكار)

مؤلفه‌ي عملكردي كيفيت طراحي شهري: از يك سو دربرگيرنده‌ي تأمين حركت و دسترسي سهل و مناسب پياده‌ها و سواره‌ها به مراكز جاذب شهري است و از سوي ديگر برخلاف آموزه‌هاي مدرنيزم كه نقش عملكردي فضاهاي شهري را به كانال ساده‌اي براي رفت و آمد تقليل مي‌دهد، دربر گيرنده عملكردهاي ديگر همچون تفريح غير فعال، تماشاي مردم و مراسم گوناگون، غذا خوردن و گفتگو، روزنامه خواندن، ملاقات با دوستان  و … نيز بوده تا ضامن سرزندگي و غناي تجربه‌ي فضايي شهر گردند.

مؤلفه‌ي تجربي زيباشناختي كيفيت طراحي شهري: به دريافت‌هاي ادراكي، شناختي و ترجيحات محيطي افراد در قبال فضاهاي شهري سرو كار دارد.

مؤلفه‌ي زيست محيطي كيفيت طراحي شهري:  در بعد خرد آن دربر گيرنده‌ي مقولاتي همچون تنظيم اقليم خرد فضاهاي شهري (آفتاب، جريان هوا، سايه گيري و …) و در بعد كلان دغدغه‌ي پايداري زيست محيطي را داشته و با كيفيت تعادل مبتني بر بوم‌شناسي محيطي شهري و چگونگي استفاده از منابع طبيعي اعم از زمين، آب و … در رابطه با طرح‌هاي شهري سروكار دارد.

برخي از عناصر و زيرمجموعه‌هاي مؤلفه‌هاي سه گانه‌ي كيفيت طراحي شهري را مي‌توان به ترتيب زير پيشنهاد و معرفي نمود: (گلکار،41،1385)

مؤلفه‌ي عملكردي:

  • كيفيت قرارگاه‌هاي رفتاري
  • كيفيت سازگاري فرم شهري با كاربري‌ها، شبكه‌ي پياده، سواره، شبكه‌ي اطلاع رساني
  • كيفيت ايمني محيط براي فعاليت‌ها
  • كيفيت امنيت محيط براي فعاليت‌ها

مؤلفه‌ي تجربي زيباشناختي:

  • كيفيت محيط كالبدي – فضايي (محيط عيني) شامل: استخوان‌بندي فضا، سازمان كالبدي، جايگشت، توده- فضا، نقشه نولي، مواد و مصالح و …
  • كيفيت محيط ادراكي حسي (محيط ادراكي) شامل كيفيت منظر عيني، تحليل ساختاري نماي شهري و …
  • كيفيت محيط ادراكي ذهني (محيط شناختي) شامل كيفيت منظر ذهني (فضايي و زماني)، منظر ذهني ارزيابانه، معاني انضمامي، سرزندگي

مؤلفه‌ي زيست محيطي:

  • كيفيت اقليم خرد فضاهاي شهري (آسايش اقليمي) شامل: آفتاب گيري، سايه‌اندازي، باد، رطوبت و…
  • كيفيت اصوات، بو و رايحه‌ي محيط
  • كيفيت طراحي شهري پايدار:

بازدهي مصرف منابع طبيعي (انرژي، زمين و …)

تعادل اكوسيستم‌ها

تقليل آلودگي‌ها (هوا، زمين، آب)

کلیدواژه : طراحي شهري
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها