سبد خرید
0

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

مقدمه ای بر سامانه هاي زیر ساختی اطلاعات مکانی مکانی (Spatial Data Infrastructure)

       مقدمه ای بر ضرورت SDI

عدم دسترسی به اطلاعات دقیق، قابل استفاده و بهنگام را می توان یکی از موانع اساسی در راه تحقق خدمات رسانی کارا در سازمانهاي مختلف دانست. در کنار نیاز روز افزون سازمانها به اطلاعات، پیشرفتهاي نوین در زمینه فناوریهاي اطلاعات و ارتباطات را می توان عامل مهمی در توسعه استفاده از آن عنوان نمود .فناوري ارزان، قدرتمند و در دسترس اطلاعات و ارتباطات (ICT) میتواند مدیریت موثر حجم هاي بزرگی از اطلاعات را به شکلی کارا براي متولیان فراهم نماید. در همین ارتباط و در جهت سهولت جستجو، دسترسی و به اشتراك گذاري این اطلاعات بایستی زیرساخت هاي متناسب با نوع اطلاعات و نیاز استفاده کنند گان آن فراهم گردد. سامانه زیر ساختی اطلاعات مکانی (Spatial Data Infrastructure) است, اغلب به مجموعه اي پایه اي از فن آوري ها، سیاست گذاري ها و ترتیبات سازمانی اطلاق می گردد که تضمین کننده مهیا بودن داده هاي مکانی است.

به عبارتی دیگر SDI بستري را جهت یافتن، ارزیابی و استفاده از داده هاي مکانی براي عموم کاربران و تهیه کنند گان داده هاي مکانی در تمامی سطوح دولتی، بخش خصوصی، دانشگاه ها و سایر اقشار جامعه ایجاد می کند.

هدف اصلی SDI این است که دولت ها و سازمان ها و دستگاه هاي اجرایی با کمترین هزینه و در کوتاه ترین زمان ممکن به داده هاي مکانی پایه و پردازش شده و لایه بندي شده و به روز شده دسترسی داشته باشند.

هدف این نیست که یک سازمان تمامی لایه هاي داده هاي مکانی را خود تهیه و در اختیار داشته باشد.بلکه هدف آن است که هر سازمانی متولی تهیه و به هنگام رسانی لایه هاي مختلف داده هاي مکانی خود باشد و لایه هاي داده هاي مکانی دیگر که درکار او تأثیر گذار است از سازمان متولی با مکانیزم مشخصی دریافت نماید، زیرا که هر سازمانی براي تهیه یا خرید داده هاي مکانی مورد نیاز خود توان مالی معینی دارد.

زیر ساخت داده هاي مکانی (SDI) فراتر از یک پایگاه داده مکانی (GIS) می باشد. در واقع SDI میزبان داده هاي مکانی، اطلاعات توصیفی مربوط به داده ها (Meta Data)، مستندات مربوط به داده ها، ابزارهایی جهت یافتن ،نمایش، ارزیابی داده ها  و روشهایی جهت دسترسی آسان به داده هاي مزبور می باشد.

زیرساخت داده هاي مکانی، اساساً به مفهوم تبادل و به اشتراك گذاري داده ها مکانی در تمامی سطوح مدیریتی و سیاسی بین متولیان داده به صورت سهل و آسان است. یکی از مهمترین عناصر جهت توسعه پایدار دولت الکترونیک، ایجاد یک SDI در سطوح منطقه اي، ملی، استانی، محلی و سازمانی می باشد که عموماً با داده هاي بزرگ، متوسط و کوچک مقیاس سروکار دارد. مطالعات نشان داده است که بیشتر از 80٪ اطلاعات مورد نیاز دولت براي تصمیم گیري ماهیت مکانی دارند. عدم دسترسی به همه داده هاي مکانی مورد نیاز به عنوان یک مشکل، بسیاري از سازمان هاي را تحت تاثیر قرار داده است و با توجه به هزینه و زمان و نیروي لازم براي تولید داده مکانی، به اشتراك گذاري داده مکانی راهی مناسب براي برطرف نمودن این مشکلات و ایجاد هماهنگی میان سازمان ها است و به سازمانها کمک می کند تا به طور موثر از داده و اطلاعات مکانی یکدیگر براي تصمیم گیري استفاده نمایند. بنابراین SDI می تواند با بهبود عملکرد و کارایی درون سازمان ها و ایجاد ارتباط و هماهنگی با دیگر سازمانها، باعث بهبود عملکرد و افزایش بهره وري در دولت الکترونیک گردد. اما براي ایجاد این زیرساخت می بایست یک عزم و مشارکت ملی صورت گیرد.

طراحی و ایجاد SDI در مدیریت و برنامه ریزي یک سازمان و یا یک جامعه، امکان پشتیبانی در امر بهینه سازي مدیریت و همچنین مدیریت کلان اقتصادي، اجتماعی را آسان تر خواهد نمود. تحقیقات به عمل آمده در سطح جهانی ، در ساخت و بکارگیري این زیرساخت هاي اطلاعاتی براي سطوح مختلف، نشانگر برگشت اقتصادي، با نسبت 1 به 4 بوده است. بدین معنا که با هر یک واحد سرمایه گذاري در امر ایجادSDI، حداقل 4 برابر برگشت اقتصادي و صرفه جویی در جامعه بوده است.

از مزایا و کاربرد هاي اSD می توان به موارد زیر اشاره داشت:

  • تسهیل در تبادل، ادغام و به کارگیري اطلاعات مکانی
  • افزایش منافع اقتصادي، اجتماعی و محیط زیستی حاصل از سرمایه گذاري هاي انجام شده بروي دادههاي مکانی موجود توسط سازمان هاي مختلف – تسهیل در توسعه بازار اطلاعات و صنعت
  • ارایه خدمات نوین و بهینه به کاربران با استفاده از فناوري اطلاعات
  • افزایش امنیت اجتماعی با به کارگیري اطلاعات مکانی در مدیریت بحران
  • ایجاد فرصت هاي جدید شغلی
  • ارایه خدمات بهینه به کاربران با بهره گیري از اطلاعات مکانی و بهره گیري بیشتر از بستر هاي توانمند سازي

سامانه زیر ساخت داده هاي مکانی که در این مقاله بررسی شده است، یکی از ابزارهایی است که جهت ارائه سرویس ها و خدمات مبتنی بر داده هاي مکانی استفاده می گردد. براي ارائه خدمات و سرویس هاي سفارشی، ابزار هاي دیگري در محیط هاي GIS Base طراحی گردیده است که بنا به لزوم مورد استفاده قرار می گیرد.

سامانه هاي زیر ساختی اطلاعات مکانی مکانی

          مفاهیم مرتبط

براي درك بهتر سامانه زیرساختی اطلاعات مکانی (SDI) باید با چند مفهوم آشنا شویم.

( Spatial Data – Geospatial Data )الف: داده های مکان مرجع

داده هاي مکان مرجع به موقعیت یک عارضه و یا محدوده  معین در روي سطح زمین ارجاع داده شده که ممکن است پدیده هاي طبیعی  و یا ساخته دست بشر باشند. این مرجع می تواند هم به صورت مختصات (طول و عرض جغرافیائی و یا مختصات ملی) و هم به شکل مکان شناسی ( شهر، شهرستان، آدرس و …) باشد.

 

 (Spatial Database – Geodatabase) ب: بانک اطلاعاتی داده های مکان مرجع

بانک اطلاعاتی داده هاي مکانی مرجع یک بانک اطلاعاتی است که براي ذخیره و بازیابی و پرس و جو (Query) از اطلاعات مکان مرجع بهینه سازي شده است. اکثر بانک هاي اطلاعاتی داده هاي مکانی قابلیت ذخیره و بازیابی داده هاي ساده مکانی مانند نقطه، خط و چند ضلعی را دارند. برخی از این بانک هاي اطلاعاتی قابلیت ذخیره و بازیابی ساختار هاي پیچیده تري نظیر موجودیت هاي سه بعدي، پوشش هاي مکان شناسی (Topological Coverage)، شبکه هاي خطی (Linear Network) و عوارض پیچیده تر را نیز دارا هستند.

از آنجا که بانک هاي اطلاعاتی معمول براي مدیریت انواع مختلف مقادیر عددي و رشته اي طراحی شده اند، نیاز به اضافه نمودن قابلیت هاي دیگري براي پردازش موثر داده هاي مکانی بود. این قابلیت ها Geometry و یا Feature نامیده می شوند. کنسرسیوم Open Geospatial مشخصات فنی این قابلیت ها و استاندارد هایی براي اضافه کردن آنها به بانک هاي اطلاعاتی تدوین کرده است.

 

 (Spatial Data Infrastructure – SDI) سامانه زیر ساختی اطلاعات مکانی

زیرساختهاي اطلاعات مکانی (Spatial Data Infrastructure) یا به اختصار SDI اساساً، مفهومی درباره تسهیل وهماهنگی در جهت تبادل و به اشتراك گذاري داده هاي مکانی و منابع محاسبات مرتبط با آنها در بین سازمان ها و در کلیه سطوح یک جامعه و بین متولیان اطلاعات است.SDI  پروسه اي براي طراحی و توسعه مکانیزم تسهیل ایجاد محیطهاي تصمیم گیري با متولیان متعدد، جهت رسیدن به اهداف توسعه پایدار نیز می باشد.

میتوان گفت SDI یک شبکه ارتباطی بین پایگاههاي اطلاعات، سرویس ها و خدمات، کاربرد ها و تکنولوژي و سیاستگذاري است که می تواند کیفیت زندگی را به طور کلی بالا ببرد و این امر از طریق دسترسی به پایگاه هاي اطلاعاتی دقیق و بهنگام میسر می شود. داده ها و اطلاعات در SDI، شامل داده ها و اطلاعات پایه، داده ها و اطلاعات ادغام شده و سرویس هاي مرتبط با آنها می باشند.

 

اجزای SDI

اجزاي SDI شامل داده ها و اطلاعات پایه ، نیروي انسانی ( تولید کننده ها و استفاده کننده ها) ، قوانین و سیاستهاي دسترسی به اطلاعات ، استاندارد هاي فنی و روشهاي مختلف دسترسی بوده که هریک از اجزاء ، بسته به شرایط و امکانات موجود یک جامعه طراحی و ساخته می شوند . سامانه زیر ساختی اطلاعات مکانی داراي ماهیتی پویا بوده ، به نحوي که قابلیت انطباق با فناوري جدید و تطبیق با شرایط مختلف و متغیر در یک جامعه را مهیا می سازد.

اجزای SDI

 

سطوح مختلف SDI

محیط SDI داراي خاصیت سلسله مراتب (Hierarchy)  بوده به این مفهوم که ارتباط بین سطوح یک جامعه(محلی، شهري و استانی) مختلف آن جهت تبادل اطلاعات و سرویس ها در محیطهاي مختلف ، فراهم میشودموفقیت در ساخت و بکارگیري یک GIS و همچنین دقت خروجی تحلیل هاي آن، مبتنی بر تامین داده هاي مناسب و دقت اطلاعات ورودي در آن GIS می باشد. لذا ساخت و بکارگیري یک GIS بر روي بستر SDI از ضریب اطمینان موفقیت بالاتري برخوردار می باشد.

سطوح مختلف SDI

علاوه بر این خاصیت سلسله مراتب SDI امکان استفاده از اطلاعات مکانی موجود در آن و تبادل آنها بین سطوح مختلف و GIS هاي آن را فراهم میکند .  با بهره گیري و استفاده از پایگاه هاي موجود و تعریف شده در بستر SDI (نقشه هاي توپو گرافی و لایه هاي اطلاعاتی شامل، آب، برق، گاز، عکسهاي هوایی و اطلاعات دیگر) همراه با داده هاي توصیفی مربوط عوارض، امکان ایجاد یکپارچه پایگاه اطلاعات مکانی و توصیفی را فراهم می کند.

 

یک مثال:

حال که با مفاهیم مربوط به موضوع آشنا شدیم در یک مثال کاربرد SDI را بررسی میکنیم. براي مثال اداره آب وفاضلاب شهر الف براي برنامه ریزي توسعه خطوط آّبّ رسانی به ساختمان هاي محله اي جدید نیاز به نقشهمعابر اصلی و فرعی آن محله دارد، براي همین مهندسین مسئول اداره آب و فاضلاب شهر الف در قالب مکانیزم از قبل تعریف شده از طریق اینترنت و با مراجعه درگاه مخصوص و با استفاده از کلمه کاربري و رمز عبور مشخص به سرور پایگاه داده شهر الف (حتی استان) مراجعه و نقشه هاي مورد نیاز خود را که توسط یک شرکت پیمانکار شهرداري الف تهیه شده است را اخذ می نمایند. مهندسین اداره آب و فاضلاب موظف هستند پس از طراحی خطوط لوله هاي آب رسانی جدید طبق همان مکانیزم از قبل تعریف شده نقشه هاي جدید لوله هاي آب خود را به سیستم اطلاعات مکانی (GIS) خود منتقل کنند تا در صورت نیاز دیگر سازمان ها (مثلاً اداره گاز) به این نقشه ها به روز شده دسترسی داشته باشند.

 

کاربرد ھا و مزیت هایSDI:

استفاده از SDI ، باعث تسهیل در روند تصمیم گیري در کاربرد ها و فعالیتهاي متنوعی می گردد. زمینه هاي کاربردي SDI شامل : مدیریت شهري، مدیریت بحران ،آمایش سرزمین، مدیریت منابع، مدیریت زمین و کاداستر، مدیریت منابع آبی و دریایی، محیط زیست، دفاع و امنیت، مهاجرت ، آمار و برنامه ریزي، بهداشت و درمان، برنامه-ریزي اجتماعی، حمل ونقل، کشاورزي.  معادن.

 

دلایل استفاده از SDI

الف: تسهیل در تبادل، ادغام و به کارگیري اطلاعات مکانی

افزایش منافع اقتصادي، اجتماعی و محیط زیستی حاصل از سرمایه گذاریهاي انجام شده بروي داده هاي مکانیموجود توسط سازمانهاي مختلف

ب: تسهیل در توسعه بازار اطلاعات و صنعت

ارایه خدمات نوین و بهینه به کاربران با استفاده از فناوري اطلاعات افزایش امنیت اجتماعی با به کارگیري اطلاعات مکانی در مدیریت بحران ایجاد فرصت هاي جدید شغلی ارایه خدمات بهینه به کاربران با بهره گیري از اطلاعات مکانی و بهره گیري بیشتر از بستر هاي توانمند سازي عوامل توسعه SDI.

مراحل توسعه و ایجاد SDI براي هر کشوري وابسته به تاریخچه تولید اطلاعات مکانی، سطح و نوع اطلاعات مکانی موجود، متولیان آن و نیازهاي توسعهاي کشور است. اما به طور کلی، جنبه هاي مختلفی اعم از اجتماعی، قانونی، سازمانی و فنی در توسعه SDI باید مورد نظر قرار گیرند. در واقع می شود گفت که SDI خلع موجود در فضاي GIS را پر می کند، زیرا داده ها با ارزش هستند و نمیتوان گفت داده هایی که براي یک پروژه خاص تهیه شده، قابلیت استفاده در دیگر موارد را ندارد.

عوامل تأثیر گذار در ایجاد SDI و GIS هاي موفق عبارتند از :

5- آموزش          1- قانون
6- نیروي متخصص و ماهر          2- بودجه
7- استاندارد ها قابل قبول         3- مدیریت و برنامه ریزي
8- امکانات سخت افزار و نرم افزاري مناسب          4- فرهنگ سازي

از نظر بسیاري از صاحب نظران این عرصه، مسئله فرهنگ نقش پر رنگ تري نسبت به دیگر عوامل دارد، زیرا به منظور وارد کردن SDI به عنوان یک فناوري حیاتی در چرخه مدیریتی و اجرایی باید قبل از هر چیز یک فرهنگ مناسب براي استفاده از GIS در سطح جامعه ترویج یابد، در غیر اینصورت SDI فقط به عنوان ابزاري براي رقابت سازمانی مدیران با یکدیگر گسترش می یابد و استفاده از فناوري GIS فقط به عنوان نام یک واحد منفک و بی تأثیر و حتی در بعضی مواقع به عنوان مسئله اي دردسر ساز و دست و پا گیر در سطح کارکنان و سازمان هاي مدیریتی و اجرایی کشور یاد می شود.  زیر ساخت داده هاي مکانی، سعی بر ایجاد محیطی دارد که در آن تمام تولیدکنندگان داده هاي مکانی در سایه مشارکت و همکاري با یکدیگر و استفاده بهینه از فن آوري هاي موجود، لایه هاي اطلاعاتی مورد نیاز بخش هاي دولتی و غیر دولتی را تولید کرده و با به اشتراك گذاري آنها امکان دسترسی و استفاده از آنها را براي کاربران (با رعایت کلیه سطوح دسترسی) فراهم می سازد. به عبارت دیگر، هدف زیر ساخت داده مکانی ایجاد محیطی جهت تسهیل و هماهنگ سازي امر تولید، تبادل و به اشتراك گذاري داده هاي مکانی است، در واقع SDI شامل مجموعه اي از داده هاي مکانی و استاندارد هاي لازم براي تولید، نگهداري و استفاده از این داده ها به همراه اطلاعات توصیفی آنها و ایجاد ارتباط بین کاربران و تولیدکنندگان داده هاي مکانی از طریق مکانیزم ها و قوانین مشخص می باشد.

 

کلیدواژه : SDI؛
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

توسط
تومان

تماس با ما

شماره تماس

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

اتصال به تلگرام

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها