سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

اهمیت و کارکردهای بخش غیر رسمی و نقش آن تأمین مسکن و شکل دهی سکونتگاههای خودرو

اهمیت و کارکردهای بخش غیر رسمی و نقش آن تأمین مسکن و شکل دهی سکونتگاههای خودرو

علیرغم آنکه برخی صاحبنظران بر مبنای تعاریف و شاخص های فوق الذکر اصولاً مسکن و سکونتگاه غیر رسمی را واژگان مناسبی جهت توضیح پدیده سکونتگاههای خودرو نمی دانند و بر این باورند که رسمیت آنها در شهرهای جهان در حال توسعه کمتر از بخش رسمی نیست! اما در عین حال جمله صاحبنظران بر این اعتقادند که بخش غیر رسمی-  با هر تعبیر- نقش بسیار مؤثری در شکل دهی مسکن و سکونتگاه بخش اعظم جمعیت شهری جهان در حال توسعه داشته و دارد. از سوئی دیگر هم این بخش در ارتباط تنگاتنگ با بخش رسمی نقش اساسی در تداوم بقاء و پایداری اقتصاد ملی این کشورها ایفا می کند و بیش از آنکه اضافی، انگلی و بی مصرف باشد؛ مولد، کارآ، مفید و مؤثر است.

بر این اساس بهره گیری از این بخش، (ضمن ساماندهی و سازماندهی آن) می تواند نیروی قابل توجهی را جهت تأمین مسکن و ساماندهی سکونتگاههای خودرو (غیر رسمی) در اختیار برنامه ریزان و طراحان قراردهد.

جانیس پرلمن اصولاً در ابتدا طرح این مسأله را که ساکنین سکونتگاههای خودرو در مشاغل غیر رسمی/ حاشیه ای اشتغال دارند غلط و ناشی از سوء تفاهم می داند:

«… چنین تصور می شود که ساکنین این مکانها در اقتصاد غیر رسمی مشغولند؛ آنها از نظر در آمدی و اشتغال و مهارت های حرفه اغی خارج از بازار شغلی و مسکن رسمی قرار گرفته اند(درحالیکه) تجربیات و پژوهشهای 15 ساله اخیر نشان می دهد که در هر دو مورد (شغل و مسکن) مردم ساکن زاغه نشینها، غالباً خود اینجا را انتخاب کرده اند؛ خانوارهای زیادی بین آنها وجود دارند که یا برای خود کار می کنند، یا اینکه مزد و حقوق بگیر بخش رسمی بوده و نیز در بین آنها کسانی هستند که گزینه های مسکن دیگری هم به صورت اجاره یا حتی خرید خانه در حشیه ها دارند؛ آنها اینجا را انتخاب کرده اند تا هزینه سرپناه را به حداقل رسانده و در مقابل ارزشهای بالاتری چون شیوه زندگی، کاربهتر، تحصیل و سایر اشکال سرمایه گذاری را بدست آورند…. من تخمین می زنم که چیزی در حدود 20 تا 30 در صد ساکنین زاغه ها، امکان پیوستن به بخش رسمی و خانه رسمی را دارند اگر که خود بخواهند! …. الگوی تصرف اجاره/ ملکی در سکونتگاههای خودرو قویاً با بازار رسمی مسکن در شهر مرتبط بوده، نوسانات قیمت زمین، نرخ سود سرمایه، انرژی، نیروی کار و یا مصالح ساختمانی در بخش رسمی تأثیر قابل توجهی بر میزان در دسترس بودن و نیز قیمت سرپناه در این سکونتگاهها داشته و دارد.» (42-40: Perlman, 1993 ).

دیوید ساترتویت و هاردوی اصولاً اصطلاح قانونی (باضابطه) و غیر قانونی ( بی ضابطه) را معادل رسمی و غیر رسمی بکاربرده و بر بخش غیر قانونی (بی ضابطه) شهر جهان سومی تأکید می کنند؛ آنها اشاره می کنند که بخش عظیمی از خانه ها و محلات جدید شهری در جهان سوم، خارج از ضوابط قانونی سازمان یافته، برنامه ریزی شده و ساخته شده است… این مسأله در رابطه با 30 تا 60 درصد جمعیت شهری جهان سوم صدق می کند. در بیشتر این شهرها بین 70 تا 90 درصد کل خانه های در حال ساخت فاقد مجوزهای قانونی هستند«… اشعار کم درآمد کارآئی بسیار موفقی را در گسترش محلات مسکونی و سازماندهی خانه سازی از خود نشان داده اند. اگرچه دولتها آنها را به رسمیت نمی شناسند راه و روش آنها، طرح و برنامه شان و مصالح ساختمانی مورد استفاده شان غالباً خیلی بیشتر از آنچه ضوابط قانونی و اداری- دولتی تجویز کرده اند با نیازهای محلی، سطح در آمدی، اقلیم و زیست بوم و نیز منابع محلی تطابق دارد …. بر این اساس آنچه اتفاق می افتد، با دیدگاههای رسمی در رابطه با آنچه باید اتفاق بیفتد فاصله قابل توجهی دارد» (Hardoy and Satterthwaite  1995: 12-16).

آنها همچنین اشاره می کنند که اصولاً روند بی ضابطه/ غیر قانونی بودن (به مفهوم مصطلح) شمول بیشتری نسبت به مسکن داشته و بلکه سرتاسر زندگی گروههای تهیدست شهری را فرا می گیرد:

«نه تنها خانه ای که گروههای فقیر و تهیدست شهری برای خود می سازند که حتی سایر کالاها و خدمات مورد استفاده آنها نیز بی ضابطه و غیر قانونی(؟) تحصیل می شود….. آب آشامیدنی، پخت و پز و شستشو غالباً از منابع غیر قانونی و تأیید نشده مثل رودخانه یا چاه عمیق غیر قانونی و یا از انشعابهای غیر قانونی تأمین می شود. جریان الکتریسیته غالباً از اتصالهای غیر قانونی تأمین شده و این سکونتگاهها غالباً شبکه غیر رسمی جریان برق را برای خود ایجاد کرده اند!» (Hardoy and Satterthwaite  1995: 12-16).

در عین حال ساترتوایت و هاردوی به اهمیت ویژه این بخش اشاره می کنندکه:

«جالب توجه آن است که نهاد ها و مسئولین محلی که این مردم و فعالیتشان را «غیرقانونی» می نامنداز آنها سود می برند! آنها بخش مهمی از نیروی کار ارزان و بدون توقع بخش مسکن را تشکیل می دهند…. بخش مهمی از آنچه «بخش غیر رسمی» به حساب می آید و غالب فقرا درآمد خود را از آن شهر بسیار جدی و اساسی است.» (Hardoy and Satterthwaite  1995: 29-31).

بسیاری از پایان نامه های مرتبط نیز بر اهمیت و نقش بخش غیر رسمی در تأمین مسکن و سازماندهی سکونتگاه تأکید کرده اند از جمله نیوآن کاما وسو (Newankama Wosu) در پایان نامه خود اشاره می کند که:

«علیرغم خودبخودی و خودرو بودن، بخش غیر رسمی در کشورهای جهان توسعه نیافته تنها گزینه پذیرفته شده مسکن برای اقشار تهیدست شهری را تدارک دیده است.» (Wosu,1994).

«در واقع بسیاری از مطالعات بخش غیر رسمی در اواخر دهه 1970 و دهه 1980 بر آشکار ساختن فوائد این بخش متمرکز شده بود، آن هم برای تهیدستان، بلکه به علاوه برای افراد و مؤسسات تجاری بخش رسمی …. پژوهشگران دریافتند که بخش غیر رسمی اصولاً مستقل عمل نمی کند، بلکه به شیوه ای کاملاً بهره کشانه به دیگر بخش های اقتصاد شهری وابسته است. یعنی همانگونه که راد برگس مشخص کرده، آنهائی که در بخش غیر رسمی مشغول هستند از سرمایه داری نگریخته اند! بلکه آنها در بخش دیگر آن قرار گرفته اند.» (اسمیت؛ 1377: 90-88)

برودر و دیگراان نیز بر اساس گزارش G.Bate در 1922 به 4 نوع ترتیبات مالی غیررسمی (وام و اعتبار) در شهرهای آـسیائی اشاره می کنند که نحوه عمل و اهمیت اقتصاد شهری غیر رسمی را در مناطق متروپلی نشان می دهد. (Browder et al, 1995:313)

مینو رفیعی، کمال اطهاری و دیگران در طرح مطالعاتی حاشیه نشینی؛ آثار و پیامدها اشاره دارند که:

«بخش غیررسمی نه تنها بخش جداگانه و انگلی اقتصاد در ارتباط تنگاتنگ با آن بوده و یارانه قابل توجهی نیز به بخش رسمی می دهد (به جهت تفاوت سطح حقوق و دستمزدهای خود)؛ در واقع بخش غیررسمی منبع حیاتی تأمین کالا و خدمات برای گروههائی است که نمی توانند احتیاجات خود را از طریق بخش رسمی برآورده سازند. این فرضیه هم که بخش غیر رسمی تنها به گروههای کم درآمد اختصاص دارد کاملاً صحیح نیست.» (اطهاری و رفیعی؛ 1372 الف: 11)

عارف حسن در مقاله خود «شهر غیر رسمی» با اشاره به اینکه شهر غیررسمی صرفاً یک سکونتگاه غیررسمی نیست به نقش غیرقابل انکار بخش غیررسمی در سکونتگاههای غیر رسمی و رسمی شهرهای آسیائی اشاره می کند و می نویسد که:

«امروزه بخش غیر رسمی  در شهرهای آسیائی دامنه گسترده ای از خدمات را نه تنها برای سکونتگاههای غیر رسمی

که حتی برای بخش رسمی شهر فراهم می کند…. این بخش ارتباط تنگاتنگی با سکوونتگاههای غیر رسمی دارد. آنها بخش مهمی از موقعیتی شغلی را برذای این  سکونتگاهها فراهم می کنند در بیشتر شهرهای آسیائی بیش از 50 درصد مشاغل و در مواردی تا 76 درصد مشاغل را همین بخش فراهم کرده است! حتی برخی کارخانجات بزرگ تولیدات خود را به قطعات کوچکتر شکسته و آنرا به پیمانکاران و مقاطعه کاران کوچکی سپرده اند. آنها نیز توسط خانواده های ساکن در در سکونتگاههای غیر رسمی تولید این قطعات را انجام می دهند و از این طریق قوانین کار در ارتباط با حداقل دستمزد، ساعات مجاز کار و سایر ضوابط و مقررات (بیمه، بازنشستگی ….) را نیز دور می زنند! بخش غیر رسمی همچنین فراهم آورندۀ وام و اعتبار، تأمین کنندۀ خدمات زیر بنائی چون آب، حمل و نقل، دفع فاضلاب و حتی خدمات روبنائی چون خدمات /تجاری و بازرگانی، بهداشتی و آموزشی، در مواردی انبارداری برای تجارت و بازرگانی می باشد.»

عارف حسن همچنین به نکته قابل توجهی در رابطه با نقش بخش غیر رسمی در تأمین مسکن و خانه سازی برای ساکنین سکونتگاههای خودرو اشاره می کند که:

«… از آنجا که تأمین زمین، امنیت تصرف و پس از آن ساخت خانه توسط ساکنین سکونتگاههای غیر رسمی مشکلات قابل توجهی دارد و آنها پول و اعتبار کافی برای این منظور ندارند، بخش وسیعی از خانه های این سکونتگاهها توسط سازندگان کوچکی (با کمک های متفاوت متقاضیان) ساخته می شود که خودشان در همانجا زندگی می کنند و غالباً آنها حتی مصالح و پول نقد را به صورت وام و قرض در اختیار کارفرمایان خود می گذارند(!)» (Arif Hassan: 1998)

 

از سوی دیگر مشخصه های و ویژگی های فرهنگی چون ارزشها و اعتقادات، مذهب، نظام خویشاوندی ، روابط قومی و نژادی، هنجاری های قانونی، سازمان یافتگی اجتماعی و خلاصه نظام گسترده ای از ارزشها و هنجاری های حاکم بر روابط فردی و جمعی در درون اجتماع و نیز در ارتباط با دولت بر نحوه شکل گیری سکونت گاههای خودرو موثر است و تفاوت توسعه های خودرو را بر اساس آن ها( ویژگی های فرهنگی) می توان توضیح داد.(الصیاد1993، عاردوی و ساتر ترایت1995)

یکنواختی و فقدان تنوع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ساکنین سکونت گاههای خودرو که خود محصول جدائی گزینی های فضائی اقشار و گروههای اجتماعی و تمرکز کم درآمدها در قلمروها و مجمعه های سکونتی مجزاست از یک طرف موجب کاهش تماسهای بین طبقاتی شده و از سوی دیگر مانع مهمی سر راه نفوذ عناصر و نهادهای مدنی و فرهنگ شهری به جوامع سکونت گاههای خودرو است که این امر بر ساخت کالبدی و هم کنش های اجماعی سکونت گاهها تاثیر می گذارد.( مسی وایگرز1989، خاتم1374، حبیبی و دیگران 1371)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها