سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

طرح هادی

طرح هادي :

 طرح هادی جز طرحهاي هدايت کننده توسعه اند و براي شهرهاي کوچک يا روستاهايي که توان تبديل شدن به شهر را دارند تهيه مي شوند . تهيه اين طرحها ازسال 1338در ايران شروع شد و در ابتدا فقط به شبکه گذرگاهي وشبکه بندي شهرها وروستاها مي پرداخت و الگوي ساده اي براي هدايت توسعه ارائه مي داد . با تشکيل وزارت مسکن وشهرسازي قرار شد براي شهرهاي کمتر از 25هزار نفر طرحهاي هادي تهيه شود تا مبنايي براي تهيه طرحهاي جامع پس از توسعه شهرها باشد . اين طرحها زير نظر وزارت کشور و دفاتر فني استانداريها تهيه مي شود.     ( رهنمايي وديگران ، 1383، 101)

طرح هادي عبارتست از طرحي است که درآن جهات گسترش آتي شهر يا روستا ونحوه استفاده از زمين هاي شهري براي عملکرد مختلف به منظور حل مشکلات حاد وفوري شهر ، ارائه راه حلهاي کوتاه مدت مناسب براي شهرهائي که داراي طرح جامع نمي باشند تهيه مي شود. ( مجتهد زاده ، 1379، 147)

طرح هادي شهري بيشتر براي شهرهاي کوچک وخاصه شهرهايي که تاحدود 25000نفر جمعيت دارند تهيه مي شود . طرح هادي در حقيقت تعيين کننده اصول کلي توسعه شهرهاست . دراين طرح بيشتر هدايت توسعه شهرها مورد توجه قرار دارد . آنچه که معمولا دريک طرح جامع شهري (master  plan ) بايستي مورد مطالعه عميق قرار گيرد ، درطرح هادي به صورت کلي تري مطرح مي گردد . از طرح هادي مي توان به عنوان برنامه راهنماي توسعه شهر نيز نام برد .

طرح هاي هادي براي شهرهايي تهيه مي گردد که يا فاقد بودجه تهيه طرح جامع مي باشند و يا امکان اجراي طرح جامع درآنها فراهم نشده است . طرح هادي درکشور ما داراي سابقه طولاني تر نسبت به طرح جامع است . سازمان مسئول طرحهاي هادي شهري نيز ، وزارت کشور مي باشد ( شيعه ، 1385، 94).

– سابقه تهيه طرح هاي هادي درايران :

اصلاحات وتغييرات شهرها دردوره رضا شاه تغييرات فيزيکي بود که بدون توجه به نتايج اقتصادي و اجتماعي آن انجام مي شد و بدون برنامه و طرحي از قبل پيش بيني شده انجام مي گرفت . اقدامات شهرسازي رضاخان که با شروع جنگ جهاني دچار رکود شد، باروي کار آمدن محمد رضا پهلوي ادامه پيدا کرد. منتهي اصلاحات و تغييرات درشهرها از اين زمان به بعد در قالب برنامه هاي عمراني انجام مي شد و شکل قانوني تري به خود گرفت .

در اواسط سال 1341 همزمان با آغاز برنامه عمراني سوم طبق قرار داد دو مهندس شهرساز آلماني به عنوان مشاور درايران استخدام شدند . اين افراد در وزارت کشور وشهرداري تهران مشغول بکار شدند . بدين ترتيب در اداره کل امور شهرداريهاي وزارت کشور يک واحد سازماني به نام شهرسازي بوجود آمد . و براي چند شهر از جمله اصفهان طرحهاي گذربندي توسط شهرسازان آلماني تهيه گرديد . مقارن با آن مشاوران آمريکايي که طي طرح گروه صلح به ايران آمده بودند ، به عنوان کارشناس شهرسازي از طريق وزارت کشور بين شهرهاي ايران تقسيم شدند وچند نفري هم در وزارت کشور مستقر گرديدند . بدين ترتيب طرحهاي گذربندي سابق با مشاوره کارشناسان خارجي به تدريج تبديل به طرحهاي هادي گرديد . ( وزارت مسکن وشهرسازي ، 1361، 29)

مقايسه تطبيقي اين طرحها يادآور طرح ناحيه بندي يا منطقه بندي اي است که درانگلستان قبل از جنگ جهاني دوم و پيش از برقراري نظام شهرسازي درسال 1947 استفاده مي شد که عبارت بود از يک گزارش کتبي و تعدادي نقشه هاي رنگي که درآن هررنگ معرف کاربري خاصي از زمين بود و بدين وسيله مراجعه کنندگان به شهرداري متوجه کاربري خاصي و ضوابط و مقررات هرقطعه زمين مي شدند .( زياري ، 1384، 85)

از سال 1353 باتصويب قانون تغيير نام وزارت آباداني و مسکن به وزارت مسکن و شهرسازي اين طرحها جنبه قانوني پيدا کرد . با تهيه وتدوين دستورکار اين طرحها ، ضوابط و استانداردهاي آن توسط وزارت کشور ، شکل تحول يافته اي به خود گرفت .

با شروع تهيه طرحهاي جامع ، اين طرحها براي کليه شهرهاي کشور که فاقد طرح جامع     مي باشند تهيه شد . دوره طرحهاي هادي از پنج سال به ده سال افزايش يافت و تعيين حدود توسعه فيزيکي ده ساله شهرها ، تهيه نقشه استفاده از اراضي و شبکه معابر درمقياس 2000: 1 و 2500: 1 ، تدوين معيارهاي سرانه کاربريهاي مختلف شهري ، ضوابط و مقررات ساختماني وتعيين تراکم جمعيت درنواحي شهر از وظايف اصلي طرحهاي هادي قرار گرفت. ( مهندسين مشاور شارمند ، 1378، 47)

تهيه طرحهاي هادي را درايران مي توان به دوره هاي زير تقسيم نمود :

دوره اول : تهيه طرحها بدون وجود جايگاه و تعريف مشخص قانوني تاسال 1352

دوره دوم : شروع تهيه قانونمند طرحهاي هادي پس از تعريف اين طرح در طي قانون تغيير نام سازمان آباداني ومسکن به وزارت مسکن وشهرسازي .

دوره سوم : شروع تهيه طرحهاي هادي با مطالعات وبررسي حوزه نفوذ از سال 1358

دوره چهارم : شروع تهيه طرحهاي هادي با مقياس 2000: 1و 2500: 1 از سال 1364

دوره پنجم : تبديل طرحهاي هادي به طرحهاي جامع و تفصيلي از سال 1372 به بعد

طرحهاي هادي در ابتدا راساً توسط وزارت کشور تهيه مي شدند که درمراحل بعدي با تاسيس دفاتر فني در استانداريهاي سراسر کشور با راهنمايي وزارت کشور توسط دفاتر فني استانداريها تهيه و از سال 1360تا کنون مشترکاً توسط اين دفاتر ومشاورين خصوصي تهيه مي گردند .

بعد از انقلاب اسلامي ايران سه سازمان بکار فوق ادامه دادند :

وزارت کشور تهيه طرحهاي هادي شهرهاي کوچک با کمتر از 50 هزار نفر جمعيت را بعهده گرفتند .

وزارت مسکن وشهرسازي بنياد مسکن انقلاب اسلامي ، تهيه طرحهاي هادي روستايي را بعهد ه گرفت .

جهاد سازندگي نيز درآغاز کار دست به تهيه و اجراي طرحهاي هادي روستايي زد . ولي پس از مدتي ، وظايف دو وزارتخانه جهادسازندگي و وزارت مسکن وشهرسازي بنياد مسکن انقلاب اسلامي، تفکيک شد وتنها بنياد مسکن به کار تهيه و اجراي طرحهاي هادي روستايي ادامه داد . _ مجتهد زاده ، 1376، 146)

– محتوي طرحهاي هادي :

براساس تعريف طرح هاي هادي دربند 4 ماده 1 قانون تغيير نام وزارت آباداني ومسکن به وزارت مسکن وشهرسازي مصوب سال 1353 محتوي طرحهاي هادي درمرحله اول تهيه اين طرحها به قرار زير بوده است .:

تعيين جهت گسترش آتي شهر ونحوه استفاده از زمينهاي شهري با عملکرد هاي مختلف به منظور حل مشکلات حاد وفوري شهر .

ارايه راه حلهاي کوتاه مدت و مناسب براي شهرهايي که داراي طرح جامع نمي باشند .

براين اساس شرح خدمات طرحهاي هادي براساس مصوبه مذکور درسه مرحله خلاصه مي شد :

مرحله اول : شناساسي و بررسيهاي مقدماتي وتجزيه وتحليل مسايل و تنظيم نقشه ها وگزارش هاي لازم

مرحله دوم : تهيه طرح هادي و تنظيم نقشه ها وگزارشهاي مربوطه

مرحله سوم : شامل تهيه نقشه هاي تفصيلي برنامه پنج ساله شهرداري

با تشکل وزارت مسکن وشهرسازي درسال 1353 دوره دوم تهيه طرحهاي هادي درايران آغاز مي گردد . دراين دوره که تا پيروزي انقلاب اسلامي ادامه يافت، مي توان محتوي طرحهاي هادي را در11سرفصل عمده به قرار زير خلاصه کرد :

بررسي خصوصيات تاريخي شهر ( شامل يک قسمت )

بررسي خصوصيات کالبدي شهر( شامل 9قسمت )

بررسي خصوصيات جمعيتي و اجتماعي شهر ( شامل دو قسمت )

بررسي خصوصيات اقتصادي و مالي شهر ( شامل سه قسمت )

بررسي مسايل حاد عمراني شهر ( سه قسمت )

تجزيه وتحليل وضعيت موجود و نتيجه گيري ( 4قسمت )

تهيه طرح هادي ( 5قسمت )

تهيه نقشه پيشنهادي محدوده وحريم شهر ( يک قسمت )

تهيه کليات برنامه عمراني پنج ساله شهرداري ( سه قسمت )

تهيه نقشه هاي تفصيلي برنامه پنج ساله اول ( 3قسمت )

تهيه گزارشها ، نقشه ها و نمودارهاي مربوطه

پس از پيروزي انقلاب محتواي طرحهاي هادي دچار تغييراتي گرديد و با اتخاذ سياست جلوگيري از رشد غير معقول شهرها و تلاش درجهت حفظ بافت موجود در مناطق مختلف شهري وترميم آنها درجهت باز گرداندن حيات از دست رفته ، درسال 1358شرح خدمات جديدي به طرحهاي هادي اضافه گرديد که از آن جمله مي توان به :

مطالعات مربوط به بررسي وشناخت حوزه نفوذ شهر ( درچهارقسمت )

مطالعات مربوط به خصوصيات جغرافيايي ، طبيعي  و اقليمي ( درچهار قسمت

تعيين مقياس نقشه ها براي مطالعات حوزه نفوذ 2000: 1 ، مطالعات عمومي طرح هادي 5000: 1 وتهيه نقشه هاي تفصيلي 1000: 1 اشاره کرد.

درسال 1364 شرح خدمات طرحهاي هادي مجدداً اصلاح گرديد . دراين مرحله نقشه هاي تفصيلي برنامه پنج ساله وجزئيات اجرايي طرح از فهرست شرح خدمات اين طرحها حذف گرديد وخدمات مربوط به تهيه طرحهاي هادي شهرها عمدتاً شامل : جمع آوري اطلاعات ، شناخت و تجزيه وتحليل وضع موجود ، تهيه طرح هادي شهر وگزارشها ونقشه هاي مربوط به آن مي باشد، مقرر گرديد. مطالعات طرح وتهيه نقشه هاي عمومي درمقياس 2500: 1 يا 2000: 1 ونقشه هاي حوزه نفوذ درمقايس 20000: 1 يا 50000: 1 تهيه گردد . دراين دوره تاکيد بيشتر بر مطالعات وگزارش درخصوص حوزه نفوذ صورت مي گيرد .

درآخرين تجديد نظر درشرح خدمات طرحهاي هادي که درسال 1372صورت گرفت محتواي طرحهاي هادي با مختصر تغييري نسبت به طرحهاي قبلي در دو مرحله به شرح زير خلاصه گرديد .

الف مرحله اول :

بررسي وشناخت حوزه نفوذ مستقيم شهر ( شامل 5قسمت )

 2- بررسي وشناخت شهر ، شامل بررسي خصوصيات تاريخي ( يک قسمت ) بررسي خصوصيات جمعيتي واجتماعي ( شامل 3 قسمت ) بررسي خصوصيات اقليمي وجغرافيايي ( شامل چهار قسمت ) – بررسي خصوصيات اقتصادي ( شامل 4قسمت بررسي خصوصيات کالبدي ( شامل 10 قسمت )

3- تجزيه وتحليل واستتنتاج از بررسيها ، شامل نتايج مربوط به حوزه نفوذ ، خصوصيات اقليمي ، خصوصيات اقتصادي و كالبدي( شامل 4قسمت )

4- تهيه الگوي پيشنهادي : شامل تدوين نتايج نهايي تجزيه وتحليل وجمع بنديها همراه با نقشه ، گزارش ، جدول و نمودارها

ب: مرحله دوم

تهيه نقشه ها و برنامه هاي عمراني حوزه نفوذ مستقيم شهر ( شامل 3قسمت )

تهيه نقشه هاي شهري ، شامل نقشه هاي طرح وتوسعه کالبدي ( شامل 12قسمت )

تهيه برنامه توسعه وعمران ( شامل 4قسمت )

مطالعه وبررسي سير تحول وتکوين محتوي طرحهاي هادي حکايت از گسترده تر شدن حجم مطالعات طرحهاي هادي درطول سالهاي 53تا1374 دارد . نکته مهم آن است که همگام با گسترده تر شدن حجم مطالعات ، به لحاظ حذف نقشه هاي تفصيلي مربوط به برنامه پنج ساله شهرداري وتغيير دراشل نقشه ها ، طرحها قابليت اجرايي خود را تاحدودي از دست داده اند. ( مهندسين مشاور شارمند ، 1378، 52)

  

– نحوه تهيه طرحهاي هادي

تهيه طرحهاي هادي شهر از وظايف وزارت کشور محسوب مي گردد . که درمرحله اول ، تهيه اين طرحها راسا توسط دفتر فني اين وزارتخانه انجام مي گرديد . با تاسيس دفاتر فني استانداريها اين وظيفه در هر استان به دفتر فني همان استان تفويض و واگذار مي گردد ونقش دفتر فني وزارت کشور درحد راهنمايي ، ارشاد و نظارت بر تهيه طرحها محدود مي شود . قابل ذکر اينکه اين وظيفه به دفاتر فني استانداريهاي مناطق محروم واگذار نشد و قرار شد وزارت کشور همچنان اين دفاتر را در زمينه تهيه طرحهاي هادي مساعدت نمايد . اين روال تا اوايل دهه 60ادامه داشت .

دردهه 60 با اتخاذ سياست استفاده گسترده از خدمات مهندسين مشاور شهرساز ، تهيه طرحها با نظارت دفتر امور مشاوران سازمان برنامه وبودجه به مشاورين بخش خصوصي واگذار مي گردد . از سال 65 به بعد با تشکيل سازمانهاي همياري شهرداريها دراستانها و راه اندازي واحد هاي طراحي دراين سازمانها ، سازمانهاي همياري شهرداريها نيز وارد عرصه تهيه طرحهاي هادي مي گردند . بدين سان درحال حاضر مجموعه اي از مهندسين مشاور شهرساز، سازمان همياري شهرداريها و کارشناسان دفاتر فني استانداريها تهيه طرحهاي هادي براي شهرهاي کشور را برعهده دارند .

– فرايند بررسي وتصويب طرحهاي هادي

تاسال 1356به لحاظ تمرکز فعاليت هاي مربوط به تهيه وتصويب طرحهاي هادي دردفتر فني وزارت کشور ، طرحها پس از تهيه توسط کارشناسان وزارت کشور و درموارد محدودي توسط کارشناسان دفاتر فني استانداريها بدون سير مراحل استصوابي خاصي ، توسط وزير کشور جهت اجرا ابلاغ مي گرديد .

درسال 56 وزارت کشور وقت با اتخاذ سياست عدم تمرکز با تفويض اختيار بررسي و تصويب طرحها وبا صدور دستور کاري موسوم به 1/6000 مقرر مي دارد که دراجراي سياست عدم تمرکز ، و به منظور تسريع درتصميم گيري نسبت به طرحهاي هادي ، اتخاذ روشي يکنواخت براي بررسي وتصويب طرحها و نيز بالا بردن کيفيت هرچه بيشتر و ايجاد هماهنگي بين مسئولين اجرايي درسطح استانها ، کميته فني مرکب از اين اعضاء تشکيل شود.

1- معادون عمراني استاندار 2-رئيس دفتر فني استانداري 3-مدير کل مسکن وشهرسازي استان 4-مدير کل فرهنگ وهنر استان  5-مدير کل راه استان 6-رئيس حفاظت محيط زيست استان

همچنين شهردارمحل ، رئيس انجمن شهر ومسئولين ديگري که صلاح بدانند ، نظر آنان مورد بررسي قرار گيرد .

سپس گزارش کميته فني به همراه طرح پيشنهادي در انجمن شهر مطرح و پس از بررسي و تصويب انجمن شهر و تاييد استاندار جهت اجرا به شهر داري ابلاغ گردد. در ادامه دستور کار مذکور قيد شده که در کليه مراحل تهيه طرحها، دفتر فني وزارت کشور امور ستادي و پشتيباني استانها را بر عهده داشته ودر جلسات بررسي نهايي طرحها نيز نماينده دفتر فني وزارت کشور شرکت خواهد داشت بدين ترتيب تا سال 68 بررسي وتصويب طرحهادر سه مرحله انجام مي شد.

مرحله اول : بررسي وتصويب در کميته فني استان

مرحله دوم : بررسي وتصويب در انجمن شهر

مرحله سوم : تاييد استاندار وابلاغ به شهرداري جهت اجرا

از سال 68 : وزارت کشور با تغيير در فرايند مذکور مقرر مي دارد که بررسي وتصويب طرحها در دومرحله به شرح زير انجام شوند :

مرحله اول : بررسي وتصويب در کميته فني استان

مرحله دوم: تاييد وابلاغ استاندار به شهرداري جهت اجرا

همچنين مقرر مي گردد در كليه جلسات بررسي طرحها و به جاي يک نماينده از وزارت کشور ، دو نماينده در جلسات حضور يابند و به جاي اداره کل راه ، مديران سازمانهاي آب ، کشاورزي ، برنامه وبودجه ، وصنايع در جلسات شرکت نمايند . اين روند تا کنون ادامه داشته که پس از تحويل کار از سوي مشاور دفتر فني استانداري ، در کميته فني مطرح و پس از بررسي وتصويب با تاييد استاندار جهت اجرا به شهر داري ابلاغ مي گردد .

-نارسائيها وتنگناهاي طرحهاي هادي در اجرا

طرح هاي هادي  پس از بررسي وتصويب در کميته فني وتاييد استاندار براي اجرا به شهر داري ابلاغ مي گردد بنابر اين يکي از اصلي ترين وظايف شهرداريها اجرا طرح هاي هادي مي باشد و شهرداريها موظف هستند کليه مصوبات طرح را تا حد امکان به بهترين وجه اجرا نمايند.

بطور کلي طرحهاي هادي نيز همانند طرح هاي جامع و تفصيلي با بخش عمده اي از نارسائيها و تنگناها در زمينه هاي نا هماهنگي و عدم ارتباط کافي بين ارگانهاي اجرايي ،طرح مسايل مالي، ضعف هاي مديريتي ، نيروي انساني،حقوقي وقانوني مواجه هستند. ضعف مالي شهرداريها در زمينه اجراي طرح هاي هادي مصوب و فقدان تدابير لازم در جهت افزايش بنيه مالي اينگونه شهرداريها، مشکلات اجرايي شهر دار را دو چندان مي سازد

ضعف فني وتخصصي شهر داريها در زمينه کارشناس شهر سازي، نبود پست مشخصي وعدم امکان جذب نيرو هاي فني از مشخص ترين تنگناها در اجراي طرح هاي هادي در اکثر شهر هاي کوچک و متوسط کشور مي باشد

عدم رعايت مصوبات طرح هاي هادي از سوي سازمانها و دستگاههاي دولتي به خصوص عدم تبعيت طرح هاي آماده سازي از ضوابط و مصوبات طرح هاي هادي از جمله تنگناهاي عمده ديگر در اجراي طرح هاي هادي مي باشد که موجب تغيير در جهات توسعه شهر و عقيم ماندن طرح در اکثر موارد مي گردد .

عدم مشارکت جدي و موثر مردم در اجراي پيشنهادات طرح و نيز اجرايي نبودن اشل و مقياس نقشه هاي طرح (1:2000و1:2500) وضرورت تهيه طرحهاي اماده سازي وجزئيات شهرسازي براي بلوکهاي مربوط به توسعه شهر از ديگر نارسائيها وتنگناهاي طرح هاي هادي در اجرا مي باشد که اثرات باز دارنده اي در اجراي طرح ها و تحقق پيشنهاد هاي طرح بر جاي مي گذارند. در مجموع  مهمترين مسائل ومشکلات موثر در عدم تحقق طرحهاي توسعه شهري را مي توان به شرح ذيل بيان نمود :

الف- مسايل ومشکلات بنياني ( نبود طرح فرا دست ب- بودجه وغيره ….)

ب-مسائل ومشکلات مربوط به نيروي انساني

ج-مسايل ومشکلات فني ( نا هماهنگي دستگاه ها عدم رعايت ضوابط طرح به هنگام نبودن طرح وغيره )

د-مسايل ومشکلات اجتماعي ( عدم مشارکت مردم اعمال نفوذ مقامات محلي مقاومت مردم وغيره )

و-ساير مشکلات (عدم ضمانت اجرايي- تخلف  در تغيير کاربريها وغيره )

(رهنما ، جزوه درسي کاربري اراضي ،1385)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها