سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

کاربرد مدل در شهرسازی با تاکید بر مدلسازی شهری پویا (دینامیک شهری)

 

1-1 ماهیت مدل ها

 

اساسا مدل نمادی از واقعیت است(Benders 1996). مدل مهمترین ویژگی های وضعیت دنیای واقعی را به صورتی ساده و کلی بیان می دارد و برداشتی است از واقعیت که برای توضیح مفاهیم و تقلیل  پیچیدگی جهان به نحوی که قابل درک بوده و ویژگی های آن به راحتی مشخص شود بکار می رود (  کوین لی ، 1995) . مدل در شهرسازی را می توان به طرق مختلفی دسته بندی نمود ، اما اساسا مدلها به دو دسته فیزیکی و انتزاعی تقسیم می شوند . مدلهای فیزیکی به راحتی قابل درک بوده و اکثریت مردم با آن آشنا هستند . این نوع مدل ها ماکت کوچک شده شیئی مورد مطالعه می باشد . بر این اساس سالیانی است که برنامه ریزان شهری و معماران مدلهای کوچک شده فیزیکی را برای طراحی مراکز شهری مورد استفاده قرار می دهند. مدل انتزاعی مدلی است که به جای وسایل فیزیکی از نمادها برای نمایش موقعیت جهان واقعی استفاده می کند . زمانیکه برنامه ریزان شهری توجهشان از جنبه های سه بعدی طراحی به نمایش روابط عملکردی و فرایند بنیادی تحولات شهری معطوف گردد ، مدل های انتزاعی از مدل های فیزیکی بسیار مفید تر خواهند بود (همان ) .

مدل های فیزیکی قادر به توصیف کامل رفتار سیستم مورد نظر برنامه ریزان نمی باشند ، در حالیکه مدل های انتزاعی یا نمادی برای مقاصد برنامه ریزی از مهمترین نوع مدل های به شمار می روند (همان) .

 

1-2 مدل ها در فرایند برنامه ریزی

 

شروع طراحی مدل های برنامه ریزی شهری با استفاده از روابط و فرمول های ریاضی در پیش بینی و حل مسائل شهرسازی شکل گرفت؛ نیمه ابتدای قرن 20، عرصه توسعه محاسبات کمی و روابط کمی در علم شهرسازی بود. از این مدل ها بیشتر در زمینه پیش بینی رشد جمعیت، تحولات جمعیتی، انتقال و فعالیت های اقتصادی استفاده شد. این
مدل ها به بعد مکان نمی پرداختند و حداکثر به برقراری ارتباط میان منطقه ای شهری می پرداختند(طبیبیان 1379). جیمز هستر (James Hester 1970) می گوید : کاربرد مدل ها  در برنامه ریزی شهری در پی رسیدن به دو هدف مکمل اما در عین حال متضاد می باشد . هدف اول ، شناخت پویایی تحولات شهری می باشد که به خودی خود ابزاری است برای تدوین ، اصلاح و آزمایش نظریه رشد شهر . این در واقع همان استفاده از مدلها برای توصیف یا توضیح رفتار سیستمهای موجود بوده و بنابراین در رابطه با مرحله توصیف سیستم و تعیین مسائل در فرایند برنامه ریزی قرار دارد . هدف دوم استفاده از مدل به منظور پیش بینی وضعیت آینده سیستم مورد مطالعه و یا تاثیر گذاری بر روند توسعه شهری بر طبق سیاست های عمومی می باشد . هستر معتقد است که لزوما تضادی میان این دو نقش وجود ندارد ، چرا که مدلی که برای پیش بینی و طراحی سیستم آینده مورد استفاده قرار می گیرد بایستی قادر به توصیف و تشریح سیستم موجود باشد . همچنین مدل توصیفی خوب اغلب در ساخت مدل پیش بینی و طراحی سیستم آینده موقر است . گرچه فورستر (Forester , 1969) معتقد است که مدل های بسیاری وجود دارند که هدف آنها تنها توصیف بوده و در اغلب موارد برای اهدافی چنان بی اهمیت طراحی شده اند که نه تنها برای پیش بینی سیستم مفید نمی باشد بلکه حتی نمی تواند رفتار سیستم را به  طور کامل توصیف نماید (کوین لی ، 1995). مدل ها ابزاری برای درک سازوکارهای یک نظام محسوب می شوند و در فرایند ارزیابی اثرات و پیامدهای اقدامات مداخله گرانه نیز کار آمدند.

مدل سازی در توسعه شهری

 

1-3 کاربرد مدل در شهرسازی

 

کاربرد مدل به شرایط که مدل مورد استفاده قرار می گیرد بستگی دارد . روشهای گوناگونی برای استفاده از مدل ها و نتایج آنها در فرایند برنامه ریزی وجود  دارد. بیلیس (Bayliss 1968) می گوید که با توجه به ناهنجاری مدل های موجود ، استفاده مستقیم از آنها نا بخردانه است . انتظار اینکه مدلهای شهری موجود قابلیت پیش بینی دقیق وضعیت آینده سیستم شهری را داشته باشند ، انتظاری دور از واقع است . با این وجود از مدلها می توان برای بررسی عواملی که بر توسعه شهری تاثیر می گذارند استفاده نموده و جهات تحول را تعیین کرد. این شناخت در تشخیص رفتار احتمالی سیستم در صورت تداوم روابط کنونی و عدم وجود سیاست های فعال برای تحول رفتار سیستم مفید می باشد. بیلز (1968) مراحلی را که بهترین نتیجه را از کاربرد مدل در برنامه ریزی بدست می دهد به صورت ذیل مطرح نموده است :

  1. استفاده از مدل برای پیش بینی روند طبیعی تحولات در سیستم شهری.
  2. تمایز میان خصائص مقبول و نا مقبول سیستم شهری آینده .
  3. تعیین الگوهای مطلوب توسعه .
  4. تعیین سیاستهای که توسعه مطلوب را با توجه به این گزینه ها مقدور سازد .
  5. نتایج این سیاست ها را می توان در مدل جای داده و با استفاده از آن اقدام  به پیش بینی ها نموده  و در صورت لزوم بایستی به منظور رسیدن به وضعیت مطلوب سیاست ها را تنظیم و اصلاح نمود.
  6. هنگامیکه مجموعه ای از سیاست ها که به اهداف مطلوب رهنمون می شوند تدوین شد، قابلیت اجرا و میزان تاثیر گزینه های مختلف بررسی شده ترتیب گزینه مطلوب انتخاب می شود.

همچنین مدل ها ممکن است به صورتی دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرند، مثلا به عنوان ابزار تحلیل حساسیت مجموعه ای از سیاست ها ( به عنوان ابزار بررسی قابلیت انعطاف یک سیاست بدون آنکه از هدف اصلی انحراف چندانی پیدا شود) ، و یا به عنوان ابزار بررسی میزان تاثیرات احتمالی توسعه های عمده و جدیدی چون مراکز جدیدی چون مراکز جدید اشتغال یا مراکز خرید یا احداث یک بزرگراه.

مهمترین هدف کاربرد مدل در فرایند برنامه ریزی شناخت پدیده های شهری به عنوان وسیله ای برای تدوین و بررسی سیاست های برنامه ریزی می باشد . به همین دلیل کاربرد مدل ها بایستی با دقت و حساسیت زیادی انجام پذیرد .

1-4 مدلسازی شهری پویا[1] (دینامیک شهری)

 

پویایی های شهری(دینامیک شهری) اولین موضوع مرتبط با مدلسازی رشد شهری می باشد. درک فضایی و زمانی پویایی سیستم های پیچیده شهری و سنجش تاثیرات رشد شهری بر محیط پیرامونی ، روند های مدلسازی و شبیه سازی را ناگزیر از روش های ابداعی و تکنیک های جدید نموده است (Yang and Lo ,2003) . تئوری های زیادی برای توسعه تکنیک های تحلیلی گوناگون مورد استفاده قرار گرفته اند. هندسه شهری(یا شکل شهری) ، رابطه اندازه بین شهرها ، توابع اقتصادی و الگوهای اجتماعی و قومی در رابطه با ساختارهای شهری مثال های از این گونه تئوری ها هستند. با توجه به مسائل ذکر شده در بالا در طی سال های اخیر رویکرد مدل سازی شهری پویا مورد توجه قرار گرفته شده است (Meaille and Ward , 1990 ;Grossmann and Eberhardt, 1993 ; Batty and Longley , 1994) .

مدلهای بسیاری در زمینه مدلسازی شهری و محیطی در چند دهه گذشته توسعه پیدا کرده اند . چنین مدلهایی ، عمدتا مدلهای پیکسل مبنا ، هم در قالب کاربردهای مستقل و هم به عنوان بخشی از سیستم های GIS موجود یا بسته های نرم افزاری برنامه ریزی شهری توسعه یافته اند (Yang and Lo (e.g.,Meaille and Ward , 1990; Batty and xie, 1994a and 1994b; Pijanowski et al., 1997; Whit and Engelen , 1997 ; Clark and Gaydos, 1998; Li and Yeh 2000)، 2003).

مدلهای دینامک شهری را می توان بر مبنای مقیاس پوشش و قابلیت اجرای آنها طبقه بندی نمود . با در نظر گرفتن مقیاس ، مدلهای شهری برای مناطق جغرافیایی ویژه طراحی و یا به عنوان مدلهای عمومی متناسب با هر محدوده مطالعاتی و با حداقل اصلاحات و تعدیلات لازم طراحی شده اند . این دو نوع مدل مقیاس مبنا در سطح جزئیات ، از نظر داده های مورد نیاز و کاربردهایشان بسیار متفاوت هستند (Clark et al , 1997) .

مدل [2]BASS II  نمونه ای از اولین انوع مدل ها می باشد که صرفا جهت  پیش بینی شهرنشینی در مقیاس منطقه ای برای ناحیه بای[3] سانفرانسیکو طراحی شده است (Landis, 1992) . مدل [4]HILT   دومین نوع از این مدلها بوده که توسط ایالات متحده جهت درک گذار شهری از یک دور نمای تاریخی و چند مقایسه برای مدل کردن الگوهای منطقه ای شهرنشینی ، طراحی شده است (Kirtland, 1993;Kirtland et al ,1994).  این مدل طوری طراحی شده بود که با تعریف قوانین رشد عمومی بتواند در مناطق متفاوتی بکار برده شود (Clarke at al, 1997) . برخی از مدل ها  با توجه به قابلیت های اجرای خود بیشتر بر جنبه های فیزیکی فرایند رشد شهری تمرکز کرده اند (Wilson , 1997) ، در صورتیکه دیگر مدل ها بیشتر بر فاکتور های اجتماعی تاکید نموده اند (Jocobs, 1961) . مدل تغییر کاربری اراضی آلنسو و موث در ارتباط با جنبه های اقتصادی کاربری نمونه از  مدل های فیزیکی به شمار می رود (Wilson, 1978). این مدل تقاضای زمین برای شهرنشینی را به عنوان تابعی از فاصله تا مراکز خرید را به نمایش می گذارد (Clark et al , 1997) . از سوی دیگر ، مدل های اجتماع مبنا[5] فرایند شهرنشینی را مطابق با تفاوت بین اهداف و رفتارشان شبیه سازی می نمایند (Clark et al ,1997; Portugali et al ,1997  ) . بر اساس
گفته های یانگ و لو (Yang and Lo, 2003) مدل های شهری ، از نظر ساختاری بر اساس یکی از الگوهای احتمالی ، نظیر مارکو[6] و سلول های خودکار یا فرایند مبنا ، همچون مدل اکوسیستمی پویا،  طراحی شده اند. این مدل ها دارای برخی خصیصه های  مشترکی همچون احتمالات انتقال در یک کلاس از ماتریس انتقالی (Veldkamp and Fresco, 1996)، سلول های خودکار (Batty et al,1999) و  نیز روش روی هم گذاری وزندهی شده در GIS می باشند (Pijanowski et al , 1997) .

تا قبل از مدل سیستمی دینامیک DLA بثی و لانگلی[7] که در سال 1994 برای مدل کردن پدیده های شهری مطرح شده بود ، جنبه های فیزیکی توسعه شهری بطور واضحی تعریف نشده بودند. این مدل بر مبنای اصول سلول های خودکار طراحی شده بود . تاثیر مسیر های حمل و نقل بر رشد شهری در این مدل ارزیابی شده بود (Batty and Longley, 1994) . در بین همه مدل های دینامک مستند شده ، شاید مدل های سلول خودکار بیشترین تاثیر را بر حسب تکامل تکنولوژیکی  آن ها در ارتباط با کاربردهای شهری داشته اند (Yang and Lo, 2003) . اخیرا مدل های که بر مبنای سلول های خودکار هستند توجه بیشتر محققین شهری را به جهت سادگی و سهولت در مدل کردن فرایند های پیچیده شهری،  به خود جلب نموده است.

 

[1] . Dynamic Urban Modeling

[2] . Bay Area Simulation

[3] . Bay

[4] . Human Induced Land Transformations

[5] . social-base

[6] . Markov

[7] . Batty and Longley

کلیدواژه : مدل های کمی ؛
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها